Jarcha

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jarcha (arab. خرجة jarŷa; wyjście lub koniec) - bardzo krótkie, kilkuwersowe teksty poetyckie zaliczane do kategorii poezji ludowej lirycznej, tworzone w Andaluzji w okresie dominacji arabskiej na Półwyspie Iberyjskim. Napisane w dialekcie hispanoarabskim (nazywanym też mozarabskim), stanowią najwcześniejsze przykłady liryki ludowej na terenie Półwyspu Iberyjskiego: pierwsze i najstarsze utwory pochodzą z początku XI wieku. Z tego względu zaliczane są do kanonu literatury hiszpańskiej (tzw. z hiszp. Poesía Peninsular Primitiva).

Cechą charakterystyczną dla jarchas jest to, że nie stanowiły samodzielnego utworu; były to wersy końcowe umieszczone w większych kompozycjach poetyckich nazywanych moaxaja, zredagowanych w klasycznym arabskim, czasem także w hebrajskim. Także jarchas były zapisywane pismem arabskim. Pierwsze teksty jarchas zostały odkryte w 1948 r. przez hebraistę Samuela Miklosa Sterna[1].

Temat jarcha stanowi miłość, a jej podmiotem lirycznym jest kobieta, która opowiada matce, siostrze lub przyjaciółkom o swych przeżyciach - najczęściej o tęsknocie, cierpieniach i niepokoju związanych z nieobecnością ukochanego, czasami też o radości z jego przybycia. Ma tu miejsce wyłącznie wyrażanie uczuć, brak odniesień do przyrody czy elementów narracyjnych.

Przykład[edytuj | edytuj kod]

Fragment utworu autorstwa Judy Haleviego:

Romance → Hiszpański → Polski

Des cand meu Cidiello vénid
- !tan bona l-biśara! -
como rayo de sol èxid
en Wad-al-hayarara.
Cuando mi señor viene,
- qué buenas albricias! -
como un rayo de sol sale
en Guadfalajara[2]
Kiedy mój Pan przychodzi
- cóż za szczęście!
jak promień słońca
nad Guadalajarą

Przypisy

  1. Poetic License - Lyrical Forms and Syncretic Fusion in al-Andalus (ang.)
  2. Grudzińska Grażyna, Jurewicz-Galińska Małgorzata, Antologia literatury hiszpańskiej X-XV w., PWN, Warszawa, 1977

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]