Jarosław Iwaszkiewicz

Jarosław Iwaszkiewicz
Imiona i nazwisko	Jarosław Leon Iwaszkiewicz
Data i miejsce urodzenia	20 lutego 1894 w Kalniku koło Kijowa
Data i miejsce śmierci	2 marca 1980 w Warszawie
Dziedzina sztuki	literatura, poezja
Ważne dzieła	Panny z Wilka, Ikar
Muzeum artysty	Muzeum im. Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku
Odznaczenia
Galeria w Wikimedia Commons
Cytaty w Wikicytatach

Willa Iwaszkiewiczów w Stawisku

Grób Jarosława Iwaszkiewicza na cmentarzu w Brwinowie

Jarosław Leon Iwaszkiewicz, pseudonim Eleuter (ur. 20 lutego 1894 w Kalniku koło Kijowa, zm. 2 marca 1980 w Warszawie) – polski pisarz (prozaik, poeta i eseista), tłumacz i librecista, współtwórca grupy poetyckiej Skamander, współpracownik Wiadomości Literackich, wieloletni redaktor naczelny Twórczości.

Jego żoną była pisarka i tłumaczka Anna Iwaszkiewiczowa z d. Lilpop. Miał z nią dwoje dzieci: Marię (ur. 1924) i Teresę (ur. 1928). Dalekim krewnym poety był kompozytor Karol Szymanowski.

Życie i działalność

Urodzony jako Leon Iwaszkiewicz (imię metrykalne), nazywany imieniem Jarosław w najbliższej rodzinie (w oficjalnych dokumentach zapisano je dopiero po 1945). Jego ojciec Bolesław oraz stryj Zygmunt walczyli w powstaniu styczniowym. W setną rocznicę jego wybuchu zadedykował im opowiadanie "Heydenreich". Naukę rozpoczął w 1902 w szkole w Warszawie, w 1904 przeniósł się wraz z rodziną do Elizawetgradu (dziś Kirowohrad), gdzie uczęszczał do liceum, a od 1909 mieszkał i uczył się w Kijowie w liceum nr 4. W tymże liceum, w związku z poznaniem uzdolnionych artystycznie kolegów (zwłaszcza Mikołaja Niedźwiedzkiego, którego określał jako swój uniwersytet) oraz nauczycieli, podjął pierwsze próby twórcze, głównie w zakresie komponowania utworów muzycznych, ale także poezji. Po maturze rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Kijowskim, których jednak nie ukończył. Studiował także w konserwatorium w Kijowie.

Pod koniec nauki w liceum i na początku studiów pracował też jako korepetytor, odbywając wtedy wiele podróży po dworach polskich i rosyjskich na terenie Polski i Ukrainy Naddnieprzańskiej, z których wrażenia będą kanwą licznych późniejszych utworów. Szczególnie istotny dla jego twórczości był pobyt w Byszewach koło Łodzi i znajomość z tamtejszym środowiskiem szlacheckim. W 1918 w związku z rozszerzającym się chaosem rewolucyjnym na Kijowszczyźnie wyjechał do Warszawy.

Na początku lat 20. służył w stacjonującym w Ostrowie Wielkopolskim 221. Pułku Piechoty złożonym głównie z ochotników (towarzyszył mu m.in. Aleksander Wat). Od 1928 zamieszkał wraz z z żoną w Podkowie Leśnej w posiadłości Stawisko. Dzisiaj znajduje się w niej muzeum.

W latach 1923–1925 był sekretarzem marszałka Sejmu Macieja Rataja. Od 1927 pracował w dyplomacji. Pełnił obowiązki sekretarza ambasady RP w Kopenhadze (1932–1935) i Brukseli (1935–1936).

W czasie II wojny światowej działał w strukturach Polski Podziemnej w wydziale kultury i sztuki. Współpracował z prof. Lorentzem przy ratowaniu zabytków kultury. Willa w Stawisku przez cały okres okupacji, a zwłaszcza po upadku Powstania warszawskiego, była schronieniem dla wielu Polaków i Żydów zagrożonych aresztowaniem. W szczytowym momencie w majątku ukrywało się ponad 40 osób.

W latach 1945–1946, 1947–1949 i 1959–1980 pełnił funkcję prezesa Związku Literatów Polskich. Od marca 1947 do grudnia 1948 wydawał pismo "Nowiny Literackie", które miały w jego zamierzeniu wznowić tradycje "Wiadomości Literackich". Po wojnie bezpartyjny poseł na Sejm PRL I, II, III, IV, V, VI i VII kadencji, przewodniczący Polskiego Komitetu Obrońców Pokoju. Od 1958 był także członkiem Prezydium Ogólnopolskiego Komitetu Frontu Jedności Narodu.

Pochowany 5 marca 1980 (na jego życzenie w mundurze górniczym) na cmentarzu w Brwinowie pod Warszawą.

Muzeum życia i twórczości Jarosława Iwaszkiewicza (Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów) otwarto po śmierci pisarza w willi Stawisko w Podkowie Leśnej.

Jarosław Iwaszkiewicz był biseksualistą. Motywy homoseksualne były poruszane przez niego zarówno w poezji, jak i prozie. W swoich zapiskach intymnych, dzienniku i listach wprost określa siebie jako homoseksualistę. Wynikało to raczej z jego generacyjnych przyzwyczajeń do określeń z poprzedniej epoki. W świetle współczesnego rozumienia orientacji seksualnych i jego biografii można scharakteryzować go jako biseksualistę.

Twórczość

Debiutował w 1915 wierszem Lilith w kijowskim piśmie "Pióro". Debiut książkowy to Oktostychy w 1919.

Poezja

• Oktostychy – 1919
• Dionizje – 1922
• Kasydy zakończone siedmioma wierszami (proza poetycka i wiersze) – 1925
• Księga dnia i księga nocy. Poezje – 1929
• Powrót do Europy – 1931
• Lato 1932 – 1933
• Inne życie – 1938
• Wiersze wybrane – 1946
• Ody olimpijskie – 1948
• Warkocz jesieni i inne wiersze – 1954
• Ciemne ścieżki – 1957
• Dzieła. Wiersze – 1958
• Jutro żniwa – 1963
• Krągły rok – 1967
• Xenie i elegie – 1970
• Śpiewnik włoski – 1974
• Album Tatrzańskie – 1976
• Mapa pogody – 1977
• Muzyka wieczorem – 1980

Powieści, nowele i opowiadania

• Zenobia Palmura (powieść poetycka) – 1920
• Legendy i Demeter – 1921 (zawartość: Legenda o św. Merkurym Smoleńskim, Legenda o Baszcie św. Bazylego, Legenda o św. Balbinie Nieznanej, Gody jesienne, Demeter)
• Hilary, syn buchaltera (powieść) – 1923
• Siedem bogatych miast nieśmiertelnego Kościeja (proza poetycka) – 1924
• Księżyc wschodzi (powieść) – 1925
• Pejzaże sentymentalne (opowiadania i felietony) – 1926 (zawartość: Przedmowa, Czytanie Sienkiewicza, Morze, Pod Howerlą, Jak się po Polsce jeździ samochodem, Dojazd do Zakopanego, Wieczór wigilijny, Wiosna w Paryżu, Śnieg, Odwiedziny u Karola Ludwika Philippe, List o piesku naczelnika stacji Conegliano, Niebo, Muzyka gór, Sandomierz, Wiosna i wojny 1918, Poziomka, Ojczyzna Peyrola i Misillona, Ranek w Bois de Boulogne, Nocleg w górach)
• Zmowa mężczyzn (powieść) – 1930
• Panny z Wilka (zbiór opowiadań) – 1932 (zawartość: Panny z Wilka, Brzezina)
• Czerwone tarcze (powieść) – 1934
• Młyn nad Utratą (opowiadania) – 1936 (zawartość: Nauczyciel, Młyn nad Utratą)
• Dwa opowiadania – 1938 (zawartość: Słońce w kuchni, Anna Grazzi)
• Pasje błędomierskie (powieść) – 1938
• Stara cegielnia. Młyn nad Lutynią (opowiadania) – 1946
• Nowa miłość i inne opowiadania – 1946 (zawartość: Nowa miłość, Róża, Zygfryd, Bitwa na równinie Sedgemoor, Matka Joanna od Aniołów)
• Nowele włoskie – 1947 (zawartość: Koronki weneckie I, Koronki weneckie II, Kongres we Florencji, Voci di Roma, Hotel Minerwa, Powrót Prozerpiny, Stracona noc)
• Wycieczka do Sandomierza (powieść dla młodzieży) – 1953
• Ucieczka Felka Okonia (opowiadania) – 1954
• Opowiadania. 1918–1953, t. I–II – 1954 (zawierają oprócz wcześniej drukowanych: Przy moście, Śniadanie u Teodora, Ikar, Światła małego miasta, Cmentarz w Toporowie, Młyn nad Kamionną)
• Opowieści zasłyszane – 1954 (zawartość: Opowiadanie prowansalskie, Opowiadanie argentyńskie, Borsuk, Kwartet Mendelssohna, Opowiadanie z krainy Papuasów, Opowiadanie brazylijskie)
• Dzieła. Proza poetycka; Dzieła. Powieści, t. I–II; Dzieła. Opowiadania, t. I–II – 1958
• Tatarak i inne opowiadania – 1960 (zawartość: Dziewczyna i gołębie, Dzień sierpniowy, Opowiadanie szwajcarskie, Tatarak, Jadwiga (Dzień kwietniowy), Wiewiórka, Dzień listopadowy)
• Kochankowie z Marony (powieść) – 1961
• Sława i chwała (powieść), t. I – 1956; t. II – 1958; t. III – 1962
• Heydenreich. Cienie (opowiadania) – 1964
• O psach, kotach i diabłach (opowiadania) – 1968 (zawartość: Opowiadanie z psem, Opowiadanie z kotem, Wzlot, Kościół w Skaryszewie)
• Ogrody – 1974

Dramaty

• Kochankowie z Marony. Tragedia romantyczna w trzech aktach – 1929
• Lato w Nohant. Komedia w trzech aktach – 1937
• Maskarada. Melodramat w czterech aktach – 1939
• Odbudowa Błędomierza. Sztuka w trzech aktach – 1951
• Dzieła. Dramaty – 1958

Libretto

• Król Roger – 1926

Wspomnienia

• Książka o Sycylii – 1956
• Książka moich wspomnień – 1957
• Gniazdo łabędzi. Szkice z Danii – 1962
• Portrety na marginesach – 2004

Korespondencja

• Jarosław Iwaszkiewicz, Teresa Jeleńska, Konstanty Jeleński, Korespondencja – 2008

Iwaszkiewicz w piosenkach

• 1997: Grzegorz Turnau, Tutaj jestem – tekst utworu "Takiej drugiej nocy"

Nagrody i odznaczenia

Za swoją działalność literacką i polityczną otrzymał wiele nagród i odznaczeń, m.in. tytuły doktora honoris causa Uniwersytetu Warszawskiego (1971) i Jagiellońskiego (1979).

W 1936 został odznaczony Złotym Wawrzynem Akademickim Polskiej Akademii Literatury. Odznaczony także Orderem Budowniczych Polski Ludowej. W 1952 otrzymał nagrodę państwową I stopnia.

Bibliografia

• Jarosław Iwaszkiewicz, Książka moich wspomnień (Wydawnictwo Literackie 1957)
• Burek Wincenty, Jarosław Iwaszkiewicz, Sandomierz nas połączył. Korespondencja z lat 1945-1963, oprac. Marta, Krzysztof i Tomasz Burkowie (Warszawa 1995)
• Stanisław Burkot, Kontemplacja i pasja życia – Jarosław Iwaszkiewicz, [w:] Prozaicy dwudziestolecia międzywojennego. Sylwetki, red. B. Faron (Warszawa 1974)
• Andrzej Zawada, Jarosław Iwaszkiewicz (biografia; Wiedza Powszechna 1994)
• Kalendarium życia i twórczości

Literatura dodatkowa

• Marek Radziwon: Iwaszkiewicz. Pisarz po katastrofie. Warszawa: Wydawnictwo W.A.B., 2010, s. 580. ISBN 9788374147767. 

Linki zewnętrzne

• Biografia
• Muzeum Anny i Jarosława Iwaszkiewiczów w Stawisku
• Esej o Iwaszkiewiczu i jego żonie Annie Iwaszkiewicz na tle homoseksualizmu pisarza