Jarząb brekinia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jarząb brekinia, jarząb brzęk
Liście jarzębu brekinii
Liście jarzębu brekinii
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad naczyniowe
Klad nasienne
Klad okrytonasienne
Klad klad różowych
Klad Fabidae
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj jarząb
Gatunek jarząb brekinia
Nazwa systematyczna
Sorbus torminalis L. (Crantz.)
Stirp. austr. fasc. 2:45. 1763
Synonimy

Crataegus torminalis L..
Pyrus torminalis (L.) Ehrh[2]

"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Owoce
Pokrój

Jarząb brekinia, jarząb brzęk (Sorbus torminalis) – gatunek drzewa należącego do rodziny różowatych (Rosaceae).

Rozmieszczenie geograficzne[edytuj | edytuj kod]

Występuje w Europie, Azji Mniejszej, na Kaukazie i w Afryce Północnej[2]. Najdalej na północy rośnie we wschodniej Danii[3]. Najliczniej rośnie w Europie Południowej i sięga tutaj do wysokości 1200 m n.p.m., zaś najwyżej położone jego stanowiska znajdują się na Kaukazie, gdzie sięga do wysokości 1900 m[3]. W Polsce jest dość rzadki, występuje na rozproszonych stanowiskach, głównie na niżu[4]. W Karpatach znany jest obecnie tylko z dwóch stanowisk: na Białowodzkiej Górze i w Rożnowie koło zapory[5]. Osiąga u nas północno-wschodnią granicę zasięgu. Linia przebiega od Gdyni przez Tczew, Ciechocinek, Strzelno, Gołuchów, Wrocław, Strzelin, Ojców i Nowy Sącz[3].

Liście jesienią

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Drzewo wysokości do 15 – 25 m i 60 – 100 cm pierśnicy, o szerokiej i gęstej koronie i z rozpostartymi konarami. Czasami, gdy rośnie w dużym zwarciu i zacienieniu ma postać krzewu[6].
Pędy
Młode pędy oliwkowoszare, nieco omszone, potem nagie i oliwkowobrązowe (w zimie). Pąki zielone, błyszczące, nagie, z ciemniejszymi brzegami łusek. Pączki szczytowe większe od bocznych.
Liście
Klapowane, pojedyncze, szerokojajowate, długości do 10 cm z 3 – 5 parami nierówno ząbkowanych i zaostrzonych klap. Dolne klapy dłuższe, prawie poziomo odstające, rozwarte pod kątem prostym, przypominają duże liście głogu. U nasady zaokrąglone lub płytko sercowate, na brzegu drobno piłkowane, osadzone na cienkim, długim ogonku. Liście z brzegu ciemnozielone, pod spodem jaśniejsze. Jesienią przebarwiają się na czerwono i brązowo.
Kwiaty
Białe, zebrane w podbaldachy. Kwiatostany filcowato owłosione, luźne, średnicy do 12 cm.
Owoce
Owoce elipsoidalne, podłużniejajowate, brązowe i jasno nakrapiane, długości ok. 1,5 cm, na długich szypułkach, zawierające po dwie pestki.
System korzeniowy
Głęboki z korzeniem palowym.
Drewno
Drewno ma czerwonobrązowe, niekiedy za ciemno zabarwioną twardzielą, drobnosłoiste, twarde, ciężkie; znajduje duże zastosowanie przy wyrobach tokarskich i w meblarstwie.

Biologia i ekologia[edytuj | edytuj kod]

Megafanerofit. Rośnie w świetlistych i suchych zaroślach i lasach. Najwyżej położone jego stanowisko w Polsce znajduje się na Białowodzkiej Górze (550 m n.p.m.)[3]. Wymaga gleb żyznych i głębokich; dobrze rośnie na glebach wapiennych i gliniastych. Nie rośnie na piaskach, glebach bagiennych i ilastych. Jest odporny na suszę. W młodości dobrze znosi ocienienie (do 8 roku), później potrzebuje dużo światła. Nie jest przystosowany do surowych warunków klimatycznych. Rośnie wolno. Kwitnie w maju-czerwcu. Owoce dojrzewają w październiku – listopadzie. Zaczyna owocować ok. 15 roku, owocuje co 3 lata. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla rzędu (O.) Quercetalia pubescenti-petraeae[7]. Liczba chromosomów 2n = 34.

Najstarszy krajowy egzemplarz mierzy 25 metrów i ma 173 lata (C. Pacyniak '84)[8]

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta jest w Polsce ścisłą ochroną gatunkową. Chroniona jest m.in. w następujących rezerwatach:

Program reintrodukcji[edytuj | edytuj kod]

Od 2005 roku realizowany jest program reintrodukcji jarzębu brekini w nadleśnictwie Kaliska w Borach Tucholskich[9].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-01-20].
  2. 2,0 2,1 Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-04-28].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  4. Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  5. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Czerwona księga Karpat Polskich. Kraków: Instytut Botaniki PAN, 2008. ISBN 978-83-89648-71-6.
  6. W. Kulesza: Klucz do oznaczania drzew i krzewów. Warszawa: PWRiL, 1955.
  7. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.
  8. Jarząb brekinia | Sorbus torminalis Crantz - Internetowa Baza Roślin
  9. Próba restytucji cisa pospolitego Taxus baccata na ubogich siedliskach borowych o zwiększonej wilgotności powietrza po realizacji koncepcji odtworzenia śródleśnych jezior, bag...

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]