Jawiszowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jawiszowice
Zabytkowy, drewniany kościół pw. św. Marcina
Zabytkowy, drewniany kościół pw. św. Marcina
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat oświęcimski
Gmina Brzeszcze
Liczba ludności (2010) 6794
Strefa numeracyjna (+48) 32
Kod pocztowy 32-626
Tablice rejestracyjne KOS
SIMC 0213144
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Jawiszowice
Jawiszowice
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Jawiszowice
Jawiszowice
Ziemia 49°57′32,5″N 19°08′20,6″E/49,959028 19,139056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Jawiszowicewieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie oświęcimskim, w gminie Brzeszcze. Powierzchnia sołectwa wynosi 1529 ha[1], a liczba ludności 6794, co daje gęstość zaludnienia równą 444,3 os./km².

Leży nad rzeką Wisłą i jej dopływem Dankówką. Jawiszowice graniczą od północy z Brzeszczami i Przecieszynem, od wschodu ze Skidziniem i Zasolem, od południa z Zasolem Bielańskim, Wilamowicami i Dankowicami, a od zachodu z Górą. Południowo-zachodnia część wsi nosi nazwę Jaźnik. Znajduje się w niej m.in. fragment starorzecza Wisły, stacja kolejowa Jawiszowice Jaźnik. A także trójstyk trzech powiatów: oświęcimskiego, pszczyńskiego i bielskiego. Zachodnia granica na Wiśle jest historyczną granicą Małopolski (ziemia oświęcimska) ze Śląskiem.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Łaźnia obozowa w podobozie "Jawischowitz"

Miejscowość została po raz pierwszy wzmiankowana w spisie świętopietrza parafii dekanatu Oświęcim diecezji krakowskiej z 1326 pod nazwą Janissowicz/Jawissowicz[2][3]. Zatem miejscowa parafia katolicka powstała wcześniej. Wieś leżała wówczas w granicach księstwa oświęcimskiego, będącego od 1327 lennem Królestwa Czech, a w 1457 zostało zakupione przez króla Polski. W towarzyszącym temu dokumencie sprzedaży księstwa Koronie Polskiej wystawionym przez Jana IV oświęcimskiego 21 lutego 1457 miejscowość wymieniona została jako Jawyschowicze[4]. W 1564 ostatecznie księstwo oświęcimskie wcielono do Korony Królestwa Polskiego.

W latach 1772-1918 Jawiszowice wchodziły w skład monarchii austro-węgierskiej. Według austriackiego spisu ludności z 1900 w 213 budynkach w Jawiszowicach na obszarze 1645 hektarów mieszkało 1368 osób (gęstość zaludnienia 83,2 os./km²), z czego 1343 (98,2%) było katolikami, 1 (0,1%) grekokatolikiem, 18 (1,3%) wyznawcami judaizmu a 6 innej religii lub wyznania, 1336 (97,7%) było polsko-, 7 (0,5%) niemiecko- a 7 innojęzycznymi[5]. Sporo jawiszowian zginęło w walkach o ojczyznę w latach 1914-1921 i 1939-1945. Po II wojnie część ziem Jawiszowic zostało przejętych przez Brzeszcze.

W latach 1954-56 w granicach Brzeszcz. 1954-72 siedziba gromady Jawiszowice. W latach 1973-1977 miejscowość była siedzibą gminy Jawiszowice. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa katowickiego.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Przemysł[edytuj | edytuj kod]

Ruch II, szyby, Andrzej III i Andrzej IV, kopalni KWK Brzeszcze. Zakłady POM, po 1989 sprywatyzowane i zajmujące się podobną działalnością (tzn. naprawa samochodów dostawczych).

Sport i rekreacja[edytuj | edytuj kod]

Klub Sportowy LKS Jawiszowice założono w 1956 roku. Piłkarze występują w A klasie. W drużynie grał m.in.: Krzysztof Chrapek (Lech Poznań).

Przypisy

  1. Gmina Brzeszcze: Podstawowe informacje. W: brzeszcze.pl [on-line]. [dostęp 2010-12-07].
  2. Monumenta Poloniae Vaticana T.1 Acta Camerae Apostolicae. Vol. 1, 1207-1344. Jan Ptaśnik (redakcja). Cracoviae: Sumpt. Academiae Litterarum Cracoviensis, 1913, s. 147-150.
  3. Wojciech Janusz: 725 lat Jawiszowic. Panorama najdawniejszych dziejów miejscowości na pograniczu śląsko-małopolskim. Jawiszowice: 2010.
  4. Krzysztof Prokop: Księstwa oświęcimskie i zatorskie wobec Korony Polskiej w latach 1438-1513. Dzieje polityczne. Kraków: PAU, 2002, s. 151. ISBN 83-88857-31-2.
  5. Gemeindelexikon der im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder, bearbeitet auf Grund der Ergebnisse der Volkszählung vom 31. Dezember 1900, XII. Galizien. Wien: 1907.
  6. Szlak Architektury Drewnianej w Małopolsce, Paweł Kutaś, Zakrzów, 2013 ISBN 978-83-60941-50-8, ss.22-23

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]