Jean-Étienne Liotard

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jean-Étienne Liotard
Jean-Étienne Liotard 005.jpg
Autoportret (1773)
Data i miejsce urodzenia 22 grudnia 1702
Szwajcaria Genewa
Data i miejsce śmierci 12 czerwca 1789
Szwajcaria Genewa
Dziedzina sztuki malarstwo
Ważne dzieła Dziewczyna z czekoladą (1744)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
„Dziewczyna z czekoladą” (1744), Galeria Obrazów Starych Mistrzów, Drezno
Portrait de Monsieur Levett et Mademoiselle Glavani Assis Sur un Divan en Costume Turc, 1738–1741, Luwr, Paryż
Portret żony malarza w ubiorze tureckim. Rijksmuseum

Jean-Étienne Liotard (ur. 22 grudnia 1702 w Genewie, zm. 12 czerwca 1789, tamże) – malarz i miedziorytnik szwajcarski. Brat bliźniak Jeana Michela Liotarda (1702-1796).

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Był synem Antoine'a Liotarda i Anne Sauvage. Ojciec był jubilerem, który po wydaniu w 1685 r. edyktu z Fontainebleau, legitymującego prześladowania protestantów we Francji, uciekł z Montélimar do Szwajcarii.

Pierwsze kroki stawiał w Genewie pod okiem malarza Daniela Gardelle'a oraz miniaturzysty J.-L. Petitota, których prace kopiował z niezwykłą zdolnością. Następnie, od 1725 r. studiował w Paryżu u F. Lemoyne'a oraz u miniaturzysty J.-B. Massé. Ten drugi polecił go markizowi Puysieux, z którym Liotard wyjechał do Neapolu. Od 1735 roku przebywał w Rzymie, gdzie namalował wiele portretów, m.in. papieża Klemensa XII i kilku kardynałów. Trzy lata później towarzyszył Lordowi Duncannonowi w podróży do Konstantynopola. W Konstantynopolu przebywał pięć lat, od 1738 do 1742 r. Jego ekscentryczny wschodni ubiór, który zaczął wówczas nosić, przyniósł mu pseudonimem "tureckiego malarza". W 1742 udał się do Wiednia, aby malować portrety rodziny cesarskiej.

Po powrocie w 1748 r. do Paryża tworzył pastelowe portrety. Tam też został w 1749 r. wprowadzony przez marszałka de Saxe na dwór królewski. W następnych latach wielokrotnie wystawiał swe prace w akademii Saint-Luc. W 1753 roku odwiedził Anglię, gdzie dzięki protekcji lorda Bessborough uzyskał wiele intratnych zleceń na portrety. Namalował m.in. słynny portret księżniczki Walii wraz z jej dziewięciorgiem dzieci (1753). W 1756 r. wyjechał do Holandii, gdzie w następnym roku poślubił Marie Fargues. Ona także pochodziła z rodziny hugenockiej. W 1757 r. na stałe osiadł w Genewie. Sławny i bogaty, zajął się malowaniem portretów. Portretował członków miejscowego patrycjatu, zwłaszcza z rodziny Tronchin, a także wielu przyjezdnych. W tym czasie jego styl staje się bardziej zdecydowany, a rysunek bardziej precyzyjny: najlepszym przykładem jest tu "Portret pani d'Epinay" (ok. 1759), podziwiany później przez Flauberta i Ingresa.

Podczas kolejnej podróży do Wiednia w 1762 r. Liotard narysował – używając trzech ołówków – portrety jedenastu dzieci cesarzowej Marii Teresy. Później artysta ponownie przebywał w Paryżu (1770-1772). Jeszcze w tym samym 1772 r. nastąpił kolejny wyjazd do Anglii, a w następnych dwóch latach jego nazwisko figurowało wśród wystawców Królewskiej Akademii. Powrócił do rodzinnego miasta definitywnie w 1778 r. Osiadł w Confignon koło Genewy. W 1781 r. opublikował swoją „Rozprawę o zasadach i regułach malarstwa” (fr. „Traité des principes et des règles de la peinture”). W swoich ostatnich dniach malował martwe natury – z owocami z własnego ogrodu – i pejzaże. Zmarł w Genewie w 1789 r.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Malował portrety zamożnych mieszczan i pejzaże („Pejzaż z okna pracowni”), tworzył miniatury portretowe na emalii. Jego najsłynniejszym obrazem jest „Dziewczyna z czekoladą” (1744).

Liotard był artystą o wielkiej wszechstronności i choć sławę zawdzięcza w dużym stopniu pełnym wdzięku i delikatnym pastelom, z których doskonałymi przykładami są La Liseuse, Dziewczyna z czekoladą, La Belle Lyonnaise (galeria w Dreźnie), na podkreślenie zasługują również jego emalie, miedzioryty i malarstwo na szkle. Będąc miedziorytnikiem wykonywał sztychy i uczył innych malowania szkła. Napisał traktat na temat sztuki malarstwa. Był kolekcjonerem malarstwa starych mistrzów i ekspertem w tej dziedzinie. Wiele dzieł, które wcześniej nabył, sprzedał potem po wielokrotnie wyższych cenach podczas swej drugiej wizyty w Anglii na dwóch aukcjach: pierwszą zorganizował sam w 1773 r., drugą w salonach Christie's w 1774 r. Muzea Amsterdamu, Berna i Genewy są szczególnie bogate w jego obrazy i rysunki pastelami. Obraz "Siedzący Turek" znajduje się w Victoria and Albert Museum w Londynie, a British Museum posiada dwa jego rysunki pastelami. W Luwrze, oprócz dwudziestu dwóch rysunków, znajduje się portret generała dywizji René Héraulta oraz obraz olejny pt. "Portrait de Monsieur Levett et Mademoiselle Glavani Assis Sur un Divan en Costume Turc". Autoportret artysty (1773) znajduje się w Sala di pittori w Galeria Uffizi we Florencji. Znaczny zbiór rysunków i obrazów Liotarda odziedziczył jego syn.

Znakomite obrazy – w większości pastele (technika ta stanowiła mocną stronę artysty), akwarele i kilka zaledwie obrazów olejnych. Liotard był na dobrą sprawę grafikiem, kształconym w rzemiośle miniaturzysty. Jego obrazy (głównie portrety, albowiem z malowania portretów się utrzymywał) są realistyczne do przesady, toteż nie bez racji przezywano go „malarzem prawdy”. Nie schlebiał swym modelom, choć miał klientelę wśród najmożniejszych ludzi epoki. Jako były miniaturzysta z zamiłowaniem do szczegółu – oddawał wszystkie defekty wizerunku modela.

Zarabiał bardzo dobrze, na brak zamówień nie mógł się skarżyć. Zresztą nie czekał, aż klienci przyjdą do niego. Był jednym z pierwszych i nielicznych malarzy wędrownych. Przemieszczał się z miejsca na miejsce, z kraju do kraju w poszukiwaniu dobrych klientów. I znajdował ich bez trudu. Największy wpływ na jego życie i sztukę wywarł pobyt w Konstantynopolu. Od tego czasu Liotard zaczął nosić się z turecka, czym wzbudzał sensację na ulicach europejskich miast. Wprowadził jako jeden z pierwszych orientalne wątki do swego malarstwa, akcenty, które wkrótce, w czasach romantyzmu i później wszechpanującego akademizmu staną się modnym, wziętym tematem sztuki.

Ale malarstwo Liotarda nie wywarło większego wpływu na jemu współczesnych, albowiem nie był to malarz zależny od publiczności, który wystawiałby swe dzieła do wglądu, oceny i ewentualnego poklasku przez brać malarską i szeroką widownię. Wystarczyła mu doskonała opinia, jaką się cieszył, i polecenia od jednego zamożnego klienta do drugiego. Jego obrazy robione były dla prywatnego użytku, zamknięte w salonach i gabinetach ludzi zamożnych z Włoch, Anglii, Holandii, Francji. Gwarantowało mu to dostatnie życie, ale skazywało na swoiste zapomnienie w szerszym świecie.

Najowocniejszy zaś – można wnosić na podstawie wystawy w Kolekcji Fricka – okazał się pobyt na dworze austriackim w Wiedniu. Cesarzowa Maria Teresa, która znała twórczość Liotarda wcześniej i niezmiernie artystę ceniła, zamówiła u niego portrety swych dzieci. W 1762 r. Liotard zabrał się do pracy i zrobił 11 portretów. Znakomitych, wykonanych pastelami delikatnych wizerunków przedstawiających w sposób „fotograficzny” cesarskie potomstwo. Wśród tej mnogości dzieci – od dwudziestoparoletniej panny po kilkuletniego chłopca – zdradzających wybitne podobieństwo do siebie i pewne wspólne („habsburskie”) cechy, widzimy przyszłych przedstawicieli domów panujących Europy. Największe zainteresowanie wzbudza tu portret siedmioletniej Marii Antoniny, później ściętej na gilotynie nieszczęsnej królowej Francji.

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Encyklopedia Britannica, 11 edycja
  • Loche, Renée: Liotard, Jean-Etienne, w: "Dictionnaire historique de la Suisse", dostęp on-line: [1]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]