Jean Fouquet

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jean Fouquet
Jean Fouquet.png
Autoportret z 1450
Data i miejsce urodzenia 1481
Data i miejsce śmierci 1504Florencja
Narodowość francuska
Dziedzina sztuki malarstwo
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Jean Fouquet (ur. ok. 1415-1420 roku w Tours, zm. przed 8 listopada 1481[1], prawdopodobnie tamże) – francuski malarz tablicowy, miniaturzysta i portrecista, nadworny malarz Karola VII i Ludwika XI. Uważany jest za najważniejszego malarza francuskiego XV wieku[2].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

O jego życiu wiadomo niewiele. Prawdopodobnie uczył się w paryskiej pracowni miniatorskiej, być może u Mistrza Bedforda[3]. Między 1446 a 1448 przebywał we Włoszech, gdzie zetknął się z tamtejszą sztuką. W 1448 powrócił do Tours, gdzie się ożenił i począwszy od tego roku pracował dla Karola VII, a od 1461 dla jego następcy, Ludwika XI.

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Dziś znane są tylko dwa sygnowane przez niego dzieła: autoportret i iluminacje w Starożytnościach żydowskich, a pozostałe przypisywane mu są na podstawie podobieństw stylistycznych[1]. W jego dorobku znajdują się obrazy tablicowe (portrety oraz obraz religijny – Pietà z Nouans-les-Fontaines, 1470-80) i miniatury. Tworzył również na zamówienie dworu projekty nagrobków, witraży i dekoracji.

Pobyt we Włoszech zaznaczył się w twórczości Fouqueta. W jego dziełach, a zwłaszcza sposobie przedstawiania ludzkiej postaci i przestrzeni, wyraźne są wpływy włoskiego malarstwa wczesnego renesansu (Fra Angelico, Masolino, Paolo Uccello, Masaccio, Donatello, Jacopo Bellini). Widoczna jest również znajomość perspektywy linearnej (we Włoszech zapoznał się z jej teorią autorstwa Leona Albertiego). Fouquet wprowadził do malarstwa francuskiego elementy renesansowe. Korzystał również z dorobku artystów niderlandzkich.

Pierwszym z przypisywanych mu obrazów jest portret Gonelli, błazna dworu w Ferrarze (Muzeum Historii Sztuki w Wiedniu), datowany na podstawie badań dendrochronologicznych na ok. 1440[1]. W Rzymie wykonał niezachowany portret Eugeniusza IV, wiszący niegdyś w kościele S. Maria sopra Minerva[1]. Ok. 1450-60 namalował kanclerza Guillaume'a Juvénala de Ursis. Stworzył także portret króla Karola VII, na którym władcę przedstawił bez upiększeń – ze zniszczoną skórą, podkrążonymi oczami i haczykowatym nosem. Datowanie tego dzieła jest sporne.

Jean Fouquet 006.jpg Jean Fouquet 005.jpg
Dyptyk z Melun
Étienne Chevalier ze św. Stefanem, ok. 1450, Gemäldegalerie, Berlin Dziewica z Dzieciątkiem (Agnès Sorel ?), ok. 1450, Koninklijk Museum voor Schone Kunsten, Antwerpia

Fouquet jest autorem tzw. Dyptyku z Melun, wykonanego na zamówienie skarbnika i sekretarza Karola VII, Étienne Chevaliera. Przeznaczony był do zawieszenia nad grobem żony Chevaliera, Catherine Budé (zm. 1452). Obecnie obrazy są rozdzielone i znajdują się w różnych miejscach (w Berlinie i Antwerpii), ale najprawdopodobniej pierwotnie były ze sobą związane. Przypuszczenie takie oparte jest na relacji XVII-wiecznego historyka Denisa Godefroya, który ok. 1660 widział dyptyk na jego oryginalnym miejscu[4]. Wedle jego opisu obie deski były rozdzielone medalionami, z których jeden obecnie identyfikuje się z medalionem z autoportretem Fouqueta, a drugi z medalionem ze sceną z Legendy św. Stefana (ex-Shoss Köpenick, Berlin, zniszczony w 1945)[5].

Na jednym z tych obrazów przedstawiono samego zleceniodawcę stojącego obok swojego patrona – św. Stefana (odpowiednikiem francuskiego imienia Étienne jest bowiem Stefan lub Szczepan). Étienne, ubrany w gruby czerwony kaftan z futerkiem, ma ręce złożone w geście modlitewnym. Zdaniem Wendy Beckett twarz mecenasa jest dość prostacka i całkiem niearystokratycznie śniada[6]. Święty Stefan jedną rękę trzyma na ramieniu Chevaliera, a w drugiej ma Biblię z leżącym na niej kamieniem, który stanowi aluzję do męczeńskiej śmierci przez ukamienowanie; w taki bowiem sposób święty ten zginął. Z głowy świętego Stefana płynie krew. Tłem jest dekoracja architektoniczna, oparta na perspektywie. Druga część tego dyptyku to obraz Maryi z dzieciątkiem. Maryja otoczona jest przez czerwone i niebieskie cherubiny oraz serafiny, a jej wygląd ma charakter nadnaturalny, widoczny zwłaszcza w porównaniu do realistycznych przedstawień z sąsiadującego obrazu. Na podstawie przekazu Denisa Godefroya przedstawienie Maryi uważane jest za portret Agnès Sorel. Była ona kochanką króla Karola VII, ale także Étienne Chevaliera – późniejszego wykonawcy jej testamentu.

Bez wątpienia, ze względu na obecność podpisu, Fouquetowi można przypisać autorstwo 11 ostatnich miniatur w Starożytnościach żydowskich Józefa Flawiusza (ok. 1470-76, Bibliothèque National, Paryż)[3]. Na podstawie podobieństw przypisano mu także inne iluminacje: w Godzinkach Étienne Chevalier (ok. 1450-58, niekompletne i rozproszone), Grandes chroniques des rois de France (1458, Bibliothèque National, Paryż), Przygodach szlachetnych mężów i niewiast Giovanniego Boccaccia (ok. 1459, Stara Pinakoteka, Monachium), Godzinkach z Nowego Jorku (ok. 1460-65, Pierpont Morgan Library) i Godzinkach z Malibu (ok. 1465-68, Getty Museum).

Prawdopodobnie Fouquet miał znaczący warsztat, który zapewne kontynuował działalność po jego śmierci do końca XV wieku. Swoją twórczością Fouquet wywarł wpływ na sztukę warsztatu Jeana Colombe'a z Bourges, szkoły Fontainebleau i Jeana Cloueta[7].

Galeria[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Dictionary of Art, 1996, t. 11, s. 350.
  2. Centralną postacią francuskiego malarstwa XV wieku nazywa Fouqueta Ehrenfried Kluckert w publikacji Gotyk. Architektura, rzeźba, malarstwo, s. 397. W Nowej encyklopedii powszechnej PWN Fouquet uznany jest za najwybitniejszego malarza francuskiego XV wieku (Nowa encyklopedia powszechna PWN, Warszawa 1995, ISBN 83-01-11097-X, s. 413), za jednego z najwybitniejszych artystów francuskich XV wieku uważany jest przez Andrzeja Dulewicza w Słowniku sztuki francuskiej, Warszawa 1971, s. 152.
  3. 3,0 3,1 J.P. Couchoud, Sztuka francuska, Warszawa 1981, t.1, s. 168.
  4. Denis Godefroy, Remarques sur l'histoire de Charles VII, Paris 1661. Informacja podana za: Dictionary of Art, 1996, t. 11, s. 352.
  5. Dictionary of Art, 1996, t. 11, s. 352.
  6. W. Beckett, 1000 arcydzieł, Warszawa: "Arkady", 2001, ISBN 83-213-4218-3, s. 154.
  7. Dictionary of Art, 1996, t. 11, s. 355.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Dictionary of Art, 1996, t. 11.
  • Dulewicz Andrzej, Słownik sztuki francuskiej, Warszawa 1971.
  • Gotyk. Architektura, rzeźba, malarstwo, red. R. Toman, 2000, ISBN 83-7423-163-7.
  • Historia portretu, Warszawa: Wydawnictwo "Arkady", 2001, ISBN 83-213-4235-3.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]