Jednostka pochodna układu SI

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jednostka pochodna układu SI - jednostka układu SI, wielkości fizycznej pochodnej, utworzona w oparciu o równanie definicyjne tej wielkości i wynikające z niego równanie wymiarowe tej jednostki wyrażające ją jako iloczyn potęg jednostek podstawowych układu. Część jednostek pochodnych ma nazwy i symbole specjalnie dla nich utworzone (np. paskal - Pa), natomiast nazwy i symbole pozostałych tworzy się na podstawie nazw i symboli jednostek podstawowych. Niektóre jednostki pochodne są bezwymiarowe.

Pochodne jednostki miar, mające samodzielne nazwy jednowyrazowe, to jednostki znamionowe, a mające nazwy wielowyrazowe, które są kombinacją nazw jednostek podstawowych, to jednostki wymiarowe[potrzebne źródło].

Jednostki pochodne posiadające własne nazwy i symbole[1][edytuj | edytuj kod]

Wielkość fizyczna Nazwa jednostki Symbol
jednostki
Odpowiednik[i] Odpowiednik
w jednostkach
podstawowych
kąt płaski radian rad 1[ii] m·m−1
kąt bryłowy steradian sr 1[ii] m2·m−2
częstotliwość herc Hz s−1
siła niuton N m·kg·s−2
ciśnienie, naprężenie paskal Pa N/m2 m−1·kg·s−2
energia, praca, ciepło dżul J N·m
C·V
W·s
m2·kg·s−2
moc, strumień promieniowania wat W J/s
V·A
m2·kg·s−3
ładunek elektryczny kulomb C s·A
napięcie elektryczne, siła elektromotoryczna wolt V W/A
J/C
m2·kg·s−3·A−1
pojemność elektryczna farad F C/V
s/Ω
m−2·kg−1·s4·A2
rezystancja om Ω V/A m2·kg·s−3·A−2
przewodność elektryczna simens S 1/Ω
A/V
m−2·kg−1·s3·A2
strumień magnetyczny weber Wb V·s
J/A
m2·kg·s−2·A−1
indukcja magnetyczna tesla T Wb/m2
V·s/m2
N/(A·m)
kg·s−2·A−1
indukcyjność henr H Wb/A
V·s/A
Ω·s
m2·kg·s−2·A−2
temperatura stopień Celsjusza[iii] °C K
strumień świetlny lumen lm cd·sr[iv] cd
natężenie oświetlenia luks lx lm/m2 m−2·cd
aktywność ciała promieniotwórczego bekerel Bq s−1
dawka pochłonięta grej Gy J/kg m2·s−2
równoważnik dawki pochłoniętej siwert Sv J/kg m2·s−2
aktywność katalityczna katal kat s−1·mol
  1. Chodzi o odpowiedniki dające się wyrazić za pomocą jednostek podstawowych i pochodnych a nie tylko wyłącznie za pomocą jednostek podstawowych; wynikają one też z definicji danej wielkości fizycznej, np. moc w kontekście mechaniki jest definiowana inaczej niż moc w kontekście elektrotechniki.
  2. 2,0 2,1 Radian i steradian są jednostkami bezwymiarowymi.
  3. Stopień Celsjusza jest specjalną nazwą kelwina używaną do wyrażania temperatur w skali Celsjusza. Jeden stopień Celsjusza jest równy jednemu kelwinowi, więc wartość liczbowa różnicy temperatur jest taka sama bez względu na to, czy jest ona wyrażona w stopniach Celsjusza czy też w kelwinach.
  4. Wyrażenie lumena w ten sposób różni się od podanego wyżej wymiaru lumena w jednostkach podstawowych ponieważ steradian jest wielkością bezwymiarową. Stąd lumen ma wymiar [cd], a luks [m−2·cd].

Przykłady jednostek pochodnych nie posiadających własnych nazw i symboli[edytuj | edytuj kod]

Wielkość fizyczna Nazwa jednostki Symbol
jednostki
Odpowiednik
w jednostkach
podstawowych
pole powierzchni metr kwadratowy m2 m2
objętość metr sześcienny m3 m3
prędkość metr na sekundę m/s m·s−1
strumień objętości metr sześcienny na sekundę m3/s m3·s−1
przyspieszenie metr na sekundę do kwadratu m/s2 m·s−2
zryw metr na sekundę do sześcianu m/s3 m·s−3
udar metr na sekundę do czwartej m/s4 m·s−4
prędkość kątowa radian na sekundę rad/s s−1
pęd,
popęd
niutonosekunda N·s m·kg·s−1
moment pędu niuton metr sekunda,
dżul sekunda
N·m·s
J·s
m2·kg·s−1
moment siły niutonometr
dżul na radian
N·m
J/rad
m2·kg·s−2
liczba falowa metr odwrotny m−1 m−1
gęstość kilogram na metr sześcienny kg/m3 m−3·kg
objętość molowa metr sześcienny na mol m3/mol m3·mol−1
działanie dżul sekunda J·s m2·kg·s−1
pojemność cieplna,
entropia
dżul na kelwin J/K m2·kg·s−2·K−1
ciepło właściwe dżul na kilogram kelwin J/(kg·K) m2·s−2·K−1
gęstość energii dżul na kilogram J/kg m2·s−2
gęstość energii dżul na metr sześcienny J/m3 m−1·kg·s−2
napięcie powierzchniowe,
sztywność
niuton na metr
dżul na metr kwadratowy
N/m
J/m2
kg·s−2
irradiancja wat na metr kwadratowy W/m2 kg·s−3
przewodność cieplna wat na metr kelwin W/(m·K) m·kg·s−3·K−1
lepkość kinematyczna,
współczynnik dyfuzji
metr kwadratowy na sekundę m2/s m2·s−1
lepkość dynamiczna paskal sekunda
niutonosekunda na metr kwadratowy
Pa·s
N·s/m2
m−1·kg·s−1
indukcja elektryczna,
powierzchniowa gęstość ładunku elektrycznego
kulomb na metr kwadratowy C/m2 m−2·s·A
objętościowa gęstość ładunku elektrycznego kulomb na metr sześcienny C/m3 m−3·s·A
gęstość prądu amper na metr kwadratowy A/m2 A·m−2
konduktywność simens na metr S/m m−3·kg−1·s3·A2
przenikalność elektryczna farad na metr F/m m−3·kg−1·s4·A2
przenikalność magnetyczna henr na metr H/m m·kg·s−2·A−2
natężenie pola elektrycznego wolt na metr
niuton na kulomb
V/m
N/C
m·kg·s−3·A−1
natężenie pola magnetycznego amper na metr A/m A·m−1
luminancja kandela na metr kwadratowy cd/m2 cd·m−2
dawka ekspozycyjna kulomb na kilogram C/kg kg−1·s·A
rezystywność om metr Ω·m m3·kg·s−3·A−2

Jednostki uzupełniające[edytuj | edytuj kod]

Początkowo radian i steradian były zaliczane do grupy jednostek uzupełniających układu SI. Jednak w 1995 r. zrezygnowano z tego podziału i od tego czasu istnieją tylko dwie grupy jednostek: podstawowe oraz pochodne[2][3].

Przypisy