Jednota Braci Polskich

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jednota Braci Polskich – działający w Polsce związek wyznaniowy o charakterze antytrynitarnym. W latach 60. liczyła około 250 wyznawców. Obecnie liczy około 260 wyznawców. Odwołuje się do tradycji braci polskich z XVII wieku, ma jednak za sobą znaczną ewolucję doktrynalną[1]. Ich ośrodki działają we Wrocławiu, Gdańsku, Krakowie, Krotoszynie, Poznaniu i Warszawie.

Początki wspólnoty[edytuj | edytuj kod]

Ariańskie idee zostały odrodzone w 1934 roku przez ewangelickiego duchownego, kapelana Wojska Polskiego, Karola Grycza-Śmiłowskiego. Pierwszy zjazd wyznawców miał miejsce w roku 1937 w Łodzi. Utworzono wówczas związek religijny pod nazwą Wolna Społeczność Religijna – Bracia Polscy. Związek nie został zarejestrowany, ale wydawał w latach 1936-1939 pismo „Wolna Myśl Religijna”[2].

Śmiłowski wskrzeszał w nim idee religijne nawiązujące do tradycji polskich arian, w tym zwłaszcza ideę tolerancji, unitaryzmu i racjonalnego podejścia do spraw wiary. W 1945 roku ponownie założył własne ugrupowanie religijne, o charakterze wolnomularsko-uniwersalistycznym. Przyjmował doń ludzi z różnych religii i nie zobowiązując ich do występowania z macierzystych kościołów. Śmiłowski działał w Krakowie, jeszcze za jego życia powstały ośrodki w Warszawie i Poznaniu[1]. Zbór warszawski miał charakter panmonistyczny, natomiast poznański – unitariański[3].

Na początku lat 60. związek został rozbity i wyłoniły się z niej dwa odrębne związki religijne. W Warszawie wyodrębnił się Zbór Panmonistyczny, natomiast w Poznaniu – Jednota Braci Polskich – Unitarianie[2]. W roku 1980 Jednota Braci Polskich – Unitarianie liczyła 12 wyznawców, w roku 1985 – 6 wyznawców[4]. Zbór Panmonistyczny w 1960 roku liczył 15 wyznawców, w roku 1970 – 12, a w roku 1980 – 13 wyznawców[5].

Związek religijny początkowo był nazywany jako Kościół Braci Polskich. Zarejestrowany został przez władze komunistyczne dopiero w roku 1967, jako „Jednota Braci Polskich”[6].

Dalsza historia i zbór wrocławski[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Śmiłowskiego krakowski ośrodek został zdominowany przez osoby interesujące się religiami Wschodu. Na czele wspólnoty stał Jan Hadyna (przedwojenny wydawca „Lotosa”), a następnie Franciszek Dąbrowski[1]. Za sprawą Hadyny oraz Władysława Czapnika większość członków krakowskiego zboru przeszła w latach 70. do powstających w Krakowie gmin buddyjskich[7].

W latach 80. Jednotę zasilają zielonoświątkowcy z wrocławskiego zboru Zjednoczonego Kościoła Ewangelicznego, którym władze przez dwa lata odmawiały rejestracji. Z tą też chwilą siedziba Jednoty przeniosła się do Wrocławia[8]. Liderem tej grupy był Robert Kisiel, który na początku lat 60 przystąpił do Kościoła Chrystusowego. W roku 1975 przeszedł do ZKE ze względu na odmienną interpretację daru języków. W 1978 roku wystąpił z ZKE wraz z grupą swoich zwolenników, powodem był problem nauczania kobiet w kościele, nakrywanie głowy przez kobiety podczas nabożeństw, problem składania przysięgi, ruch ekumeniczny, dogmat Trójcy Świętej. W 1981 roku nawiązali współpracę z Kościołem Chrześcijan Dnia Sobotniego. Zanim do tego doszło zaczęli świętować sobotę jako dzień święty. W 1984 roku grupa Kisiela przeszła do wrocławskiego zboru Jednoty, na co zezwalała jej liberalna formuła. Wkrótce wierni związani z Kisielem zdominowali Jednotę[7].

Od roku 1984 wewnątrz Jednoty koegzystowały formuły – buddyjska (Kraków) oraz zielonoświątkowa (Wrocław). Zbór we Wrocławiu za najważniejszą część Biblii uważa Pięcioksiąg, który stanowi podstawowe pouczenie o Bożej woli względem człowieka. Pozostałe księgi Starego Testamentu traktują jako komentarz do Pięcioksięgu[9]. W swoich poglądach są bliscy do przyjęcia stanowiska jedynozbawczego[10].

Grupa polskich unitarian i uniwersalistów, tworząca społeczność w Warszawie i w Katowicach jest członkiem Międzynarodowej Rady Unitarian i Uniwersalistów.

W 1950 roku Jednota liczyła 60 wyznawców, w 1960 – 250, w 1970 – 106, w 1980 – 22, w 1985 roku – 132 wyznawców[4], a w 2010 – 260 wyznawców[11].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Pasek, Ruch Zielonoświątkowy, s. 184.
  2. 2,0 2,1 Jan Kozłowski, Janusz Langer, Tadeusz Zagajewski: Atlas Wyznań w Polsce. Warszawa: KAW, 1989, s. 34. ISBN 83-03-02411-6.
  3. Pasek, Ruch Zielonoświątkowy, s. 206.
  4. 4,0 4,1 Jan Kozłowski, Janusz Langer, Tadeusz Zagajewski: Atlas Wyznań w Polsce. Warszawa: KAW, 1989, s. 35. ISBN 83-03-02411-6.
  5. Jan Kozłowski, Janusz Langer, Tadeusz Zagajewski: Atlas Wyznań w Polsce. Warszawa: KAW, 1989, s. 51. ISBN 83-03-02411-6.
  6. Jednota Braci Polskich wiara.pl
  7. 7,0 7,1 Pasek, Ruch Zielonoświątkowy, s. 185.
  8. Kazimierz Urban. Zwalczani i koncesjonowani. „Biuletyn Instytutu Pamięci Narodowej”. Nr 3 (38), s. 6, marzec 2004. 
  9. Oficjalna strona Jednoty Braci Polskich we Wrocławiu
  10. Pasek, Ruch Zielonoświątkowy, s. 187.
  11. Chrześcijańska Wspólnota Zielonoświątkowa Zbór w Czechowicach-Dziedzicach: Kościoły i związki wyznaniowe w Polsce 2010-2013 r. [dostęp 2014-08-30].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]