Jeleń białowargi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeleń białowargi
Przewalskium albirostris
(Przewalski, 1883)
Samica (z lewej) i samiec
Samica (z lewej) i samiec
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ssaki
Podgromada ssaki żyworodne
Rząd parzystokopytne
Rodzina jeleniowate
Rodzaj Przewalskium
Flerov, 1930
Gatunek jeleń białowargi
Synonimy
  • Cervus albirostris Przewalski, 1883[1]
  • Cervus sellatus Przewalski, 1883[2]
  • Cervus thoroldi Blanford, 1893[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[2]
Status iucn3.1 VU pl.svg
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Jeleń białowargi (Przewalskium albirostris syn. Cervus duvaucelii) – gatunek ssaka parzystokopytnego z rodziny jeleniowatych, jeden z największych przedstawicieli rodziny. W języku tybetańskim nazywany Shawa chukar.

Występowanie i biotop[edytuj | edytuj kod]

Obecny zasięg występowania gatunku obejmuje wschodnią część Wyżyny Tybetańskiej na wysokościach 3000-5000 m n.p.m. Jest gatunkiem endemicznym. Dawny zasięg występowania tego gatunku sięgał wschodniego Tybetu. Obecnie jest spotykany od okolic Lhasa po zachodni Syczuan i na północ do Qinghai i Gansu.

Jego środowiskiem są zarośla, różnorodne lasy i łąki poniżej i powyżej granicy lasu. Spotykany jest najczęściej na otwartych przestrzeniach, wysokich wzgórzach i zboczach górskich.

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Gatunek został opisany w 1883 przez Nikołaja Przewalskiego pod nazwą Cervus albirostris i – niezależnie – pod nazwą Cervus thoroldi przez G. Thorolda w 1891. Obecnie proponowana jest nazwa Przewalskium albirostris[3].

Charakterystyka ogólna[edytuj | edytuj kod]

Wygląd[edytuj | edytuj kod]

Ciało jelenia białowargiego jest krępe, z długimi, smukłymi nogami i krótką głową. Uszy wąskie i długie. Ubarwienie grzbietu latem brunatne, zimą szarobrązowe, przód i spodnia część pyska białe (stąd nazwa białowargi), wewnętrzna część nóg i spód ciała są jaśniejsze. Włos gęsty i szorstki, zimą dwukrotnie dłuższy. Samce mają w tylnej części grzbietu grzywę utworzoną z włosów ułożonych w przeciwnym do pozostałych włosów kierunku.

Podstawowe dane
Długość ciała 190-200 cm
Wysokość w kłębie 120-130 cm
Ogon (kwiat) 10-12 cm
Masa ciała 130-140 kg
Dojrzałość płciowa 15 miesięcy
Okres godowy wrzesień – listopad
Ciąża ok. 8 miesięcy
Liczba młodych
w miocie
1-2
Długość życia do 19 lat

Poroże jelenia białowargiego – z 5-6 rozgałęzieniami, o długości do 130 cm – przyjmuje zwykle kolor biały, rzadziej jasnobrązowy. Poroże osiąga masę do 7 kg. Wyjątkowo – jak na jeleniowate – szerokie racice wraz z długimi i mocnymi raciczkami są przystosowaniem do poruszania się w terenie górskim. Samice mają kępkę włosów pomiędzy uszami.

Samiec
Samica

Tryb życia[edytuj | edytuj kod]

Jelenie białowargie są aktywne głównie w ciągu dnia, szczególnie wczesnym rankiem i późnym popołudniem. Starsze samce często wędrują samotnie. Poza okresem godowym pozostałe osobniki tworzą stada do 30 sztuk. Samce (z wyjątkiem samotników) tworzą osobne stado i samice z młodymi osobne. Takie stada w czasie rui łączą się w większe grupy 50-300[4] osobników. Samce toczą walki pomiędzy sobą, znacznie tracąc w tym czasie na wadze.

Jelenie białowargie potrafią pływać. Są bardzo nieufne i ostrożne, co znacznie utrudnia ich obserwację. Pomimo sporych rozmiarów są bardzo zwinne, łatwo wspinają się i biegają po skałach. Są zwierzętami wyłącznie roślinożernymi. Podejmują okresowe wędrówki w poszukiwaniu pokarmu. Zjadają głównie trawy. Żyją przeciętnie 16-18 lat, maksymalnie 19 lat.

Rozród[edytuj | edytuj kod]

Dojrzałość płciową uzyskują po osiągnięciu 15 miesięcy życia, ale do rozrodu przystępują znacznie później – samice ok. 3. roku życia, a samce w 5. roku. Ciąża u samic jelenia białowargiego trwa około 8 miesięcy. Młode – zwykle jedno w miocie – rodzą się w maju-czerwcu, czasami później. Po kilku dniach wędrują za matką formując stada samic z młodymi. Pozostają z matką przez co najmniej 10 miesięcy. Po tym okresie młode samce dołączają do stada odpowiedniego dla swojej płci, a młode samice pozostają w dotychczasowym stadzie.

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Jelenie białowargie szybko i zwinnie biegają. Potrafią również bronić się przed drapieżnikami mocnymi kopnięciami. Samice odciągają napastnika od miejsca ukrycia młodych uciekając w przeciwnym kierunku. Pomimo tych umiejętności obronnych stanowią pokarm większych drapieżników – irbisa, rysia i wilka. Są poławiane przez ludzi dla mięsa i nietypowego poroża, które wraz z innymi częściami ciała jeleni białowargich jest wykorzystywane w chińskiej medycynie ludowej. Obecna dzika populacja – pomimo dość szerokiego zasięgu – uległa silnej fragmentacji. Jej liczebność szacowana jest na 50-100 tys. osobników (wg danych z 1998).

W Chinachhodowane na farmach (gdzie adaptowały się do różnych środowisk), a w wielu krajach w ogrodach zoologicznych.

Stany Zjednoczone rozważają utworzenie specjalnych obszarów ochronnych, w których odtworzona zostałaby megafauna Ameryki Północnej. Jelenie białowargie proponowane są do wprowadzenia w miejsce wymarłych Navahoceros frickiplejstoceńskich górskich jeleniowatych[5].

Gatunek nie jest objęty konwencją waszyngtońską CITES.

W Czerwonej Księdze Gatunków Zagrożonych Międzynarodowej Unii Ochrony Przyrody i Jej Zasobów został zaliczony do kategorii VU (vulnerable – narażony na wyginięcie)[6]

Za główne przyczyny zagrożenia uważa się polowania, konkurencję gatunków inwazyjnych oraz ograniczanie i fragmentację siedlisk.

Przypisy

  1. Cervus albirostris. w: Integrated Taxonomic Information System (ang.) [dostęp 8 lipca 2010]
  2. 2,0 2,1 2,2 Przewalskium albirostris. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  3. Wilson, D. E., Reeder, D. M. (red.): Mammal Species of the World, 3rd edition, Johns Hopkins University Press, ISBN 0-8018-8221-4
  4. Schaller, G.B. 1998. Wildlife of the Tibetan Steppe. Univ. of Chicago Press, Chicago, IL, USA.
  5. H Graem, 2006: Visions 2200, California Wilderness (ang.). [dostęp 5 września 2007].
  6. Deer Specialist Group 1996. Cervus albirostris.: IUCN 2006. 2006 IUCN Red List of Threatened Species. (ang.). [dostęp 1 września 2007].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Komosińska Halina, Podsiadło Elżbieta: Ssaki kopytne. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2002. ISBN 83-01-13806-8.
  2. Ehler, P. 2002.: "Przewalskium albirostris" (On-line), Animal Diversity Web. (ang.). [dostęp 1 września 2007].
  3. Paul Massicot, 2005: Animal Info – Information on Endangered Mammals, White-lipped (Thorold's) Deer (ang.). [dostęp 5 września 2007].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]