Jerzy Łojek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy Łojek
Data i miejsce urodzenia 3 września 1932
Warszawa
Data i miejsce śmierci 7 października 1986
Warszawa
Zawód historyk
Małżeństwo Bożena Mamontowicz-Łojek
Wikicytaty Jerzy Łojek w Wikicytatach
Tablica nagrobna na grobowcu Łojków

Jerzy Łojek ps. „Leopold Jerzewski” (ur. 3 września 1932 w Warszawie, zm. 7 października 1986 tamże) – polski historyk, działacz opozycji w PRL.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Wnuk Adama i Franciszki Łojków, syn Leopolda Łojka (ur. 1897) i Eugenii z domu Juszko (1896-1971), miał brata Tadeusza (1935-2009), który został lekarzem[1]. Leopold Łojek został zamordowany w Katyniu. Wychowywał się w Warszawie. Od 1946 chorował na cukrzycę insulinozależną, w tym czasie rozpoczął naukę w gimnazjum górskim przy ulicy Smolnej 30, w którym zdał maturę w 1951[2].

Studia historyczne ukończył na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem prof. Emila Kipy w 1956, doktoryzował się w 1961, a w 1967 uzyskał habilitację na podstawie rozprawy Studia nad prasą i opinią publiczną w Królestwie Polskim 1815-1830. Od 1969 związany był z Instytutem Badań Literackich PAN.

W 1980 wydał publikację Dzieje sprawy Katynia o zbrodni katyńskiej, opublikowaną w drugim obiegu przez Wydawnictwo „Głos” Antoniego Macierewicza (pracując nad książką odwiedził m.in. Instytut Polski i Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie celem sprawdzenia dokumentów)[3]. Publikacja miała 16 ingerencji cenzorskich[4].

Wraz z ks. Stefanem Niedzielakiem, Stefanem Melakiem i Andrzejem Szomańskim stworzyli Obywatelski Komitet Budowy Pomnika Ofiar Zbrodni Katyńskiej, na cmentarzu Powązkowskim w Warszawie 31 lipca 1981 postawili upamiętniający Krzyż Katyński, a 6 grudnia 1981 akt erekcyjny pod planowany pomnik (oba obiekty zostały natychmiast usunięte przez władze komunistyczne)[5]

We wrześniu 1981 podpisał deklarację założycielską Klubów Służby Niepodległości. Za udział w opozycji oraz badanie sprawy Katynia wielokrotnie szykanowany przez władze komunistyczne, które m.in. sprzeciwiły się nadaniu mu tytułu profesorskiego[6]. W nocy 12/13 grudnia 1981 w chwili wprowadzenia stanu wojennego krótkotrwale aresztowany przez władze komunistyczne[7]. W 1982 zmuszony został do przejścia na wcześniejszą emeryturę. Przedmiotem jego badań była historia polityczna Polski i Europy XVII-XX w., głównie w zakresie stosunków między Europą a Rosją. Znaczna część badań i publikacji poświęcona jest epoce rozbiorów, głównie okresowi Sejmu Czteroletniego i interwencji dworu petersburskiego w Polsce w 1792 r. oraz powstaniu listopadowemu. W kręgu jego zainteresowań znalazła się historia obyczajów, świadomości społecznej, a także prasy i opinii publicznej. Publikował także poza cenzurą, w wydawnictwach drugiego obiegu. Był jednym z redaktorów naukowych Historii prasy polskiej (t. I-IV, 1976-1980). W 1974 został laureatem nagrody „The Alfred Jurzykowski Fundation Award” za całokształt twórczości.

Od 1961 żonaty z Bożeną Mamontowicz-Łojek[8], która po jego śmierci w 1989 ustanowiła Nagrodę im. Jerzego Łojka (następnie finansowaną i wyłącznie zarządzaną przez Fundację im. Jerzego Łojka przy Instytucie Józefa Piłsudskiego w Nowym Jorku) przyznawaną „dla autorów prac o tematyce niepodległościowej i historycznej z zakresu wypełniania białych plam w historii”[9]. 10 kwietnia 2010 zginęła w katastrofie polskiego samolotu Tu-154M w Smoleńsku, w drodze na uroczystości 70. rocznicy zbrodni katyńskiej.

Był stryjem Piotra Łojka[potrzebne źródło].

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Opublikował ponad 350 artykułów i 34 książki, z których wiele zyskało miano bestsellerów i mimo wysokich, jak na literaturę naukową, nakładów i licznych wznowień, szybko znikały z półek księgarskich.

Do ważniejszych prac Jerzego Łojka zaliczyć należy:

  • 1960 Dziennikarze i prasa w Warszawie w XVII wieku (Książka i Wiedza, Warszawa)
  • 1964 Rok nadziei i rok klęski 1791-1792 (Czytelnik, Warszawa)
  • 1966 Szanse Powstania Listopadowego (PAX, Warszawa)
  • 1970 Dzieje pięknej Bitynki. Historia życia Zofii Potockiej 1760-1822 (PAX, Warszawa)
  • 1972 Wiek markiza de Sade (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin)
  • 1979 Wokół sporów i polemik. Szkice historyczne (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin (1979 seria I),(1984 seria II), wyd. łączne uzupełnione 1991)
  • 1981 Konstytucja 3 maja – krytyczne wydanie tekstu poprzedzone obszernym wstępem historycznym (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin)
  • 1981 Opinia publiczna a geneza Powstania Listopadowego (Czytelnik, Warszawa)
  • 1981 Potomkowie Szczęsnego. Dzieje fortuny Potockich z Tulczyna 1799-1921 (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin)
  • 1986 Geneza i obalenie Konstytucji 3 Maja (Wydawnictwo Lubelskie, Lublin)
  • 1988 Ku naprawie Rzeczypospolitej. Konstytucja 3 Maja (Interpress, Warszawa 1988)
  • 1988 Dzieje zdrajcy. Stanisław Szczęsny Potocki. (Wydawnictwo Śląsk, Katowice)
  • 1989 Prasa w dawnej Rzeczypospolitej i Prasa w Polsce porozbiorowej (w pracy zbiorowej Dzieje prasy polskiej Interpress, Warszawa)

W „drugim obiegu” opublikował m.in. (pod pseudonimami: Antoni Jałowiecki, Leopold Jerzewski, Łukasz Jodko):

  • 1979 Agresja 17 września 1939. Studium aspektów politycznych (Wydawnictwo „Głos”, ????-liczne wydania; PAX, Warszawa 1990)
  • 1980 Dzieje sprawy Katynia (Wydawnictwo „Głos”, 1980)
  • 1986 Kalendarz historyczny (Wydawnictwo „Głos”)
  • 1981 Orientacja rosyjska w polskiej walce niepodległościowej (Biblioteka Literacka i Historyczna, Warszawa)

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Jerzy Łojek – niepokorny historyk dylematów niepodległości. Życie, twórczość, nagroda, Warszawa 2006. ISBN 83-60624-02-X.
  • Paweł Janowski, Łojek Jerzy, 1932-1986, historyk, publicysta, [w:] Encyklopedia Katolicka, Lublin 2006, t. XI, kol. 493.
  • Jerzy Łojek: Kalendarz historyczny. Polemiczna historia Polski. Warszawa: „Alfa”, 1994. ISBN 83-7001-856-4. (notka biograficzna wydawcy)
  • Wielka Ilustrowana Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberg Print, t.36/4 (suplement współczesny) W-wa 2001. ISBN 83-87697-00-1 ISBN 83-87697-62-1.