Jerzy Andrzejewski
| Jerzy Andrzejewski | |
 |
|
| Data i miejsce urodzenia | 19 sierpnia 1909 Warszawa |
| Data i miejsce śmierci | 20 kwietnia 1983 Warszawa |
| Zawód | pisarz, scenarzysta, poseł na Sejm PRL I kadencji, działacz KOR |
| Odznaczenia | |
  |
|
 Multimedia w Wikimedia Commons |
|
 Jerzy Andrzejewski w Wikicytatach |
|
Jerzy Andrzejewski (ur. 19 sierpnia 1909 w Warszawie, zm. 20 kwietnia 1983 tamże) – polski prozaik, publicysta, felietonista, scenarzysta, działacz opozycji demokratycznej w PRL, poseł na Sejm PRL I kadencji.
Spis treści |
[edytuj] Biografia
Studiował filologię polską na Uniwersytecie Warszawskim. Debiutował w 1932 na łamach dziennika "ABC" opowiadaniem Wobec czyjegoś życia (później Kłamstwa). W 1936 ogłosił tom opowiadań Drogi nieuniknione w Bibliotece "Prosto z mostu", a rozgłos przyniosła mu powieść Ład serca z 1938. Był wówczas uważany za przedstawiciela literatury nurtu chrześcijańskiego. Był związany ze środowiskiem nacjonalistycznego pisma "Prosto z Mostu", z którym zerwał w proteście przeciwko artykułom antyżydowskim.
W latach 1940–1944 działacz podziemia kulturalnego. Zaangażowany m.in. w pomoc Żydom. Ich losom podczas wojny poświęcił pisaną w konspiracji minipowieść Wielki tydzień, gdzie znalazły się wątki autobiograficzne, a postać głównej bohaterki była inspirowana przeżyciami Wandy Wertenstein – przyjaciółki pisarza.
Po 1945 razem z Czesławem Miłoszem napisał scenariusz filmu Robinson warszawski, inspirowanego doświadczeniami Władysława Szpilmana. Gdy scenariusz zmieniono z powodów ideologicznych, Czesław Miłosz wycofał swoje nazwisko.
W latach 1952–1954 redaktor naczelny "Przeglądu Kulturalnego". W latach 1955–1956 członek zespołu redakcyjnego "Twórczości". W latach 1972–1979 stały współpracownik "Literatury". W latach 1952–1956 poseł na Sejm. W okresie stalinowskim pisał propagandowe teksty, popierające socrealizm i zaangażowanie ludzi sztuki po stronie władzy komunistycznej, m.in. Partia i twórczość pisarza. Z Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej wystąpił w 1957.
Czesław Miłosz sportretował go w paraboli literackiej Zniewolony umysł jako Alfę.
Od lat 60. aktywny uczestnik opozycji demokratycznej. Współautor Listu 34. W latach 70. współzałożyciel KOR. Szykanowany przez władze PRL-u. Uchodził za kandydata do literackiej Nagrody Nobla.
Życie prywatne Andrzejewskiego było rozdarte pomiędzy dwa światy. Z jednej strony był dwukrotnie żonaty, z drugiej miał intymne związki z mężczyznami[1]. Pierwsze małżeństwo zawarł w 1934 z Noną Barbarą Siekierzyńską. Drugie w 1946 z Marią Abgarowicz, z którą miał dwójkę dzieci.
Temat homoseksualizmu od początku był w kręgu jego zainteresowań literackich. Związki homoseksualne były także jednym z tematów prowadzonego przez niemal całe życie intymnego dziennika, który nie ukazał się drukiem, a jego fragmenty uległy rozproszeniu, a także korespondencji. Jego ostatnia, nieukończona powieść Heliogabal opowiadać miała o związku tytułowego cesarza rzymskiego ze swoim sługą[2].
Jerzy Andrzejewski zmarł w nocy z 19 na 20 kwietnia 1983[3][4].
W 1950 został odznaczony Orderem Sztandaru Pracy I klasy. 23 września 2006 został pośmiertnie odznaczony przez Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski.
[edytuj] Twórczość
- Drogi nieuniknione (1936)
- Ład serca (1938)
- Apel (1945)
- Noc (1945)
- Święto Winkelrida (współautor Jerzy Zagórski) (1946)
- Popiół i diament (1948), wersja zmieniona (1954)
- Aby pokój zwyciężył (1950)
- O człowieku radzieckim (1951)
- Partia i twórczość pisarza (1952)
- Ludzie i zdarzenia 1951 (1952)
- Ludzie i zdarzenia 1952 (1953)
- Wojna skuteczna, czyli opis bitew i potyczek z Zadufkami (1953)
- Książka dla Marcina (1954)
- Złoty lis (1955)
- Ciemności kryją ziemię (1957)
- Niby gaj (1959)
- Bramy raju (1960)
- Idzie skacząc po górach (1963)
- Apelacja (1968)
- Prometeusz (1973)
- Teraz na ciebie zagłada (1976)
- Już prawie nic (1979)
- Miazga (1979)
- Nowe opowiadania (1980)
- Nikt (1983)
- Gra z cieniem (1987)
- Z dnia na dzień. Dziennik literacki 1972–1979 (1988)
- Zeszyt Marcina (1994)
- Cesarz Heliogabal (nieukończona i niepublikowana)
[edytuj] Nagrody
- 1939 – Nagroda Młodych Polskiej Akademii Literatury za Ład serca
- 1946 – nagroda miasta Krakowa za Noc
- 1948 – nagroda tygodnika "Odrodzenie" za Popiół i diament
- 1968 – nagroda im. Jurzykowskiego
[edytuj] Ekranizacje
[edytuj] Bibliografia przedmiotowa
- Irena Szymańska, Mój przyjaciel Jerzy w: "Kwartalnik Artystyczny" nr 4/1997, s. 82–101.
- Anna Synoradzka, Andrzejewski, Wydawnictwo Literackie, 1997.
- Dariusz Nowacki, "Ja" nieuniknione. O podmiocie pisarstwa Jerzego Andrzejewskiego, Wydawnictwo Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 2000.
Przypisy
- ↑ Miłosne gry Marka Hłaski, Barbara Stanisławczyk, ISBN 83-7180-505-5
- ↑ w eseju Krzysztofa Tomasika
- ↑ Krzysztof Myszkowski. J.A.. „Kwartalnik Artystyczny. Kujawy i Pomorze”. 4 (64) 2009. S. 26. ISSN 1232-2105.
- ↑ Anna Bikont, Joanna Szczęsna: Towarzysze nieudanej podróży (16): Nie czujcie się, panowie, więźniami. "Gazeta Wyborcza", 2000-06-17. [dostęp 2012-02-01].
[edytuj] Źródła
- Absolwenci Wydziału Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego
- Działacze KOR
- Działacze PZPR
- Jerzy Andrzejewski
- Odznaczeni Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski (III Rzeczpospolita)
- Odznaczeni Orderem Sztandaru Pracy
- Pierwowzory postaci literackich
- Pisarze literatury LGBT
- Pochowani na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie
- Polscy felietoniści
- Polscy prozaicy
- Posłowie z okręgu Szczecin (PRL)
- Urodzeni w 1909
- Zmarli w 1983
