Jerzy II Hanowerski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy II
Z bożej łaski Wielkiej Brytanii, Francji i Irlandii król, Obrońca Wiary, książę brunszwicki na Lüneburgu, arcyskarbnik i książę elektor Świętego Cesarstwa Rzymskiego
King George II by Charles Jervas.jpg
Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg
Firma del Rey George II.svg
Król Wielkiej Brytanii
Okres panowania od 11 czerwca 1727
do 25 października 1760
Poprzednik Jerzy I Hanowerski
Następca Jerzy III Hanowerski
Dane biograficzne
Dynastia Welfowie
Urodziny 10 listopada 1683
Hanower
Śmierć 25 października 1760
Pałac Kensington
Ojciec Jerzy I Hanowerski
Matka Zofia Dorota z Celle
Żona Karolina z Ansbachu
Dzieci Fryderyk Ludwik Hanowerski
Anna Hanowerska
Wilhelm August Hanowerski, książę Cumberland
Ludwika Hanowerska
Maria Hanowerska
Karolina Elżbieta Hanowerska
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach

Jerzy II, urodzony jako ang. George Augustus (ur. 10 listopada 1683 w Hanowerze, zm. 25 października 1760 w Londynie) – od 11 czerwca 1727 król Królestwa Wielkiej Brytanii z dynastii hanowerskiej. Był również elektorem Hanoweru, księciem Brunszwiku-Lüneburga i księciem Saksonii-Lauenburga.

Wczesne lata życia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w pałacu Herrenhausen i był ostatnim królem brytyjskim, który urodził się poza terytorium Wielkiej Brytanii. Act of Settlement z 1701 r. wyznaczał elektorów hanowerskich na następców brytyjskiego tronu po bezdzietnych Wilhelmie III i Annie Stuart. W 1702 r. książę Jerzy August został naturalizowany w Anglii. W 1706 r. został kawalerem Orderu Podwiązki. 9 listopada tego samego roku królowa mianowała go księciem Cambridge, hrabią Milford Heaven, wicehrabią Northallerton i baronem Tewkesbury.

W 1705 r. poślubił Karolinę z Ansbachu. Małżonkowie zachowywali się dość prowokacyjnie, a Brytyjczyków drażniła lubieżność Jerzego i Karoliny. Często bez żenady rozmawiali oni o sprawach seksu, czym krępowali powściągliwszych polityków brytyjskich. W przeciwieństwie do ojca Jerzy nauczył się języka angielskiego, ale mówił nim z potwornym niemieckim akcentem, co stawało się powodem kpin Brytyjczyków.

Królowa Anna zmarła w 1714 r. i ojciec Jerzego został królem Wielkiej Brytanii jako Jerzy I. Młodszy Jerzy natychmiast stał się księciem Kornwalii, księciem Rothesay i hrabią Carrick. 27 września 1714 r. ojciec nadał mu tytuły księcia Walii i hrabiego Chester. Podczas nieobecności ojca w Wielkiej Brytanii Jerzy zastępował go jako regent.

Spór z ojcem[edytuj | edytuj kod]

Stosunki między ojcem i synem były kiepskie, a konflikt między nimi narastał. W 1717 r. księżna Walii urodziła syna (Jerzy Wilhelm Hanowerski). Jego chrzest stał się widownią rodzinnej kłótni. Książę Jerzy chciał, aby ojcem chrzestnym dziecka był Thomas Pelham-Holles, książę Newcastle. Sprzeciwił się temu jednak król Jerzy I, który na ojca chrzestnego wyznaczył swojego młodszego brata, księcia Yorku i Albany. Kłótnia, jaka się wtedy rozpętała, zakończyła się aresztowaniem księcia Walii i wydaleniem go z St. James's Palace. Zabroniono mu również uczestniczenia w oficjalnych ceremoniach.

Książę zaangażował się wówczas w działalność opozycyjną. Do swojej londyńskiej rezydencji, Leicester House, zapraszał najbardziej wpływowych polityków opozycji, takich jak Robert Walpole (który stał się później przyjacielem i powiernikiem księżnej Karoliny) oraz Charles Townshend, wicehrabia Townshend. W 1720 r. Robert Walpole doprowadził do pogodzenia króla Jerzego i księcia Walii oraz, po 3-letniej przerwie, powrócił na stanowiska ministerialne. Rok później, po krachu na giełdzie wywołanym spekulacjami Kompanii Mórz Południowych (tzw. South Sea Bubble), Walpole zwiększył znaczenie gabinetu w życiu politycznym Wielkiej Brytanii, praktycznie uniezależniając go od króla.

Początek rządów[edytuj | edytuj kod]

Jerzy II został królem po śmierci swojego ojca 11 czerwca 1727 r. Wkrótce popadł w konflikt ze swoim najstarszym synem, Fryderykiem Ludwikiem, księciem Walii, który zaczął zapraszać do swojej rezydencji polityków opozycji. Król Jerzy rozważał nawet zesłanie syna do kolonii, ale ostatecznie tego nie uczynił. 11 października został koronowany w Opactwie Westminsterskim. Popularny wówczas w Anglii kompozytor Georg Friedrich Händel, skomponował z tej okazji cztery hymny koronacyjne, z których jeden - Zadok the Priest, jest od tamtej pory wykonywany podczas każdego kolejnego nabożeństwa koronacyjnego.

Od początku swojego panowania, Jerzy próbował usunąć z rządu Walpole'a, któremu nie mógł wybaczyć, że przyłączył się do jego ojca. Swoją mowę tronową polecił spisać Spencerowi Comptonowi, ale ten poprosił o pomoc Walpole'a. Walpole i popierająca go królowa Karolina wykorzystali to do przedstawienia Comptona jako nieudacznika. Ostatecznie Jerzy pogodził się z Walpolem (pod wpływem żony), a premier powoli zjednywał sobie łaskę królewską, ustanawiając m.in. roczne uposażenie monarchy w wysokości 800 000 funtów. Walpole przekonał również niektórych polityków torysowskich do zaakceptowania sukcesji tronu ustalonej w Act of Settlement (wielu torysów wciąż przepijało toasty na cześć "króla za morzem", jakobickiego pretendenta Jakuba III Stuarta). W podzięce król Jerzy mianował wielu parów ze stronnictwa Walpole'a, dając wigom przewagę w Izbie Lordów. Dopóki żyła królowa Karolina pozycja Walpole'a pozostawała niezagrożona. Premier sprawował pełną kontrolę nad polityką wewnętrzną, na politykę zagraniczną pewien wpływ miał sam król. W 1729 r. Walpole nakłonił króla do podpisania pokoju z Hiszpanią.

W latach 30. doszło do kolejnego konfliktu króla z księciem Walii. Konflikt nasilił się po małżeństwie następcy tronu i doprowadził w 1737 r. do wydalenia z dworu księcia i jego rodziny. W tym samym roku zmarła królowa Karolina. Kiedy na łożu śmierci poprosiła męża, aby się ponownie ożenił, ten odpowiedział: Non, j'aurai des maitresses! ("Nie, wezmę sobie kochankę!"). Jerzy miał już jednego nieślubnego syna (Johanna Ludwiga, hrabiego von Wallmoden-Gimborn). Najsłynniejszą kochanką króla była łożniczyna jego żony, Henrietta Howard, hrabina Suffolk.

Wojny i rebelie[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci żony Jerzy przestał słuchać rad Walpole'a. W 1739 r., wbrew radom premiera, przystąpił do wojny przeciwko Hiszpanii (tzw. wojna o ucho Jenkinsa). W 1740 r. wojna angielsko-hiszpańska przekształciła się w konflikt ogólnoeuropejski na tle sukcesji austriackiej (wojna o sukcesję austriacką). Jerzy II stanął wówczas po stronie Marii Teresy w obronie sankcji pragmatycznej jej ojca z 1713 r. Przeciwko sobie miał koalicję złożoną m.in. z Hiszpanii, Francji i Prus.

W tym czasie dokonał się upadek Walpole'a, który był zbyt słaby, aby przeszkodzić Jerzemu w zaangażowaniu Wielkiej Brytanii w wojnę. Musiał również stawić czoło przeciwnikom we własnej partii, na czele których stał lord Carteret. Oskarżany o oszustwa wyborcze, Walpole w 1742 r. ustąpił ze stanowiska po 20 latach sprawowania władzy. Został zastąpiony przez lorda Wilmingtona. Wilmington był jednak tylko figurantem, a realna władza znalazła się w rękach Cartereta. Kiedy premier zmarł w 1743 r., jego funkcję objął Henry Pelham.

Pół korony z czasów Jerzego II

Król Jerzy II i lord Carteret popierali zaangażowanie się Wielkiej Brytanii w wojnę, ale z zupełnie innych powodów. Carteret uważał, że jeśli Maria Teresa nie obejmie austriackiego tronu, potęga Francji w Europie niebezpiecznie wzrośnie. Z kolei Jerzemu II chodziło przede wszystkim o zabezpieczenie Hanoweru od działań wojennych, przy użyciu wojsk brytyjskich. Zarówno król, jak i minister, entuzjastycznie wysyłali brytyjskie oddziały na kontynent, nie bacząc na to, że Brytyjczycy byli kompletnie do tej wojny nie przygotowani. Ostatni raz Brytyjczycy brali udział w walkach na kontynencie 30 lat temu, podczas wojny o sukcesję hiszpańską. Przez ten czas rząd przywiązywał małą wagę do należytego wyszkolenia i wyekwipowania żołnierzy.

Jerzy osobiście pojawił się na teatrze działań wojennych. 27 czerwca 1743 r. poprowadził swoje wojska podczas bitwy pod Dettingen, pokonując wojska francuskie dowodzone przez księcia de Noailles. Jerzy był tym samym ostatnim brytyjskim monarchą, który brał udział w bitwie. Później dowodzenie nad armią brytyjską przejął młodszy syn króla, książę Cumberland. Wojna nie cieszyła się poparciem brytyjskiego społeczeństwa oraz niektórych polityków, którzy, tak jak William Pitt, uważali, że interesy Wielkiej Brytanii są poświęcane na ołtarzu interesów Hanoweru. Uwag Pitta król nigdy nie zapomniał i zawsze był mu nieprzychylny.

Za panowania Jerzego II ostatni raz głowę podnieśli jakobici. Syn obalonego w 1688 r. Jakuba II, Jakub Franciszek Edward Stuart, zwany też Jakubem III albo Starszym Pretendentem, dwukrotnie za czasów Jerzego I próbował odzyskać tron (w 1715 i 1719 r.), dwukrotnie bezskutecznie. W 1745 r. jego najstarszy syn, książę Karol Edward Stuart, zwany Młodszym Pretendentem lub "Pięknym księciem Karolkiem" (Bonnie Prince Charlie), wywołał w Szkocji największe i najgroźniejsze z jakobickich powstań, znane jako Druga Wielka Rebelia lub Powstanie 45. roku.

2 sierpnia 1745 r. książę Karol wylądował w Szkocji. Jego entuzjazm, poszanowanie dla szkockich tradycji i rządy znienawidzonej dynastii hanowerskiej sprawiły, że do jego szeregów masowo napływali górale oraz jakobici z Nizin i Anglii. Powstańcy rychło zdobyli Edynburg i pokonali wojska angielskie pod Prestonpans. Następnie ruszyli na Newcastle. W Londynie zapanowała panika. Jednak niesnaski w sztabie rebeliantów i nasilające się dezercje zmusiły jakobitów do odwrotu. Przeciwko nim wyruszył sprowadzony z Europy książę Cumberland. 16 kwietnia 1746 r. doszło do decydującej bitwy na wrzosowiskach Culloden Moor. Armia jakobicka została rozbita, a Bonnie Prince Charlie uciekł do Francji. Była to już ostatnia jakobicka rebelia. Większość jakobitów uciekła za granicę, albo padła ofiarą represji jakie wprowadził w Szkocji książę Cumberland (otrzymał za to przydomek "rzeźnik z Cumberlandu").

Trzy lata później, w 1748 r., dobiegła końca wojna o sukcesję austriacką, kończąc się po myśli Brytyjczyków. Trwająca równolegle angielsko-francuska wojna w koloniach (tzw. wojna króla Jerzego) nie doprowadziła do istotnych zmian w układzie sił. Cesarzowa Maria Teresa nie okazała jednak wdzięczności Brytyjczykom i rychło zawarła sojusz z Francją. Wówczas Wielka Brytania sprzymierzyła się z dotychczas jej wrogimi Prusami (tzw. odwrócenie przymierzy).

Ostatnie lata życia[edytuj | edytuj kod]

Przez resztę panowania Jerzy nie interesował się sprawami państwa. Były to czasy rewolucji przemysłowej, gwałtownego wzrostu ludności oraz początku brytyjskiej ekspansji w Indiach, po zwycięstwie Roberta Clive'a pod Palasi w 1757 r.

W 1751 r. zmarł Fryderyk Ludwik, książę Walii. Jego najstarszy syn, książę Jerzy otrzymał natychmiast tytuł księcia Edynburga a rychło został mianowany przez dziadka księciem Walii. Stosunki Jerzego z księżną-wdową Walii pozostały jednak napięte i tych dwoje nigdy się nie pogodziło.

Pomnik króla Jerzego II na Golden Square w Londynie

W 1752 r. Wielka Brytania zmieniła swój kalendarz z juliańskiego na gregoriański. Reforma kalendarza pociągnęła za sobą ominięcie dni od 2 do 14 września. Dzień 1 stycznia został uznany za początek Nowego Roku (dotychczas Nowy Rok obchodzono 25 marca). Jednak jeszcze przez wiele lat Anglicy tradycyjnie obchodzili Nowy Rok według dawnej tradycji. Pomimo reformy rok fiskalny Wielkiej Brytanii nie uległ skróceniu i od tej pory rok podatkowy zaczyna się w Zjednoczonym Królestwie 6 kwietnia.

Premier rządu króla Jerzego, Henry Pelham, zmarł w 1754 r. i został zastąpiony przez swojego brata, księcia Newcastle, a w 1756 r. przez księcia Devonshire. Czołową rolę w tych dwóch gabinetach odgrywał nielubiany przez Jerzego William Pitt Starszy, który był sekretarzem stanu w gabinecie Devonshire'a. W 1757 r. król wyraził swoje niezadowolenie z przemówień Pitta i odwołał go ze stanowiska. Wkrótce jednak musiał powołać go z powrotem, a urząd premiera objął ponownie Newcastle.

Jako najważniejszy człowiek w drugim gabinecie Newcastle'a, Pitt był odpowiedzialny za działania Wielkiej Brytanii podczas wojny siedmioletniej. Król Jerzy, obawiając się, że koalicja Austrii, Francji i Rosji może zagrozić jego rodzinnemu Hanowerowi, zawarł sojusz z Prusami. Za sprawą Pitta zaangażowanie Wielkiej Brytanii na kontynencie ograniczało się do finansowego wspierania sojuszników. Główny nacisk został położony na rozprawę z Francją w koloniach (tzw. wojna Francuzów i Indian), gdzie w 1759 r. generał James Wolfe pokonał Francuzów i zdobył Quebec, co oznaczało faktyczny koniec Nowej Francji. Opanowano również szereg francuskich kolonii na Karaibach i wyparto Francuzów z Indii.

Król zmarł nagle z powodu niewydolności aorty siedząc na ubikacji 25 października 1760 r. Został pochowany w Opactwie Westminsterskim. Tron objął jego wnuk, Jerzy III.

Ciekawostka[edytuj | edytuj kod]

Postać króla pojawia się w epizodycznej roli w filmie Piraci z Karaibów: Na nieznanych wodach. W roli Jerzego II wystąpił zmarły brytyjski aktor Richard Griffiths.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

22 sierpnia 1705 r. w Hanowerze, poślubił Karolinę von Brandenburg-Ansbach (1 marca 1683 - 20 listopada 1737), córkę Jana Fryderyka, margrabiego Brandenburg-Ansbach, oraz Eleonory, córki Jana Jerzego I, księcia saskiego na Eisenach. Jerzy i Karolina mieli razem trzech synów i pięć córek:

 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jerzy
 
 
 
 
 
 
 
Ernest August
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna Eleonora Hessen-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
Jerzy I Hanowerski
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Fryderyk V Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
Zofia Dorota Wittelsbach
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Elżbieta Stuart
 
 
 
 
 
 
 
Jerzy II Hanowerski
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Jerzy
 
 
 
 
 
 
 
Jerzy Wilhelm
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Anna Eleonora Hessen-Darmstadt
 
 
 
 
 
 
 
Zofia Dorota z Celle
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
Eleonora d'Olbreuse
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • John Van der Kiste, George II and Queen Caroline, Sutton Publishing, 1997 r.
  • Charles Phillips: The Illustrated Encyclopedia of Royal Britain. John Haywood, Richard G. Wilson (konsult.). New York: Metro Books, 2011. ISBN 978-1-4351-1835-5.
Poprzednik
nowa kreacja
Książę Cambridge
1706-1727
Następca
powrót do domeny królewskiej
Poprzednik
Jakub Franciszek Edward Stuart
Shield of Arms of the Duke of Rothesay.svg Książę Rothesay
1714-1727
Shield of Arms of the Duke of Rothesay.svg Następca
Fryderyk Ludwik Hanowerski
Poprzednik
Jakub Franciszek Edward Stuart
Walia.png Książę Walii
1714-1727
Walia.png Następca
Fryderyk Ludwik Hanowerski
Poprzednik
Jerzy I Hanowerski
Royal Arms of England (1603-1707).svg Król Wielkiej Brytanii
1727-1760
Royal Arms of England (1603-1707).svg Następca
Jerzy III Hanowerski
Poprzednik
Jerzy I Ludwik
Kingdom of Hanover Arms.svg Elektor Hanoweru
1727-1760
Kingdom of Hanover Arms.svg Następca
Jerzy III Wilhelm Fryderyk
Poprzednik
Jerzy I Hanowerski
Coat of arms of Ireland.svg Król Irlandii
1727-1760
Coat of arms of Ireland.svg Następca
Jerzy III Hanowerski