Jerzy I Branković

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jerzy I Branković (ur. ok. 1375, zm. 1456) – władca (despota) Serbii w latach 1427–1456.

Był następcą Stefana IV Lazarevića. Brankowicz próbował uwolnić Serbię spod tureckiej zwierzchności. W celu uzyskania pomocy przeciw Turkom, sprzymierzył się z Zygmuntem Luksemburskim i wydał Węgrom potężną twierdzę naddunajską – Belgrad. Jednakże w 1428 osmańscy begowie z Albanii i Bułgarii zniszczyli południową Serbię i zajęli na stałe kilka miast i twierdz, a wśród nich Nisz i naddunajski Gołubiec (Golubac). Odwetowa wyprawa Jerzego Brankowicza, wspieranego przez wojska węgierskie wśród których był również oddział rycerstwa polskiego, została pod Gołubcem rozbita przez Turków. Zginął wówczas rycerz polski Zawisza Czarny. Władca serbski został wasalem sułtana oraz musiał płacić Turkom trybut w wysokości 50 000 dukatów rocznie i dostarczać posiłki w sile 2000 konnych, dowodzonych przez jednego z synów Brankowicza. W 1435 Jerzy Brankowicz oddał swą 16-letnią córkę Marę do haremu sułtańskiego jako żonę Murada II. Turcy w 1439 r. ponownie najechali Serbię. Ich celem było zdobycie Semendrii (Smederevo), niedawno zbudowanego według wzorów bizantyńskich warownego grodu nad Dunajem – stolicy państwa Jerzego Brankowicza. Po trzech miesiącach oblężenia Semendria poddała się. Jerzy Brankowicz z synem Lazarem uciekli na Węgry. Dwaj inni synowie Brankowicza, Grzegorz i Stefan, wzięci zostali do niewoli, przewiezieni do Anatolii i oślepieni. Ostatnim aktem podboju Serbii było zajęcie miasta Nowo Brdo w południowej Serbii (1441), w rejonie którego znajdowały się liczne kopalnie srebra.

Jerzym Brankowicz posiadał liczne posiadłości na Węgrzech. Był spokrewniony z hrabiami Cylei. W okresie wojny domowej (1440-1443) pomiędzy Habsburgami a Władysławem III opowiedział się po stronie królowej – wdowy Elżbiety przeciw Władysławowi Warneńczykowi. Zabiegając o powrót do Serbii Brankowicz próbował nawet porozumienia z Turkami, choć bezskutecznie. Spowodowało decyzję skonfiskowania rozległych dóbr tego księcia serbskiego na Węgrzech. Zostały one podzielone między zwolenników króla Władysława. Niebawem zresztą Jerzy Brankowicz przeszedł na stronę Władysława, odzyskując większość swych dóbr węgierskich i służył królowi radą jako człowiek doświadczony w sprawach tureckich i bałkańskich. W wyniku zwycięskiej wyprawy w 1443 r. sytuacja emigranta uległa całkowitej zmianie. Na mocy pokoju w Szegedynie w sierpniu 1444 odzyskał władzę w Serbii. W okresie wyprawy warneńskiej zachował jednak neutralność wobec swych dawnych węgierskich sojuszników pozostając lojalny jako lennik sułtana.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Franz Babinger, Z dziejów imperium Osmanów. Sułtan Mehmed Zdobywca i jego czasy, przeł. T. Zabłudowski, Warszawa 1977.
  • Stanisław Bylina, Pamiętniki Janczara o serbskich władcach i ich dziejach, „Pamiętnik Słowiański” 21 (1971), s. 351-360.
  • Edward Potkowski, Warna 1444, Warszawa 1990.
  • Mom›ilo Spremić, Despota serbski Jerzy Branković i bitwa pod Warną 1444 roku [w:] Warna 1444. Rzeczywistość i tradycja, "Balcanica Posnaniensia" 8 (1997), s. 39-50.
  • Wincenty Swoboda, Warna 1444, Kraków 1994.
  • Świat chrześcijański i Turcy Osmańscy w dobie bitwy pod Warną, pod. red. Danuty Quirini - Popławskiej, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego”, Prace historyczne, z. 119, Kraków 1995.
  • Piotr Wróbel, Krzyż i Półksiężyc. Zachodnie Bałkany wobec Turcji w latach 1444-1463, Kraków 2000.