Jerzy Janicki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jerzy Janicki
Jerzy Janicki (2004)
Jerzy Janicki (2004)
Data
i miejsce urodzenia
10 sierpnia 1928
Czortków
Data
i miejsce śmierci
15 kwietnia 2007
Warszawa
Zawód pisarz, dramaturg, dziennikarz, scenarzysta radiowy i filmowy
Współmałżonek prof. Krystyna Czechowicz-Janicka
Lata aktywności 1946-2007
Odznaczenia
Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski Medal 40-lecia Polski Ludowej Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jerzy Janicki w Wikicytatach
Strona internetowa
Jerzy Janicki we Lwowie (2004)
Grób Jerzego Janickiego
Pomnik Jerzego Janickiego w Lutowiskach

Jerzy Janicki (ur. 10 sierpnia 1928 w Czortkowie, zm. 15 kwietnia 2007 w Warszawie) – polski pisarz, dramaturg, dziennikarz i scenarzysta radiowy i filmowy.

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Urodzony w Czortkowie w Małopolsce Wschodniej w rodzinie notariusza Zdzisława Janickiego.

Lata chłopięce i młodość spędził we Lwowie, na Łyczakowie w rodzinnej kamienicy przy ulicy Łyczakowskiej 84a.

Po decyzjach poczdamskich wyjechał na Zachód.

W Krakowie w 1946 r. zdał egzamin dojrzałości i rozpoczął pracę dziennikarską jako reporter sportowy. Publikował na łamach Trybuny Robotniczej[1]. W latach 1947-1948 studiował polonistykę na Uniwersytecie Wrocławskim, następnie przeniósł się do Warszawy, gdzie już jako zawodowy dziennikarz pracował w różnych redakcjach, m.in. w „Razem” i „Pokoleniu”. Od roku 1952 na łamach tygodnika „Świat” dość regularnie publikował reportaże i opowiadania.

Radio[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Janicki uważany jest za prekursora nowego gatunku w radiu europejskim sagi rodzinnej, animator i współtwórca powieści radiowej Matysiakowie, emitowanej nieprzerwanie co tydzień przez 50 lat.

W 1954 podjął pracę w redakcji literackiej Polskiego Radia, co okazało się momentem przełomowym w jego biografii artystycznej. Z czasem zaczął w radiu redagować magazyn satyryczny „Parnasik”, cieszący się ogromną popularnością i skupiający wokół siebie wybitnych polskich aktorów i satyryków. Podobnym uznaniem cieszyła się inna audycja paraliteracka Krasnoludki są na świecie, redagowana wspólnie z Andrzejem Kudelskim.

W 1956 r. pojawiła się na antenie powieść radiowa Matysiakowie, która była wówczas ewenementem w Europie. Wyprzedziła o prawie pół wieku popularne obecnie telenowele rodzinne. Janicki uchodzi za prekursora tego gatunku.

Jest autorem kilkudziesięciu słuchowisk radiowych – w tym choćby wielokrotnie nagradzanego Koty to dranie, Tragarz puchu, Hasło – i trzykrotnie reprezentował Polskę na Prix Italia najbardziej prestiżowym, międzynarodowym konkursie dla twórców radiowych i telewizyjnych.

Film i telewizja[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Janicki uchodzi za twórcę polskiego serialu. Jest jednym z najwybitniejszych polskich scenarzystów. Jest autorem scenariuszy do 18 filmów fabularnych, m.in. do:

Jest też autorem scenariuszy seriali telewizyjnych:

Lwów i Kresy[edytuj | edytuj kod]

Od końca lat 80., kiedy przestały obowiązywać ograniczenia cenzury, Jerzy Janicki zaczął realizować filmy o tematyce lwowskiej:

  • Tońko, czyli legenda o ostatnim baciarze (1988)
  • Wszystko dla Orląt (1991) z udziałem obrońcy Lwowa, lekarza osobistego gen. Władysława Andersa, dra Emila Niedźwirskiego
  • A do Lwowa daleko aż strach (1996) z udziałem Włady Majewskiej – muzy Hemara
  • Lwów Adama Bujaka (1997)
  • Lwów tam i u mnie (1998)
  • Podróż do Lwowa w lata 30. (2000), przedstawiająca głównie Lwów, ale także bliższą i dalszą okolicę (Karpaty, Zadwórze, Huculszczyznę) na amatorskich filmach rodzinnych Jerzego Matuszkiewicza z lat 30.
  • Legenda Orląt Lwowskich (2002) o dziejach budowy, dewastacji, profanacji i odbudowy cmentarza Obrońców Lwowa
  • Bardzo wielki mały teatr (2003) o Polskim Teatrze Ludowym we Lwowie
  • Polskie Termopile (2003) o młodych Lwowiakach, bohaterach bitwy pod Zadwórzem
  • Opowieści Łyczakowskiego Cmentarza (2003) – sześcioodcinkowy cykl o cmentarzu Łyczakowskim
  • Opowieść o czterech flagach, czyli burza dziejowa we Lwowie (2004), o akcji Burza we Lwowie
  • Przestrzenie Banacha (2005) – fabularyzowaną opowieść o lwowskim matematyku Stefanie Banachu
  • Bramy przez które wędrowała historia (2006)
  • Kwadrans z Hemarem.

Powstał również świetny cykl wywiadów ze sławnymi członkami lwowskiej diaspory pt. Salon lwowski, przekształcony następnie w Salon kresowy, obejmujący również Wołyń i Wileńszczyznę.

W tym czasie Jerzy Janicki był pomysłodawcą i uczestnikiem wielu audycji telewizyjnych o Lwowie, jego kulturze i historii, m.in. głośnych reportaży Stanisława Auguścika pt. Podróże na Kresy. Dla nielicznych Polaków, którzy zostali w pojałtańskim Lwowie, organizował różnego rodzaju imprezy artystyczne z udziałem czołowych polskich artystów.

Członek Towarzystwa Miłośników Lwowa, od 1988 r. był prezesem Oddziału Stołecznego Towarzystwa.

W 2005 doprowadził, wspólnie z Henrykiem Janasem i prof. Stanisławem Nicieją, do zakończenia, według własnego scenariusza, dziesięcioodcinkowego filmu Strażnice kresowe Rzeczypospolitej: Buczacz, Brzeżany, Chocim i Okopy Świętej Trójcy, Jazłowiec, Kamieniec Podolski, Krzemieniec, Olesko i Podhorce, Trembowla, Zbaraż, Żółkiew.

Pisarstwo[edytuj | edytuj kod]

Za jego debiut literacki uznawany jest reportaż pt. Nylon zamieszczony na łamach tygodnika „Świat” w roku 1953.

Jest autorem wielu tomów opowiadań, m.in. Kłaniaj się drzewom, Nieludzki doktor, Biografia w walizce. Jego sfilmowane opowiadania bieszczadzkie – takie jak Wolna sobota, Hasło, Kino objazdowe, Niespotykanie spokojny człowiek – mają swój udział w mitologizacji Bieszczadów, gdzie chętnie odpoczywał od aktywnego życia. W Zatwarnicy Janicki organizował coroczne przeglądy filmów o Bieszczadach z udziałem najwybitniejszych polskich aktorów i reżyserów.

Po książce eseistycznej Ni ma jak Lwów (1991), stanowiącej swoistą literacką, poetycką monografię Lwowa, nawiązującej do przedwojennej książki Stanisława Wasylewskiego „Lwów” (z cyklu „Cuda Polski”), Jerzy Janicki wydał w połowie lat 90. pierwszą swoją lwowską trylogię Cały Lwów na mój głów (1993), Towarzystwo weteranów... znam tych panów (1994), A do Lwowa daleko aż strach (1995). W tych trzech ilustrowanych książkach mieszają się konwencje: gawędy, reportażu, felietonu, zapisu faktu biograficznego, antologii, anegdoty i dowcipu, powiedzonek oraz notek encyklopedycznych.

W XXI w. Janicki wydał w oficynie Iskry Czkawkę (2001) – pierwszy tom swojej lwowskiej sagi. Jeden z krytyków (Andrzej Ziemilski) na łamach „Rzeczpospolitej” (7 lutego 2001) nazwał ją poematem romantyczno-dygresyjnym. Następnie ukazały się kolejne pozycje z tego cyklu: Kluczyk Yale (2002) i Krakidały (2004).

Bieszczady[edytuj | edytuj kod]

Po raz pierwszy Jerzy Janicki zawitał w Bieszczady w latach 60. Od tamtej chwili nieustannie wracał do tego magicznego fragmentu Polski. W latach 80. kupił posiadłość w miejscowości Chmiel w gminie Lutowiska, która stała się dla niego i jego rodziny drugim domem – kto wie czy nie bardziej bliskim, niż ten na warszawskiej Sadybie. To właśnie tutaj czuł się w pełni zrelaksowany, a bieszczadzki krajobraz do złudzenia przypominający Gorgany i mała odległość od ukochanego Lwowa napawały go prawdziwie twórczym natchnieniem. To w Bieszczadach powstały obszerne fragmenty scenariuszy m.in. do serialu „Dom” i „Ballady o Januszku”, a letnie i zimowe odcinki powieści radiowej „Matysiakowie” przez lata tworzone były właśnie pod Otrytem.

Spotkanie z tą niezwykłą polską krainą zaowocowało fascynacją Janickiego mieszkającymi tu ludźmi, ich losami i wręcz niecodzienną propagowaną przez nich filozofią życia. Niemal narkotycznie wsłuchiwał się w opowieści snute przez bieszczadników przy biesiadnych stołach i ogniskach. Rzeczywistość Bieszczadów przetransformowana została przez Janickiego na język prozy, radia i kina. Szerokiej publiczności objawiła się w formie filmów i słuchowisk radiowych takich jak „Hasło”, „Wolna Sobota” i „Wesołych świąt” oraz zbioru kultowych już „Opowiadań bieszczadzkich”. Bieszczady nie zapomniały o Jerzym Janickim. Tabliczka z jego nazwiskiem na wieczystą pamiątkę przybita została na kapliczce pamięci w Cisnej i znalazła się w otoczeniu najsłynniejszych bieszczadników[2].

Rok po śmierci Janickiego ukazał się jego zbiór opowiadań pt. Opowieści bieszczadzkie[3].

2 maja 2010 r., w 3 rocznicę śmierci Jerzego Janickiego, z inicjatywy Gminy Lutowiska, której Janicki był honorowym Obywatelem, został odsłonięty pomnik Jego pamięci. Rada Gminy podjęła także uchwałę o nadaniu Gminnemu Ośrodkowi Kultury w Lutowiskach imię Jerzego Janickiego.

Nagrody i wyróżnienia[edytuj | edytuj kod]

  • 1958 – Nagrody Radia i TV – radiową Matysiakowie
  • 1963 – III nagroda w konkursie Polskiego Radia za słuchowisko „Prawie tysiąc czwartków”
  • 1966 – Złota Odznaka m. st. Warszawy.
  • 1969 – Złoty Mikrofon za zasługi dla rozwoju Polskiego Radia.
  • 1971 – Nagroda Komitetu do spraw Radia i Telewizji za twórczość radiową i telewizyjną za rok 1970.
  • 1976 – Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski.
  • 1977 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za całokształt twórczości w dziedzinie słuchowisk radiowych.
  • 1978 – Złoty Ekran za scenariusz serialu telewizyjnego „Polskie drogi”
  • 1978 – Nagroda „Trybuny Ludu” za scenariusz serialu telewizyjnego „Polskie drogi”
  • 1981 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu do spraw Radia i Telewizji w dziedzinie publicystyki.
  • 1983 – Nagroda Ministra Kultury i Sztuki I stopnia za osiągnięcia w dziedzinie słuchowisk radiowych i scenariuszy telewizyjnych
  • 1984 – Nagroda Miasta Stołecznego Warszawy
  • 1984 – Medal 40-lecia Polski Ludowej
  • 1985 – Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski
  • 1987 – Nagroda Przewodniczącego Komitetu ds. Radia i Telewizji za twórczość literacką w dziedzinie słuchowisk radiowych i scenariuszy telewizyjnych
  • 1989 – „Specjalny Złoty Ekran” za wieloletnią działalność scenariopisarską dla TVP za rok 1988.
  • 2001 – Tytuł Honorowego Obywatela Gminy Lutowiska
  • 19 marca 2001 – Super Wiktor 2000 za całokształt twórczości
  • 15 grudnia 2001 – Krzyż Komandorski z Gwiazdą Orderu Odrodzenia Polski
  • 2002 – Nagroda Literacka m.st. Warszawy
  • 26 października 2002 – Wręczenie statuetki Gwiazda Telewizji Polskiej z okazji 50-lecia TVP za scenariusze widowisk telewizyjnych
  • 19 sierpnia 2003 – Nagroda pamiątkowa prezydenta RP z okazji 75. rocznicy urodzin
  • 10 marca 2006 – Doktorat honoris causa Uniwersytetu Opolskiego[4].
  • 7 listopada 2006 – Nagroda specjalna Marszałka Województwa Mazowieckiego
  • 23 marca 2007 – Złoty Medal Zasłużony Kulturze Gloria Artis (pośmiertnie)

Przypisy

  1. Scenarzysta Jerzy Janicki obchodzi 75. urodziny (pol.). wp.pl. [dostęp 2013-05-25].
  2. Małgorzata Froń: Jerzy Janicki kochał Bieszczady. Jego też tutaj kochają i pamiętają (pol.). nowiny24.pl, 2012-09-30. [dostęp 2013-05-25].
  3. Opowieści bieszczadzkie - Jerzy Janicki (pol.). zakapiorskiebieszczady.pl. [dostęp 2013-05-25].
  4. Doktorzy Honoris Causa UO. [dostęp 16 lutego 2011].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Indeks Pismo Uniwersytetu Opolskiego, nr 1-2 (67-68), s. 14-16 INDEX UO
  • rodzina

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]