Jerzy Pietrkiewicz

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy Pietrkiewicz
Jerzy Pietrkiewicz.jpg
Imiona i nazwisko Jerzy Pietrkiewicz
Data i miejsce urodzenia 29 września 1916
Fabianki
Data i miejsce śmierci 26 października 2007
Londyn
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Ważne dzieła Isolation, Inner Circle
Odznaczenia
Krzyż Komandorski Orderu Odrodzenia Polski
Nagrody
Nagroda Młodych im. Włodzimierza Pietrzaka

Jerzy Pietrkiewicz, ps. Peterkiewicz (ur. 29 września 1916 w Fabiankach – miejscowości w Ziemi dobrzyńskiej, pow. włocławski, zm. 26 października 2007 w Londynie) – polski prozaik, poeta, tłumacz i historyk literatury.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Ukończył gimnazjum we Włocławku, studiował w Warszawie. Był związany z grupą warszawskich pisarzy pochodzących ze środowisk wiejskich - „autentystów”. Publikował w pismach „Kuźnia Młodych”, „Okolica Poetów”, „Prosto z Mostu”.

W 1939 r. opuścił kraj i przez Rumunię oraz Francję udał się na emigrację do Wielkiej Brytanii. Tu ukończył uniwersytet w St. Andrews. Doktorat z anglistyki uzyskał w 1947 r. na londyńskim King's College. W latach 1950-1979 był profesorem i kierownikiem Departamentu Języków i Literatur Słowiańskich na Uniwersytecie Londyńskim, gdzie wykładał literaturę polską. Za jego najważniejsze dzieło naukowe uchodzi praca Literatura polska w perspektywie europejskiej (1986 r.).

W latach 80. XX w. zaczęły się ukazywać w Polsce tłumaczenia niektórych jego angielskojęzycznych powieści, oraz wiersze. Od tego czasu publikował też swoje teksty w takich czasopismach, jak: „Pamiętnik Literacki”, „Inspiracje”, „Regiony”, „Poezja”, „Gazeta Niedzielna”, „Przekrój”, „Słowo”, „Przegląd Katolicki”, „Odra”.

Przyjaźnił się z księdzem Janem Twardowskim i Karolem Wojtyłą.

Zmarł w Londynie w 2007 r. Został pochowany w Polsce w dwóch miejscach: pierwsza urna z prochami spoczęła w grobie rodzinnym w Szpetalu Górnym, druga w miejscowości Skępe - obie w woj. kujawsko-pomorskim. Jest patronem Publicznej Szkoły Podstawowej w Fabiankach[1], oraz Ośrodka Kultury Dobrzyńskiej w Rypinie.

Nieznany szerzej i niedoceniany w Polsce - zarówno w czasach PRL (jako twórca emigracyjny z antykomunistycznymi poglądami) jak i współcześnie. Określany przez znawców jako „Drugi po Conradzie mistrz słowa angielskiego i polskiego[2].

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

Zadebiutował w wieku 19 lat tomikiem Wiersze o dzieciństwie (1935 r.). Rok później ukazał się, tematycznie związany z debiutem, poemat Prowincja. Pierwszy okres jego twórczości to wiersze i poematy, głównie o tematyce religijnej i egzystencjalnej (wybór Kula magiczna 1980).

Po 1939 r. napisał m.in. Szarżę pod Kutnem czy zbiór opowiadań Umarli nie są bezbronni.

Jest autorem ośmiu powieści w języku angielskim, publikowanych pod pseudonimem Peterkiewicz od 1953 r. Już w pierwszej - The knotted cord (Sznur z węzłami z 1953 r.) - zaprezentował typ wyobraźni chłopskiej i zarazem polskiej. Jej tematyka to dzieciństwo autora, dom rodzinny, wieś i ojczyzna. Za jedną z najważniejszych uznawana jest powieść Isolation (Odosobnienie z 1959 r.), W języku angielskim opublikował także autobiografię i szereg opracowań krytycznoliterackich.

Tłumaczył poezję polską na język angielski i angielską na polski (Antologia liryki angielskiej 1300-1950). Był jedynym tłumaczem na świecie oficjalnie upoważnionym do przekładu poezji Karola Wojtyły na język angielski.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

Beletrystyka opublikowana po raz pierwszy w języku polskim:

  • Wiersze o dzieciństwie (wiersze), 1935
  • Prowincja (poemat), 1936
  • Po chłopsku (powieść), 1941
  • Pokarm cierpki (wiersze), Londyn: nakł. Myśli Polskiej 1943
  • Pogrzeb Europy, 1946
  • Piąty poemat, 1950
  • Poematy londyńskie i wiersze przedwojenne (wiersze), Paryż: Instytut Literacki 1965
  • Kula magiczna (wybór wierszy), 1980
  • Poezje wybrane, Warszawa 1986
  • Modlitwy intelektu (wybór wierszy), Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 1988
  • Wiersze dobrzyńskie, Warszawa: Civitas Christiana 1994
  • Słowa są bez poręczy (wiersze), Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 1998

Inne publikacje w języku polskim (w tym przełożone z angielskiego - bez powieści):

  • Literatura polska w perspektywie europejskiej: studia i rozprawy [przeł. Anna Olszewska-Marcinkiewicz i Ignacy Sieradzki; wyb. i oprac. Jerzy Starnawski], Państwowy Instytut Wydawniczy 1986.
  • Polish Prose and Verse (antologia tekstów w języku polskim przeznaczona dla celów akademickich na anglojęzycznych uniwersytetach), London: The Athlone Press 1956.
  • Antologia liryki angielskiej: 1300-1950 (tłumaczenie), Londyn: Katolicki Ośrodek Wydawniczy Veritas 1958, [wyd. 1 krajowe] Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 1987
  • Proroctwo mesjaniczne: rzecz do ponownego rozważenia [przeł. Alicja H. Moskalowa], London: School of Slavonic and East European Studies 1991
  • Małe ojczyzny na mapie czasu, Warszawa; Londyn: Prowincjonalna Oficyna Wydawnicza 2001
  • Dla pokrzepienia mózgów: szkice literackie z lat 1940-1948, Toruń: Wydawnictwo UMK 2002
  • Druga strona milczenia: poeta u krańców mowy [przeł. Jan Jackowicz], Warszawa: Agawa 2002.
  • Sami swoi: zdarzyło się w czasie żniw, Toruń: Archiwum Emigracji: Uniwersytet Mikołaja Kopernika 2003.

Powieści opublikowane po raz pierwszy w języku angielskim:

  • The knotted cord (powieść), 1953 wyd. polskie Sznur z węzłami, Warszawa: Instytut Wydawniczy PAX 2005
  • Future to Let (powieść), 1958
  • Isolation (powieść), 1959 wyd. polskie Odosobnienie: powieść w pięciu aktach, Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy 1990
  • The Quick and the dead (powieść), 1961 wyd. polskie Gdy opadają łuski ciała: powieść, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1986
  • My Left Side (powieść), 1963 wyd. polskie Anioł ognisty, mój anioł lewy, Lublin: Norbertinum, Warszawa: Mart 1993
  • Inner Circle (powieść), 1966 wyd. polskie Wewnętrzne koło, Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza 1988
  • Green flows the Bile (powieść), 1969

Inne publikacje w języku angielskim:

  • Five Centuries of Polish Poetry (przekład), 1960
  • Polish Literature in its European Context, London: School of Slavonic and East European Studies 1962
  • The Other Side of the Silence (krytyka literacka), 1970
  • The Third Adam (praca o mariawitach), 1975
  • Easter vigil and other poems (przekład poezji Karola Wojtyły), New York: Random House 1979
  • Collected poems (przekład poezji Karola Wojtyły), 1982
  • In the scales of fate: an autobiography (autobiografia), London; New York: Marion Boyars 1993.
  • Metropolitan idyll, London: Poets and Painters Press 1997
  • Poems, letters, drawings" (przekład poezji Cypriana Norwida we współp. z Christine Brooke-Rose i Burns Singer), Manchester: Carcanet 2000
  • Roman triptych: meditations (przekład: Jan Paweł II Tryptyk rzymski: medytacje), Kraków: Wydawnictwo Literackie, 2003.
  • Polish literature from the European perspective: studies and treaties (we współp. z Krystyną Kujawińską-Courtney i in.), Łódź: Łódzkie Towarzystwo Naukowe 2006


Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z pisarza

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Mirosław Krajewski Koryfeusz dobrej ziemi; Rypin 2008
  • B. Czarnecka, J. Kryszak (red.) Jerzy Pietrkiewicz. Inna wersja emigracji. Materiały Ogólnopolskiej Konferencji Naukowej 11-12 maja 2000 roku w Toruniu, Toruń 2000
  • Monika Karolczuk-Kędzierska (red.) Wielka Encyklopedia Polski, Kraków 2004; Tom II, s. 945
  • dokładna data urodzenia
  • Blog prof. Mirosława Krajewskiego

Przypisy