George Washington

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jerzy Waszyngton)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przekierowanie Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Jerzy Waszyngton”. Zobacz też: serial o takim tytule.
George Washington
George Washington - by Gilbert Stuart - c. 1821 - National Gallery of Art, Washington DC.jpg
Portret Washingtona, autorstwa Gilberta Stuarta
Data i miejsce urodzenia 22 lutego 1732
Pope’s Creek, Wirginia
Data i miejsce śmierci 14 grudnia 1799
Mount Vernon
1. prezydent Stanów Zjednoczonych
Przynależność polityczna bezpartyjny
Okres urzędowania od 11 września 1789
do 31 stycznia 1795
Wiceprezydent John Adams
Poprzednik brak
Następca John Adams
George Washington signature.png

George Washington, pol. Jerzy Waszyngton[1] (ur. 11 lutego 1731?/22 lutego 1732[a] w Pope’s Creek, zm. 14 grudnia 1799 w Mount Vernon) – amerykański generał i polityk, wódz naczelny Armii Kontynentalnej (1775-1784), deputowany do Kongresu Kontynentalnego, pierwszy prezydent Stanów Zjednoczonych (1789-1797), mason[2]. Uważany za ojca narodu amerykańskiego.

Lata młodości i edukacja[edytuj | edytuj kod]

Lawrence, starszy przyrodni brat George’a, który opiekował się nim po śmierci ojca
Herb głowy rodu Washingtonów

George Washington urodził się 22 lutego 1732 w Pope’s Creek w brytyjskiej kolonii Wirginia, jako pierwszy z sześciorga dzieci Augustina Washingtona i jego drugiej żony Mary Ball Washington[3]. George miał dwie siostry oraz trzech braci (Charlesa, Johna i Samuela), a także dwóch przyrodnich braci (Lawrence’a i Augustine’a) oraz przyrodnią siostrę[3]. Jego pradziadek John Washington z Purleigh w Essexie w Anglii przybył do Wirginii w 1657. Matka, Marry Ball Washington miała przodków angielskich, niemieckich i holenderskich. Washington najprawdopodobniej nie uczęszczał do szkoły, a pobierał nauki w domu. Jego nauczycielem, mentorem i opiekunem (zwłaszcza od śmierci ojca) był przyrodni brat przyszłego prezydenta, Lawrence, który uczył go geografii, arytmetyki i geometrii[3]. Poza tym przyszły prezydent był samoukiem[3].

Dlatego też w 1751 wybrali się w – trwającą pięć tygodni – podróż na wyspę Barbados, gdzie Lawrence miał nadzieję wyzdrowieć z gruźlicy[3]. Na Barbados George zachorował na ospę i dopiero gdy wyzdrowiał, powrócił do rodzinnej Wirginii. Była to jedyna zagraniczna podróż przyszłego prezydenta poza granice Stanów Zjednoczonych[3].

George Washington i jego niewolnicy; w tle Mount Vernon

Brak dyplomu nie przeszkodził pięciu największym amerykańskim uczelniom nadać mu tytuł honorowego doktora prawa:

Kariera wojskowa[edytuj | edytuj kod]

Początki[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci brata, wstąpił do milicji kolonialnej w stopniu majora[4]. Już w 1754 awansował do stopnia podpułkownika i wziął udział w wojnie z Francuzami [4]. Został wówczas skierowany na misję do Ohio, gdzie miał ubezpieczać tworzony tam fort[4]. W czasie podróży fort został przejęty przez Francuzów, a męcząca droga powrotna spowodowała, że pod koniec roku Washington chciał wycofać się z czynnej służby[4]. Kilka miesięcy później został adiutantem generała Edwarda Braddocka, a niedługo potem awansował na pułkownika i dowódcę milicji w Wirginii[5]. Po kilku latach jednak wycofał się ze służby na okres 16 lat, prowadząc przez ten czas życie plantatora w Mount Vernon[5].

Wojna o niepodległość[edytuj | edytuj kod]

W początkach konfliktu z Anglią Washington wcale nie chciał walczyć o niepodległość, gdyż sam uważał się za Anglika, a zwolenników zerwania stosunków z Wielką Brytanią określał mianem ekstremistów[6]. W aktywne życie polityczne kolonii, włączył się dopiero w 1774 roku, kiedy to sprzeciwił się tzw. Ustawie Stemplowej, poparł ruch oporu zorganizowany w Massachusetts i sprzeciwił się rozwiązaniu House of Burgesses[7]. W tym samym roku został także delegatem na I Kongres Kontynentalny, jednak nie zabierał na nim głosu[7]. Rok później, jako delegat, wziął udział w II Kongresie Kontynentalnym, gdzie 15 czerwca 1775 roku został mianowany Naczelnym Dowódcą Armii Kontynentalnej, jako kandydat kompromisowy, zgłoszony przez Johna Adamsa[7]. Formalnie dowództwo objął 3 lipca i już na samym początku często zaznaczał, gubernatorzy kolonii powinny bardziej troszczyć się o przyszłe państwo, zamiast o interesy lokalne[7].

Rok później, krótko po sygnowaniu Deklaracji Niepodległości, mający znaczną przewagę liczebną Anglicy, pod dowództwem braci Williama i Richarda Howe’ów, zaatakowali Nowy Jork[8]. Jesienią 1776 roku, w wyniku działań wojennych Korony, Washington musiał cofać swoje wojska z Long Island na Manhattan i dalej przez New Jersey aż do Pensylwanii[8]. W Boże Narodzenie zaatakował jednak Anglików z Trentom i odniósł zwycięstwo, co korzystnie wpłynęło na morale żołnierzy[8]. Kolejne zwycięstwa pod Princeton i Saratogą (do którego walnie przyczynił się Tadeusz Kościuszko), dały wojskom Armii Kontynentalnej przewagę[8]. Po porażce pod Filadelfią 11 września 1777 Washington wycofał się do Valley Forge [9]. W czasie zimy armia przeżywała jeden ze swoich największych kryzysów – głównie z powodu braku jedzenia czy ubrań, jednak największym problemem były masowe dezercje[9]. W czerwcu 1778, Washington odniósł zwycięstwo podczas bitwy pod Monmouth, która była ostatnim większym starciem z Brytyjczykami w północnej części kolonii[9]. Po przyłączeniu się do kolonistów Francuzów, Armia Kontynentalna wyruszyła do Wirginii[9]. Wojna zakończyła się 18 października 1781 pod Yorktown. Dowódca wojsk brytyjskich Charles Cornwallis poddał się widząc przygniatającą przewagę wojsk amerykańskich i francuskich[9].

Generał Washington składa urząd Naczelnego Wodza

W 1782 w Stanach Zjednoczonych wybuchały bunty przeciw podatkom, polityce gospodarczej władz, a żołnierze domagali się wypłat zaległego żołdu. Zwolennicy silnej władzy wykonawczej proponowali, aby George Washington koronował się na króla Stanów Zjednoczonych[10]. Przyszły prezydent zdecydowanie sprzeciwiał się temu pomysłowi, uważając go za „odrażający”[10]. W rocznicę bitwy pod Lexington, 19 kwietnia 1783 generał zakończył działania militarne przeciwko Anglii i wkroczyło Nowego Jorku[10]. Kilka miesięcy później, 23 grudnia, w Annapolis złożył dowództwo Armii Kontynentalnej[10].

Kariera polityczna[edytuj | edytuj kod]

Jeszcze przed zdaniem służby wojskowej, w czerwcu 1783 roku Washington wystosował „List okólny do gubernatorów wszystkich stanów”, w którym podkreślał federalny charakter nowej republiki i wyrażał swoje rozczarowanie względem osób przedkładających interesy lokalne ponad dobro nowego państwa[10].

W maju 1787 w Filadelfii zebrała się konwencja konstytucyjna, mająca opracować tekst konstytucji, na której był jednym z delegatów Wirginii[11]. Został on jednomyślnie obrany przewodniczącym konwencji, na której zachowywał neutralność i wygłosił tylko jedno przemówienie – opowiedział się w nim za szerszymi prerogatywami prezydenta, a także poruszył kwestię sposobu wyboru członków Izby Reprezentantów[11]. Kiedy 21 czerwca 1788 stan New Hampshire ratyfikował Konstytucję, stało się jasne, że wejdzie ona w życie[12].

Prezydentura[edytuj | edytuj kod]

Gabinet George’a Washingtona (1789-1797)
Urząd Nazwisko Kadencja
Prezydent George Washington 1789-1797
Wiceprezydent John Adams 1789-1797
Sekretarz stanu John Jay 1789-1790
Thomas Jefferson 1790-1793
Edmund Randolph 1794-1795
Timothy Pickering 1795-1797
Sekretarz skarbu Alexander Hamilton 1789-1795
Oliver Wolcott, Jr. 1795-1797
Sekretarz wojny Henry Knox 1789-1794
Timothy Pickering 1795-1795
James McHenry 1796-1797
Prokurator generalny Edmund Randolph 1789-1794
William Bradford 1794-1795
Charles Lee 1795-1797
Poczmistrz generalny Samuel Osgood 1789-1791
Timothy Pickering 1791-1795
Joseph Habersham 1795-1797
W Federal Hall w Nowym Jorku zaprzysiężono pierwszego prezydenta USA

W wyborach prezydenckich w 1789 roku, które odbyły się 4 lutego, po wejściu w życie Konstytucji, Kolegium Elektorskie jednogłośnie wybrało Washingtona na pierwszego prezydenta Stanów Zjednoczonych[13]. Zaprzysiężenie odbyło się 30 kwietnia w ówczesnej stolicy Stanów ZjednoczonychNowym Jorku – w Federal Hall, a odebrał je Robert R. Livingston, kanclerz stanu Nowy Jork[13]. Wiceprezydentem w administracji Washingtona został federalista John Adams, który w głosowaniu elektorów uzyskał 34 głosy[13].

Ponieważ prezydent chciał zachować jedność w sprawach ważnych dla młodego państwa, do swojego rządu zaprosił, i federalistów (z którymi sympatyzował), i antyfederalistów (z którymi się spierał)[14]. Sekretarzem stanu został lider demokratycznych republikanów i zarazem zwolennik Francji, Thomas Jefferson, a sekretarzem skarbu – lider federalistów i zwolennik Anglii, Alexander Hamilton[14]. Podczas pełnienia urzędu, Washington skupiał się głównie na utrzymaniu jedności kraju, dlatego nie angażował się w sprawy ustawodawcze[14]. Jako zwolennik trójpodziału władzy (według Monteskiusza), Washington korzystał z przysługujących mu prerogatyw[15]. Jednym z pierwszych problemów, przed którymi stanęła nowa republika, była zła sytuacja finansowa, której rozwiązanie, prezydent powierzył Hamiltonowi[15]. Dzięki kompromisowi zawartemu z Jeffersonem i Madisonem, Washington i Hamilton wprowadzili program reform, który uwzględniał między innymi przejęcie długów stanowych przez rząd federalny, utworzenie banku centralnego i wprowadzenie systemu dziesiętnego w obiegu monetarnym[15].

Podczas wyborów w 1792 r. Washington ponownie został jednogłośnie wybrany na prezydenta[16]. Przysięgę złożył 4 marca 1793 w Federal Hall w Filadelfii[16], a odebrał ją sędzia Sądu Najwyższego William Cushing. Data 4 marca była do 1933 datą Dnia Inauguracji amerykańskich prezydentów.

Tuż przed ponownym objęciem funkcji prezydenta, Francja wypowiedziała wojnę Anglii, co postawiło Amerykanów w trudnym położeniu, ponieważ państwo było zbyt słabe, by angażować się w nowy konflikt[16]. Washington ogłosił wówczas neutralność Stanów Zjednoczonych, co nie spodobało się zarówno federalistom (anglofilom) jak i republikanom (frankofilom)[16]. Jednym z pierwszych problemów wewnętrznych, jakie napotkał prezydent, rozpoczynając drugą kadencję, był tzw. „Bunt Whiskey[16]. W lipcu 1794 roku, producenci whisky z zachodniej Pensylwanii protestowali przeciwko nałożeniu na nich wysokich podatków przez Kongres[16]. Prezydent powołał wówczas 13-tysięczną armię milicji, mającą stłumić zamieszki[16]. Osobiście stanął na czele wojska, co pozwoliło (dzięki poważaniu jakim cieszył się w społeczeństwie) zakończyć protest bez oddawania strzałów[16].

Jeszcze w 1793 roku, do USA, przybył, cieszący się popularnością wśród opinii publicznej, poseł francuski Edmond-Charles Genêt[16]. W wyniku jego działań (zatrzymał statek amerykański i skonfiskował jego ładunek) rozpoczął się konflikt na linii Biały Dom – dyplomacja francuska[17]. Prasa Federalistyczna atakowała Genêta i nakłaniała prezydenta do odwołania go[17]. Ostatecznie Washington zmuszony był wydalić posła Genêta, co ochłodziło kontakty Stanów Zjednoczonych z Francją[18]. Równocześnie flota brytyjska przechwytywała amerykańskie okręty, co zmuszało prezydenta, do podjęcia działań przeciwko Anglii[18]. W tym celu wysłał do Anglii prezesa Sądu Najwyższego Johna Jaya, który miał wynegocjować traktat amerykańsko-brytyjski[18]. Został on podpisany w listopadzie 1794, lecz jego treść ujawniono dopiero pół roku później[18]. 8 lipca 1795 odbyła się specjalna sesja Senatu, na której traktat został ratyfikowany, stosunkiem głosów 20:10[19]. Pomimo utajnienia traktatu, jego treść wyciekła do prasy i wywołała oburzenie w społeczeństwie amerykańskim – głównie ze względu na artykuł XII, mówiący o zakazie eksportu produktów tropikalnych, produkowanych na południu USA[19]. Pomimo licznych petycji i listów, prezydent ratyfikował traktat, 24 lutego 1796 ogłosił jego wejście w życie, a 1 marca przedłożył go Kongresowi[20]. Ponieważ Washington nie otrzymał żadnych środków na realizację traktatu, musiał zwrócić się do Izby Reprezentantów, która sprawuje opiekę nad budżetem[21]. Mający w niej większość republikanie, konsekwentnie blokowali układ, odmawiając przekazania środków, co powodowało większe napięcie opinii publicznej[21]. Głosowanie nad wnioskiem zakończyło się wynikiem 49:49, jednak środki zostały ostatecznie przyznane, dzięki głosowi spikera Fredericka Muhlenberga[22]. Sytuacja, wywołana przez traktat Jaya, walnie wpłynęła na politykę i ocenę Washingtona – odwołał on dwóch swoich czołowych członków rządu i stwierdził, że nie będzie współrządził z osobami, które nie podzielają jego poglądów[23]. Ponadto, podpisanie traktatu, mocno osłabiło stosunki USA z Francją, która ostro atakowała gabinet Washingtona. a w zbliżających się wyborach prezydenckich, udzieliła silnego poparcia profrancuskiemu kandydatowi republikanów – Thomasowi Jeffersonowi[23].

Ciągłe ataki na prezydenta sprawiły, że ogłosił on w swoim przemówieniu pożegnalnym z 17 września 1796, iż nie będzie ubiegał się o trzecią kadencję[24], czym wyznaczył niepisaną tradycję dwukadencyjności[23]. Należy przypomnieć, że Konstytucja nie ograniczała maksymalnej liczby kadencji prezydenta. Dopiero wybór na prezydenta Franklina Delano Roosevelta w 1940 na trzecią, a w 1944 na czwartą kadencję spowodowało, że uchwaleniem 22. poprawki w 1947 uregulowano prawnie tę kwestię. Z urzędu ustąpił 3 marca 1797 – po 7 latach i 308 dniach – gdy dotychczasowy wiceprezydent John Adams został zaprzysiężony na 2. prezydenta USA[25].

Dokonania[edytuj | edytuj kod]

Portret z 1795

Głównym osiągnięciem prezydenta było wzmocnienie władzy federalnej młodego państwa, poprzez włączenie Karty Praw (pierwsze dziesięć Poprawek do Konstytucji w 1791) a także rozwój handlu i stabilizacja gospodarki[25]. Washington zabezpieczył też kraj w wikłanie się w kolejne konflikty zbrojne, zarówno wewnętrzne (zabezpieczenie granic przed atakami Indian), jak i zewnętrzne (neutralność w wojnie francusko-brytyjskiej i zatrzymanie ekspansji Hiszpanów na południowym zachodzie USA)[25].

18 września 1793 wmurował kamień węgielny pod budowę Kapitolu, siedziby federalnej władzy ustawodawczej na terenie Federal City (później Washington D.C.), wyodrębnionego miasta, terytorialnie niezależnego od żadnego stanu i będącego pod jurysdykcją władzy federalnej.

Nominacje do Sądu Najwyższego[edytuj | edytuj kod]

George Washington nominował dziesięciu sędziów Sądu Najwyższego Stanów Zjednoczonych (w tym aż trzech prezesów Sądu):

Życie po prezydenturze[edytuj | edytuj kod]

Po zakończeniu prezydentury, George Washington powrócił do swojej posiadłości Mount Vernon[25]. Doraźnie doradzał swojemu następcy, Johnowi Adamsowi, który, za zgodą Senatu, 11 lipca 1798 mianował Washingtona tymczasowym naczelnym dowódcą armii amerykańskiej na wypadek wojny z Francją[25]. Nominację tę przyjął dwa dni później[25].

Śmierć i pogrzeb[edytuj | edytuj kod]

14 grudnia 1799 ciężko zachorował: miał problemy z oddychaniem (według różnych opinii biografów cierpiał na zapalenie tchawicy, zapalenie płuc lub gruźlicę)[26]. Choć jego osobisty lekarz James Craik próbował go ratować zabiegami puszczania krwi, Washington zmarł tuż przed 23:00 w swojej posiadłości w Mount Vernon w stanie Wirginia[26].

Został pochowany 18 grudnia, w swoim rodzinnym mieście[26]. Kameralny pogrzeb odbył się przy udziale najbliższej rodziny i sąsiadów oraz honorowej eskorty, złożonej z kilku okolicznych żołnierzy[26].

Życie prywatne i poglądy[edytuj | edytuj kod]

George Washington poślubił najbogatszą wdowę w Wirgini, Marthę Dandrigde Custis 6 stycznia 1759 roku[5]. Przyszła pierwsza dama miała dwoje dzieci z wcześniejszego małżeństwa: syna Johna i córkę Marthę[5]. Z George'm nie miała dzieci[5]. Wśród biografów istnieją domniemania, że nie było to małżeństwo z miłości, między innymi dlatego, że Washington był zakochany w żonie swojego sąsiada – Sally Fairfax[5].

Washingtonowie mieszkali w Mount Vernon, gdzie prowadzili plantację tytoniu[5]. George był zwolennikiem niewolnictwa i przestrzegał reguł ówczesnej epoki[5]. Jego poglądy częściowo abolicjonistyczne, wykreowały się dopiero w latach 70. XVIII wieku[5]. Pomimo, że pierwszy prezydent nigdy nie przynależał do żadnego stronnictwa, ani partii politycznej, jawnie sympatyzował z federalistami i opowiadał się, za silnym rządem centralnym[12]

Przynależał do Kościoła episkopalnego, choć nie uchodził za człowieka pobożnego – nie uczestniczył w nabożeństwach i nie przyjmował komunii[27]. Wśród części biografów panuje przekonanie, że mógł być ateistą[27].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Według kalendarza juliańskiego, data urodzenia Washingtona to 11 lutego. W 1752, a więc za życia Washingtona, wprowadzono w Wielkiej Brytanii gregoriańską rachubę czasu – tu data urodzenia to 22 lutego. Dodatkowo obowiązywała w roku urodzenia Washingtona angielska rachuba lat – rok rozpoczynał się 25 marca. Również w 1752 zmieniono w Wielkiej Brytanii datę początkową roku na 1 stycznia. Tak więc data urodzenia George’a Washingtona wg rachuby obowiązującej w tamtym czasie to 11 lutego 1731, według obecnej – 22 lutego 1732.
  2. Sędzia Rutledge był sędzią Sądu Najwyższego USA w latach 1790-1791 po czym zrezygnował. W 1795 został mianowany prezesem Sądu, jednak jego kandydatura nie została zatwierdzona przez Senat

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Washington George (pol.). Internetowa encyklopedia PWN. [dostęp 2015-02-15].
  2. Washington as a freemason (ang.). The Phoenixmasonry Masonic Museum and Library. [dostęp 2015-02-15].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 22.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 23.
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 5,6 5,7 5,8 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 24.
  6. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 26.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 27.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 29.
  9. 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 30.
  10. 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej.
  11. 11,0 11,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 32.
  12. 12,0 12,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 33.
  13. 13,0 13,1 13,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 34.
  14. 14,0 14,1 14,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 35.
  15. 15,0 15,1 15,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 36.
  16. 16,0 16,1 16,2 16,3 16,4 16,5 16,6 16,7 16,8 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 37.
  17. 17,0 17,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 39.
  18. 18,0 18,1 18,2 18,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 40.
  19. 19,0 19,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 41.
  20. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 43.
  21. 21,0 21,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 44.
  22. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 45.
  23. 23,0 23,1 23,2 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 46.
  24. L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 49.
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 54.
  26. 26,0 26,1 26,2 26,3 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 55.
  27. 27,0 27,1 L. Pastusiak: Prezydenci Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej. s. 25.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]