Jezdimir Dangić

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jezdimir Dangić, serb. Јездимир Дангић (ur. 5 maja 1897 w Srebrenicy, zm. 8 czerwca 1947 w Sarajewie) – bośniacki Serb, dowódca czetnicki w Bośni podczas II wojny światowej, początkowo podjął się kolaboracji z reżimem Nedića, następnie uczestniczył w walkach z ustaszami, brał udział w zabiciu około ośmiu tysięcy katolickich mieszkańców Fočy, w Polsce przebywał od 1942 roku; brał udział w powstaniu warszawskim.

Uczęszczał do gimnazjum w Tuzli w Bośni. Jako członek organizacji Mlada Bosna był skazany na 3 i pół roku więzienia pod zarzutem zdrady stanu cesarstwa austro-węgierskiego. Odbywał karę w więzieniach w Tuzli i Zenicy w okresie I wojny światowej. Po wyjściu na wolność studiował prawo na uniwersytecie w Tuzli. Następnie wstąpił do armii jugosłowiańskiej, a 3 stycznia 1928 r. przeszedł do żandarmerii w stopniu podporucznika.

Podczas agresji Niemiec na Jugosławię w kwietniu 1941 r. służył w armii jako major. Dowodził oddziałem żandarmerii, który eskortował króla Piotra II z Belgradu do miejscowości Nikšić. Następnie uniknął niemieckiej niewoli i spotkał się w Belgradzie z gen. Milanem Nediciem, który wówczas prowadził z Niemcami rozmowy w sprawie utworzenia marionetkowego rządu serbskiego. Jednocześnie nawiązał kontakt z płk. Dragoljubem Mihailoviciem, który w rejonie Ravnej Gory organizował czetnicką partyzantkę. Został wysłany do Bośni z zadaniem zorganizowania czetnickich struktur i sformowania oddziałów na tamtejszym obszarze. Po uznaniu w 1942 r. przez zachodnich aliantów sił czetnickich za tzw. Wojska Jugosławii w Ojczyźnie został mianowany przez płk. D. Mihailovicia dowódcą wszystkich oddziałów czetnickich we wschodniej Bośni. Liczyły one ok. 1 tys. ludzi z obszarem działania pomiędzy Wiszegradem i Bijeljiną.

W październiku 1941 r. mjr J. Dangić zawarł porozumienie z komunistycznymi partyzantami przewidujące wspólną walkę przeciwko chorwackim ustaszom, napadającym na serbskie wioski. Nie trwało ono jednak długo. Oddziały czetników zajęły rejon miejscowości Bratunac, Srebrenica, Vlasenica, Olovo, Rogatica, Foča, Goražde i Čajniče zanim wkroczyły tam wojska chorwackie. Towarzyszyły temu masakry ludności bośniackiej i niszczenie ich domów. 1 grudnia 1941 r. włoskie władze okupacyjne nakazały ustaszom opuszczenie Fočy, co doprowadziło do zabicia ok. 8 tys. mieszkańców miasta przez czetników mjr. J. Dangicia, w tym też katolików (nazwanych później drinske mučenice – drińskimi męczennikami).

W lutym 1942 r. mjr J. Dangić rozpoczął rozmowy z przedstawicielem niemieckiego dowództwa w Serbii w sprawie zawarcia rozejmu. Był on też gotowy nawiązać współpracę przy zwalczaniu komunistycznej partyzantki. Niemcy zastanawiali się nawet nad przekazaniem czetnikom administrowania obszarem Bośni leżącym pomiędzy rzekami Sawa, Drina i Bosna. Jednakże władze NDH zdecydowanie odmówiły, a same odpowiedziały kontrofensywą przeciwko oddziałom czetnickim, podczas której główną rolę odgrywał Czarny Legion. Serbowie ponieśli duże straty, a przed ostateczną porażką uratowała ich interwencja Niemców, którzy wstrzymali chorwacką operację.

Sam mjr J. Dangić został jednak schwytany i aresztowany przez niemieckich żołnierzy w nocy z 10 na 11 kwietnia 1942 r. we wsi Rogatica koło miejscowości Bajina Bašta. Wysłano go do obozu w Generalnym Gubernatorstwie, w którym przebywał aż do wybuchu powstania warszawskiego 1 sierpnia 1944 r. Uczestniczył w walkach powstańczych w szeregach Armii Krajowej. Po zakończeniu działań zbrojnych został schwytany przez Sowietów i osadzony w więzieniu w Moskwie. W 1947 r. przekazano go komunistycznym władzom jugosłowiańskim. Po procesie w Sarajewie pod zarzutem zbrodni wojennych oraz kolaboracji z Niemcami, Włochami i rządem gen. M. Nedicia został powieszony lub rozstrzelany.