Jeziorka Duszatyńskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorko Duszatyńskie-Górne
Jeziorko Duszatyńskie-Górne
Państwo  Polska
Rodzaj jeziora Jezioro osuwiskowe
Położenie na mapie Bieszczadów Zachodnich
Mapa lokalizacyjna Bieszczadów Zachodnich
Jeziorka Duszatyńskie
Jeziorka Duszatyńskie
Ziemia 49°18′48,6″N 22°10′03,8″E/49,313500 22,167722Na mapach: 49°18′48,6″N 22°10′03,8″E/49,313500 22,167722
Jeziorko Duszatyńskie-Dolne

Jeziorka Duszatyńskie – nazwa dwóch, a w przeszłości trzech, jezior osuwiskowych znajdujących się na zachodnich zboczach Chryszczatej w pobliżu wsi Duszatyn, jedna z większych osobliwości przyrodniczych Bieszczadów.

Historia powstania[edytuj | edytuj kod]

Jeziorka powstały na skutek oderwania zachodniego zbocza Chryszczatej 13 kwietnia 1907, zatamowania odpływu potoku Olchowatego (dopływ Osławy) w kilku miejscach przez masy ziemi i skał, tworzące naturalne zapory, a następnie napływu wody z kulminacji Chryszczatej i Mikitowej. Do osunięcia zbocza doszło po wiosennych roztopach i ulewnych deszczach.

Utworzyło się też kilka oczek, rozrzuconych w zagłębieniach terenu, z czasem jednak oczka te zanikły, podobnie jak trzecie z jeziorek. W latach 20. XX wieku powierzchnia zbiorników była dwukrotnie większa, ulegały jednak stopniowemu zamulaniu przez wpływające potoczki.

W 1957 teren ten uznano za obszar chroniony, tworząc rezerwat przyrody „Zwiezło” o powierzchni 2,2 ha.

Charakterystyka osuwiska[edytuj | edytuj kod]

Osuwisko zostało nazwane „Zwiezło”. Osuwisko to uznawane jest za największe rozpoznane w polskich Karpatach (szacuje się, że przemieszczeniu uległo około 12 mln m³ ziemi) oraz drugie, po Szymbarku, pod względem powierzchni (około 36 ha). Jego długość wynosi ponad 2 km. W jego topografii wyróżnia się trzy części:

  • nisza – obszar oderwania o zasięgu 880 m x 250 m i głębokości do 25 m,
  • rynna – droga osuwiska o wyżłobionym zarysie 400 m x 140 m z głębokością do 10 m, oddzielona od niszy stromym progiem,
  • jęzor osuwiska – obszar złożenia mas ziemi i skał o powierzchni około 15 ha i średniej miąższości około 35 m.

Niszę od rynny oddziela, maskowany zwietrzeliną, próg wysokości około 10 m, zbudowany z bardziej odpornego piaskowca. Łamały się na nim bloki skalne wpadające do rynny, co spowodowało powstanie u jego podnóża głębokiego wydrążenia, które nazwano „diabelskim młynem”.

Parametry jeziorek[edytuj | edytuj kod]

W obrębie języka osuwiskowego powstały trzy duże jeziorka:

  • Jeziorko Górne położone na wysokości 701 m n.p.m. o powierzchni 1,44 ha, średniej głębokości 2 m (maksymalnej do 5,8 m) i pojemności 25 500 m³,
  • Jeziorko Dolne leżące na wysokości 683 m n.p.m., o powierzchni 0,45 ha, średniej głębokości 2,4 m (maksymalnej 6,2 m) i pojemności 12 000 m³.
  • trzecie jeziorko, najmniejsze z nich i najniżej położone (na wysokości 614 m n.p.m.), obecnie już nie istnieje.

Wygląd obecny[edytuj | edytuj kod]

W toni wodnej można zauważyć korzenie i kikuty pni drzew zniszczonych przez osuwisko i zalanych przez wody potoku. Powyżej zbiorników można dostrzec wyraźne, choć już zarośnięte lasem, ślady potężnej rynny osuwiskowej.

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

Legendy związane z jeziorkami[edytuj | edytuj kod]

Miejscowa ludność uważała to miejsce za zaczarowane, a przyczyny powstania osuwiska wiązała z działaniem rozsierdzonego diabła, który rzucił ognistą kulę, czyniąc spustoszenie. Inna legenda przyczynę powstania osuwiska widziała w upadku meteorytu.

W momencie kataklizmu przerażona ludność z pobliskiej wsi Duszatyn, podejrzewając koniec świata, spakowała pośpiesznie dobytek i uciekła do pobliskich wsi Smolnika i Prełuk, gdzie w cerkwi uderzono w dzwony na trwogę, choć niektórzy też uważali, że to drżenie ziemi, spowodowane osuwaniem się mas ziemi, spowodowało bicie dzwonów w pobliskich świątyniach.

Szlaki piesze[edytuj | edytuj kod]

Jeziorka od momentu powstania budziły zainteresowanie turystów. W 1935 na Chryszczatą wytyczono (wtedy niebieski) szlak pieszy. Obecnie jest to:

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Praca zbiorowa, Województwo podkarpackie, wydawnictwo Demart, ISBN 978-83-7427-433-3, s. 87.
  • Tablica informacyjna dla turystów nad Jeziorkiem Duszatyńskim górnym [treść z 12.06.2009].
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]