Jezioro Orawskie

Jezioro Orawskie
Państwo	Słowacja
Lokalizacja	Orawa
Powierzchnia	35 km²
Głębokość • średnia • maksymalna	15 m 38 m
Objętość	0,35 km³
Wysokość lustra	średnia 601 m n.p.m.
Rzeki zasilające	Biała Orawa, Czarna Orawa
Rzeki wypływające	Orawa
Miejscowości nadbrzeżne	Namiestowo
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego Jezioro Orawskie
49°23′38.38″N 19°33′27.81″E
Zdjęcia i grafiki w Commons

Jezioro Orawskie (słow. Vodná nádrž Orava) – zbiornik zaporowy u zbiegu Czarnej i Białej Orawy. Znajduje się w geograficznym regionie Kotlina Orawska i w historycznym regionie Orawa w północnej Słowacji. Największy powierzchniowo i drugi co do objętości sztuczny zbiornik wodny Słowacji. Kilka km na południe towarzyszy mu mały zbiornik wyrównawczy Tvrdošin.

Dzieje budowy

Budowa geologiczna dorzecza górnej Orawy (flisz karpacki z warstwami nieprzepuszczalnych łupków) wpływa na przyspieszony spływ wód z gór do dolin i w konsekwencji - na katastrofalne wezbrania Orawy i Wagu po każdych intensywniejszych opadach. Pomysły budowy tamy i zbiornika na Orawie, które miałyby temu zapobiec, datują się od XVIII w. Pierwszy model drewnianej zapory z 1730 r. zachował się do dziś i jest przechowywany w muzeum na Zamku Orawskim. Pierwszy projekt budowy zapory betonowej, na terenie dawnej wsi Ujście nad Orawą (obecnie zalana wodami zapory) powstał w 1870 r., nie został jednak zrealizowany, podobnie jak kilka następnych. Najśmielszy projekt, z 1918 r., zakładał, że maksymalny poziom lustra wody w zaporze wyniesie 613 m n.p.m. (dziś: 602,4 m n.p.m.). Dopiero w 1937 r. Ministerstwo Robót Publicznych przyjęło zaakceptowało budowę. Ostateczny projekt opracował szwajcarska firma "Swissboring" w latach 1940-1941. Prace przy badaniach geologicznych w rejonie przyszłej tamy rozpoczęto 24 lipca 1941 r., a samą budowę zaczęto 11 października tegoż roku. Po pokonaniu szeregu komplikacji, wynikających z budowy geologicznej i tektoniki terenu, 1 grudnia 1943 r. rozpoczęło się betonowanie muru zapory. Po przerwie pod koniec wojny, w latach 1945 – 1948 przeprowadzono nowe badania i na ich podstawie w latach 1949-1951 opracowano nowy projekt zapory. Prace budowlane szły wolno, wstrzymywane przez kolejne powodzie, które zatapiały już wykonane wykopy i maszyny. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w 1954 r., a 2 maja 1953 r. uruchomiona została pierwsza turbina zainstalowanej w zaporze hydroelektrowni. Ukończenie budowy miało miejsce w 1954 r.

Wpływ na środowisko

Wodami zbiornika zostały zalane wsie: Hamry (słow. Oravské Hámre), Ławków (słow. Ľavkov), Osada, Słanica (słow. Slanica) i Ujście nad Orawą (dziś Ústie nad Priehradou – włączone do Trzciany), część wsi Bobrów (słow. Bobrov) oraz większa część (w tym zabytkowe centrum) Námestova. Ponad wodą pozostały dwa niewielkie wzniesienia, należące niegdyś do Słanicy – dziś wyspy: Słanicki Ostrów (słow. Slanický ostrov) z kościołem pw. Podwyższenia Świętego Krzyża z XVIII w. oraz Ptasi Ostrów (słow. Vtáči ostrov). Po napełnieniu jeziora okazała się konieczna zmiana przebiegu granicy polsko-słowackiej, tak, by całe jezioro pozostało po stronie słowackiej. Obecnie granica na krótkim odcinku przebiega północnym brzegiem jeziora. Wyparowanie wody z jeziora przy temperaturze powietrza 30°C wynosi 24 m³ dziennie.

Znaczenie

Jezioro Orawskie pełni głównie funkcję przeciwpowodziową i retencyjną. Poza tym jest wykorzystywane do celów rekreacyjnych i sportowych: na jego brzegach znajduje się kilka ośrodków rekreacyjnych, camping, przystanie itp. Jezioro stanowi ważną ostoję migrującego ptactwa.

Poza Białą i Czarną Orawą do Jeziora Orawskiego uchodzą potoki: Jeleśnia (słow. Jelešňa, od południa), Chyżny, Półgórzanka (słow. Polhoranka) oraz wiele pomniejszych.

Widok na Jezioro Orawskie z Babiej Góry