Jezioro Orawskie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jezioro Orawskie
Jezioro Orawskie
Państwo  Słowacja
Lokalizacja Orawa
Powierzchnia 35 km²
Głębokość
• średnia
• maksymalna

15 m
38 m
Objętość 0,35 km³
Wysokość lustra średnia 601 m n.p.m.
Rzeki zasilające Biała Orawa, Czarna Orawa
Rzeki wypływające Orawa
Miejscowości nadbrzeżne Namiestowo
Położenie na mapie Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Mapa lokalizacyjna Beskidu Żywieckiego, Małego i Makowskiego
Jezioro Orawskie
Jezioro Orawskie
Ziemia 49°23′38,38″N 19°33′27,81″E/49,393994 19,557725Na mapach: 49°23′38,38″N 19°33′27,81″E/49,393994 19,557725
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Jezioro Orawskie (słow. Vodná nádrž Orava) – zbiornik zaporowy u zbiegu Czarnej i Białej Orawy. Znajduje się w geograficznym regionie Kotlina Orawska i w historycznym regionie Orawa w północnej Słowacji[1]. Największy powierzchniowo i drugi co do objętości sztuczny zbiornik wodny Słowacji. Kilka kilometrów na południe towarzyszy mu mały zbiornik wyrównawczy Tvrdošin.

Dzieje budowy[edytuj | edytuj kod]

Budowa geologiczna dorzecza górnej Orawy (flisz karpacki z warstwami nieprzepuszczalnych łupków, słabo akumulujący wodę[2]) wpływa na przyspieszony spływ wód z gór do dolin i w konsekwencji – na katastrofalne wezbrania Orawy i Wagu po każdych intensywniejszych opadach. Pomysły budowy tamy i zbiornika na Orawie, które miałyby temu zapobiec, datują się od XVIII w. Pierwszy model drewnianej zapory z 1730 r. zachował się do dziś i jest przechowywany w muzeum na Zamku Orawskim[3]. Pierwszy projekt budowy zapory betonowej, na terenie dawnej wsi Ujście nad Orawą (obecnie zalana wodami zapory) powstał w 1870 r., nie został jednak zrealizowany, podobnie jak kilka następnych. Najśmielszy projekt, z 1918 r., zakładał, że maksymalny poziom lustra wody w zaporze wyniesie 613 m n.p.m. (dziś: 602,4 m n.p.m.). Dopiero w 1937 r. Ministerstwo Robót Publicznych zdecydowało o budowie. Ostateczny projekt opracowała szwajcarska firma „Swissboring” w latach 1940-1941. Prace przy badaniach geologicznych w rejonie przyszłej tamy rozpoczęto 24 lipca 1941 r., a samą budowę zaczęto 11 października tegoż roku. Po pokonaniu szeregu trudności wynikających z budowy geologicznej i tektoniki terenu, 1 grudnia 1943 r. rozpoczęło się betonowanie muru zapory. Po przerwie pod koniec wojny, w latach 1945-1948 przeprowadzono nowe badania i na ich podstawie w latach 1949-1951 opracowano nowy projekt zapory. Prace budowlane szły wolno, wstrzymywane przez kolejne powodzie, które zatapiały już wykonane wykopy i maszyny. Napełnianie zbiornika rozpoczęto w 1954 r., a 2 maja 1953 r. uruchomiona została pierwsza turbina zainstalowanej w zaporze hydroelektrowni[3]. Ukończenie budowy miało miejsce w 1954 r.

Wpływ na środowisko[edytuj | edytuj kod]

Wodami zbiornika zostały zalane wsie: Hamry (słow. Oravské Hámre), Ławków (słow. Ľavkov), Osada, Słanica (słow. Slanica) i Ujście nad Orawą (dziś Ústie nad Priehradou – włączone do Trzciany), część wsi Bobrów (słow. Bobrov) oraz większa część (w tym zabytkowe centrum) Námestova. Ponad wodą pozostały dwa niewielkie wzniesienia, należące niegdyś do Słanicy – dziś wyspy: Slanický ostrov z kościołem pw. Podwyższenia Świętego Krzyża z XVIII w. oraz Vtáči ostrov. Po napełnieniu jeziora okazała się konieczna zmiana przebiegu granicy polsko-słowackiej, tak, by całe jezioro pozostało po stronie słowackiej[potrzebne źródło]. Obecnie granica na krótkim odcinku przebiega północnym brzegiem jeziora[potrzebne źródło]. Wyparowanie wody z jeziora przy temperaturze powietrza 30 °C wynosi 24 m³ dziennie.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Jezioro Orawskie pełni głównie funkcję przeciwpowodziową i retencyjną. Poza tym jest wykorzystywane do celów rekreacyjnych i sportowych: na jego brzegach znajduje się kilka ośrodków rekreacyjnych, camping, przystanie itp. Przylegające do jeziora tereny stanowią ważną ostoję ptactwa, dla którego ustanowiono kilka obszarów chronionych: Obszary Natura 2000 Horná Orava, Jelešňa, Rašeliniská Oravskej kotliny, Zimník, Oravská vodná nádrž.

Poza Białą i Czarną Orawą do Jeziora Orawskiego uchodzą potoki: Jeleśnia (słow. Jelešňa, od południa), Chyżny, Półgórzanka (słow. Polhoranka) oraz wiele pomniejszych.

Widok na Jezioro Orawskie z Babiej Góry

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Kollár Daniel: Biela Orava – príroda, w: "Krásy Slovenska" R. LXXXVII, nr 1-2/2010, s. 12;
  3. 3,0 3,1 Vlado Medzihradský: Orava. Turistický sprievodca. Bratislava: Šport, Slovenské telovýchovné vydavateľstvo, 1982.