Jiřetín pod Jedlovou

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jiřetín pod Jedlovou
Herb Flaga
Herb Jiřetín pod Jedlovou Flaga Jiřetín pod Jedlovou
Państwo  Czechy
Kraj Ústecký
Powierzchnia 11,21 km²
Wysokość 458 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności
• gęstość

638
51,74 os./km²
Kod pocztowy 407 56
Położenie na mapie Czech
Mapa lokalizacyjna Czech
Jiřetín pod Jedlovou
Jiřetín pod Jedlovou
Ziemia 50°52′28″N 14°34′26″E/50,874444 14,573889Na mapach: 50°52′28″N 14°34′26″E/50,874444 14,573889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Czechy

Jiřetín pod Jedlovou (czes. d. Svatý Jiří v Oudolí, pol. nazwa Jirzecin pod Jedlową, niem. Sankt Georgenthal) - miejscowość w północnych Czechach w kraju ujskim, w powiecie Děčín.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Jiřetín pod Jedlovou to śródgórska miejscowość letniskowa, położona w północnych Czechach, w zachodniej części Gór Łużyckich, na wysokości 458 m n.p.m., około 10 km na południe od miasta Rumburk i około 5 km na południowy zachód od miejscowości Varnsdorf, u północnego podnóża wzniesienia Křížova hora (pol. Krzyżowa Góra, niem. Kreuzberg), przy północnej granicy obszaru chronionego krajobrazu Gór Łużyckich CHKO Lužicke hory.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Jest to stara miejscowość, położona w dolinach w kształcie litery T, nad "Starą Praską Drogą" – dawnym szlakiem handlowym. Charakteryzuje się wąską i skupioną zabudową. Większość zabudowań stanowią zabytkowe budynki położone wzdłuż rzek i dróg. W skład miasta wchodzą trzy osady: Lesné, Rozhled i Jedlová. Powierzchnia miejscowości wynosi 11,21 km² i zamieszkuje w niej około 600 mieszkańców. Miejscowość stanowi punkt wyjściowy dla turystycznych wycieczek w góry (Jedlová, 774 m n.p.m.) lub do ruin zamku Tolštejn (670 m n.p.m.).

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jiřetín pod Jedlovou został założony w połowie XVI wieku, lecz historia tego górniczego miasteczka sięga końca XV wieku. W 1485 r. Hugo von Schleinitz, właściciel zamku Tollenstein (czes. Tolštejn), otrzymał pozwolenie na prowadzenie robót górniczych w górze Kreuzberg (czes. Křížova hora). W roku 1539 na północnym zboczu góry powstało pierwsze wyrobisko górnicze, sztolnia św. Krzysztofa, która w okolicy zapoczątkowała eksploatację kruszców.

W celu rozwoju w tym rejonie działalności górniczej Georg von Schleinitz (czes. Jiři z Šlejnic) sprowadził z Saksonii górników. W 1548 r. założył miejscowość górniczą, której nadano nazwę Sankt Georgenthal, pochodzącą od imienia założyciela. W roku 1587 miejscowość otrzymała status miasteczka górniczego.

Przez miasto prowadziła "Stara Droga Praska", najstarsze połączenie komunikacyjne między Górnymi Łużycami a Czechami.

Panorama południowej części miasta z lotu ptaka

Dynamiczny rozkwit miasta nastąpił w XVII wieku, kiedy w okolicy eksploatowano siarczki: żelazo, miedź, ołów i cynk z domieszką srebra, występujące w okolicznych górach, w drobnych kruszconośnych żyłach. W okresie tym miasto pustoszyły: dżuma, szwedzkie wojska oraz wojna trzydziestoletnia i pożar.

W roku 1787 miasto otrzymało prawa miejskie. Rozwój miasta trwał do roku 1888, do czasu zaprzestania wydobycia i zamykania wyrobisk górniczych, z powodu nieopłacalności eksploatacji spowodowanej wyczerpaniem się złóż. Miasto straciło pierwotne znaczenie, a mieszkańcy zajęli się wyrobem tkanin i obuwia, które przez kilka lat stanowiły główne utrzymanie mieszkańców miasta. Na początku XX wieku w mieście funkcjonowały trzy fabryki wytwarzające i farbujące wyroby bawełniane. Istniał tu także browar.

Przed I wojną światową założono zakład obróbki kamieni szlachetnych. Z końcem XIX wieku Jiřetín zaczął być coraz bardziej popularny jako miejsce wypoczynku i atrakcja turystyczna.

W 1945 roku w mieście mieszkało 2500 mieszkańców.

W 1992 roku ze względu na dużą ilość zabytków i pamiątek, a przede wszystkim architektury ludowej miasto i okolica zostały uznane za strefę zabytkową. Obecnie miasto jest wypoczynkowym ośrodkiem zachodniej części Gór Łużyckich, odwiedzanym przez cały rok. W 1999 udostępniono dla zwiedzających starą zabytkową sztolnię św. Jana Ewangelisty.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół św. Trójcy
Plebania

Ważniejsze daty w dziejach miasta[edytuj | edytuj kod]

  • 1539 – powstała pierwsza sztolnia św. Krzysztofa.
  • 1548 – założono osadę górniczą Sankt Georgenthal.
  • 1587 – osada otrzymała herb i statut miasta.
  • 1591 – miasto nawiedza epidemia, umiera 300 ludzi.
  • 1612 – wybudowano kościół św. Trójcy.
  • 1618-48 – wojna trzydziestoletnia.
  • 1642 – miasto plądrują wojska szwedzkie.
  • 1764 – wybudowano kalwarię i kaplicę na górze Křížova hora.
  • 1799 – miasto pustoszy wielki pożar.
  • 1874 – przybycie sióstr zakonnych – "Córek Bożej łaski".
  • 1909 – doprowadzono energię elektryczną.
  • 1949 – zmieniono nazwę na Jiřetín pod Jedlovou.