Joachim Chreptowicz
| Joachim Litawor Chreptowicz | |
 Joachim Litawor Chreptowicz |
|
 Odrowąż |
|
| Data urodzenia | 4 stycznia 1729 |
| Data śmierci | 4 marca 1812 |
| Rodzina | Chreptowiczowie |
Joachim Litawor Chreptowicz herbu Odrowąż (4 stycznia 1729 – 4 marca 1812) – kanclerz wielki litewski.
Joachim Chreptowicz urodził się w Jasieńcu nad Serweczem koło Nowogródka. Jego rodzicami byli Marcjan, starosta werbelski i Regina Wojnianka, podczaszanka nowogrodzka. Lata dziecięce spędził u babki Teofili z de Reasów, żony Kazimierza Niesiołowskiego.
W 1752 został stolnikiem nowogródzkim, w 1753 roku deputatem grodzkim na Trybunał Litewski, [1]w 1754 posłem na sejm. Został wówczas stronnikiem familii Czartoryskich. Był posłem na sejm konwokacyjny (1764)[2]. W 1764 roku podpisał elekcję Stanisława Augusta Poniatowskiego.[3]Na sejmie koronacyjnym 1764 został sekretarzem wielkim litewskim. W 1765 został marszałkiem Trybunału Litewskiego. W 1765 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[4]. Był posłem na sejm w 1766 roku[5]. W końcu 1769 roku i na początku 1770 zabiegał we Francji (z polecenia Stanisława Augusta) o wsparcie dyplomatyczne dla Polski.
W 1773 został podkanclerzym litewskim. Na Sejmie Rozbiorowym 1773-1775 wszedł w skład delegacji wyłonionej pod naciskiem dyplomatów trzech państw rozbiorczych, mającej przeprowadzić rozbiór[6], został członkiem Komisji Rozdawniczej Litewskiej, ustanowionej dla likwidacji majątku skasowanego w Rzeczypospolitej zakonu jezuitów[7]. Był jednym z twórców Komisji Edukacji Narodowej. Przez 2 lata wchodził do Rady Nieustającej jako przewodniczący Departamentu Interesów Cudzoziemskich. W 1790 oczynszował i rozkolonizował swoich poddanych we włościach szczorsowskich[8]. W czasie obowiązywania konstytucji 3 maja został 8 czerwca 1791 ministrem spraw zagranicznych Rzeczypospolitej i wszedł w skład Straży Praw. W czasie wojny polsko-rosyjskiej 1792 nakłaniał króla Stanisława Augusta do przystąpienia do konfederacji targowickiej. Król za jego pośrednictwem tajnie negocjował warunki zaprzestania działań wojennych z pozostałym w Warszawie posłem rosyjskim Jakowem Bułhakowem. [9]14 czerwca 1792 został z mianowania targowiczan kanclerzem wielkim litewskim. Sejm grodzieński (1793) nominował go do Komisji Edukacji Narodowej. [10]W 1795 zamieszkał w Warszawie, oddając się pracy naukowej. Był jednym z najwybitniejszych w Polsce fizjokratów.
Interesował się również pszczelarstwem i w tej dziedzinie wypowiedział wiele nowych myśli, np.: że matka pszczela jest jedyną płodną samicą w rodzinie pszczelej, robotnice są samicami niepłodnymi, a trutnie samcami. Zajmował się również konstrukcjami uli.
W Szczorsach wybudował pałac w stylu francuskim, w którym zgromadził pokaźna bibliotekę. W 1790 jako pierwszy na Litwie oczynszował chłopów ze swoich włości.
W 1773 odznaczony Orderem Orła Białego[11].
Spis treści |
[edytuj] Zobacz też
Przypisy
- ↑ Janusz Iwaszkiewicz, Joachim Chreptowicz, w: Polski Słownik Biograficzny, t. III, Kraków 1937, s. 441.
- ↑ Zestawienie według województw, nazwisk, posłów zasiadających na sejmie convocationis 1764 r., Archiwum Państwowe Poznań, Zespół Akta braci czeskich rkps 2105, k. 5.
- ↑ Elektorów poczet, którzy niegdyś głosowali na elektorów Jana Kazimierza roku 1648, Jana III. roku 1674, Augusta II. roku 1697, i Stanisława Augusta roku 1764, najjaśniejszych Królów Polskich, Wielkich Książąt Litewskich, i.t.d. / ułożył i wydał Oswald Zaprzaniec z Siemuszowej Pietruski, Lwów 1845, s. 48.
- ↑ Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 177.
- ↑ Volumina LEgum, t. VII, Petersburg 1860, s. 222.
- ↑ Ryszard Chojecki, Patriotyczna opozycja na sejmie 1773 r., w: Kwartalnik Historyczny, LXXIX, nr 3, 1972, s. 545-562.
- ↑ Stanisław Załęski, Historya zniesienia jezuitów w Polsce i ich zachowanie na Białej Rusi, t. II, Lwów, 1875, s. 1-68.
- ↑ Szczorse w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom XI (Sochaczew – Szlubowska Wola) z 1890 r.
- ↑ Władysław Smoleński, Konfederacja targowicka, Kraków 1903, s. 200-210.
- ↑ Volumina Legum, t. X, Poznań 1952, s. 344.
- ↑ Kawalerowie i statuty Orderu Orła Białego 1705-2008, 2008, s. 212.
[edytuj] Bibliografia
- Historia Dyplomacji Polskiej – tom II 1572-1795, PWN Warszawa 1981, s. 525.
- Krzysztof Tracki, Problem reformy miejskiej w ideach i działalności politycznej podkanclerzego litewskiego Joachima Chreptowicza (w okresie Sejmu Czteroletniego)
G. Ryżewski, Ród Chreptowiczów herbu Odrowąż, Kraków 2006.
[edytuj] Linki zewnętrzne
|
|||||||
- Chreptowiczowie
- Członkowie delegacji Sejmu Rozbiorowego 1773-1775
- Członkowie Komisji Edukacji Narodowej
- Członkowie Komisji Rozdawniczych Koronnej i Litewskiej
- Członkowie Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej
- Deputaci Trybunału Litewskiego
- Elektorzy Stanisława Augusta Poniatowskiego
- Kanclerze wielcy litewscy
- Kawalerowie Orderu Świętego Stanisława (I Rzeczpospolita)
- Konfederaci targowiccy
- Konsyliarze Rady Nieustającej
- Marszałkowie Trybunału Litewskiego
- Odznaczeni Orderem Orła Białego (I Rzeczpospolita)
- Podkanclerzowie litewscy
- Polacy odznaczeni Orderem Świętego Andrzeja Powołańca
- Posłowie na sejm 1754
- Posłowie na sejm konwokacyjny 1764
- Posłowie na sejm 1766
- Sekretarze wielcy litewscy
- Senatorowie świeccy I Rzeczypospolitej
- Urodzeni w 1729
- Zmarli w 1812
- Dyplomaci I Rzeczypospolitej
