Joanna I (królowa Neapolu)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Joanna I
królowa Neapolu 1343-1382, hrabina Prowansji, księżna Achai, tytularna królowa Jerozolimy
Królowa Neapolu Joanna I
Królowa Neapolu
Okres panowania od 1343
do 1382
Poprzednik Robert I Mądry
Następca Karol III z Durazzo
Hrabina Prowansji
Okres panowania od 1343
do 1382
Poprzednik Robert I Mądry
Następca Ludwik I Andegaweński
Księżna Achai
Okres panowania od 1373
do 1381
Poprzednik Filip II z Tarentu
Następca Jakub de Baux
Dane biograficzne
Dynastia Andegawenowie
Urodzona 1326
Zmarła 27 lipca 1382
Ojciec Karol
Matka Maria de Valois
Mąż Andrzej Andegaweński
Ludwik z Tarentu
Jakub IV z Majorki
Otto z Brunszwiku
Dzieci Karol Martel
Katarzyna
Franciszka
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Joanna I, wł. Giovanna I di Napoli, Giovanna d’Angiò (ur. 1326, zm. 27 lipca 1382 w Muro Lucano) – królowa Neapolu 1343-1382, hrabina Prowansji, księżna Achai, tytularna królowa Jerozolimy.

Pochodzenie[edytuj | edytuj kod]

Joanna pochodziła z dynastii andegaweńskiej (d’Anjou) (boczna linia francuskich Kapetyngów). Urodzona w 1326 (choć podawane są również daty 1327 i 1328) w Neapolu. Jej rodzicami byli książę Kalabrii Karol i Maria, córka Karola de Valois (Walezjusza), dziadkiem Joanny był król Neapolu Robert I Mądry. Rodzice Joanny zmarli krótko po jej narodzinach w 1328 (ojciec na malaryczną febrę). Siostrą Joanny była Maria, urodzona już po śmierci ojca.

Dziad Joanny, król Robert I Mądry prócz niej i Marii nie miał innych potomków, więc w 1330 r. postanowił, że starsza wnuczka Joanna odziedziczy po nim królewską koronę (władcy Neapolu tytułowali się królami Sycylii, co było świadectwem jedności terytorium wyspy i południowej Italii, trwającej do 1282, kiedy Sycylię podbili władcy Aragonii, od tej pory również używający tytułu króla Sycylii, co było przyczyną wieloletnich sporów i wojen między obiema dynastiami).

Małżeństwa[edytuj | edytuj kod]

Andrzej węgierski[edytuj | edytuj kod]

Przewidując trudności z jakimi Joanna będzie się borykać po jego śmierci, król Robert I Mądry postanowił wydać wnuczkę za jej kuzyna Andrzeja, syna króla Węgier Karola Roberta, który będąc potomkiem pierwszego władcy Neapolu z dynastii andegaweńskiej również rościł sobie prawa do korony neapolitańskiej (i sycylijskiej). Do zaręczyn doszło w 1334, Joanna i Andrzej przyjęli tytuł książąt Kalabrii, odtąd Andrzej zamieszkał w Neapolu. Ślub nastąpił 31 marca 1342. Po śmierci króla Roberta I Mądrego (20 stycznia 1343) małżonkowie mieli wspólnie panować w Neapolu, jednak wbrew wcześniejszym ustaleniom jedynie Joanna została koronowana koroną królewską, a jej mąż musiał zadowolić się tytułem książęcym. Z takim obrotem sprawy nie pogodził się Andrzej i przebywający w Neapolu węgierscy dworacy. W dniu 24 lipca 1343 do Neapolu przybyła matka Andrzeja – królowa węgierska Elżbieta (córka Władysława Łokietka, która po śmierci swego męża w 1342 kierowała polityką Węgier). Elżbieta przy pomocy wielkich ilości węgierskiego złota podjęła kroki, by jej syn został królem, w tym celu spotkała się z awiniońskim papieżem Klemensem VI, który wkrótce zgodził się na koronację Andrzeja. Jednocześnie papież postanowił zmienić testament zmarłego Roberta I Mądrego i zarządcą królestwa, które formalnie było papieskim lennem, ustanowił kardynała Aimeryka. Niestety, królewska koronacja Andrzeja była całkowicie sprzeczna z planami Joanny i jej doradców, dlatego doszło do spisku, w którym niewątpliwie uczestniczyła królowa. W nocy z 18 na 19 sierpnia 1345 królewski małżonek został zamordowany. W morderstwie bezpośrednio uczestniczył książę Ludwik z Tarentu, syn Filipa, bratanek Roberta Mądrego, od pewnego czasu kochanek królowej, z którym 9 września 1347 wzięła swój drugi ślub.

Ludwik z Tarentu[edytuj | edytuj kod]

Pogłoski o udziale Joanny w zabójstwie Andrzeja były powszechne, czego nie mógł zignorować brat Andrzeja, król Węgier Ludwik. Na przełomie 1347/1348 Ludwik Węgierski wyprawił się na Neapol, który w 1348 zajął. Mszcząc śmierć brata Ludwik Węgierski zarządził liczne egzekucje osób zamieszanych w spisek, min. kazał ściąć swego krewniaka Karola księcia Durazzo. Joanna uciekła do pozostającej we władaniu jej rodu francuskiej Prowansji, lecz już niebawem pozycja królowej znacząco się poprawiła, gdy od papieża uzyskała uniewinnienie od zarzutu udziału w morderstwie i zatwierdzenie małżeństwa z Ludwikiem z Tarentu. Ludwika Węgierskiego z Neapolu wygoniła zaraza oraz oddziały najemników dowodzone przez Mikołaja Acciaiuoliego i w 1350 Joanna powróciła do Neapolu, ale już dwa lata później musiała zmagać się z kolejnym najazdem Ludwika Węgierskiego. Po walkach, które nie przyniosły rozstrzygnięcia, podpisano traktat, na mocy którego Ludwik Węgierski zagwarantował sobie prawo do korony neapolitańskiej po bezdzietnej śmierci Joanny.

Uspokojenie sytuacji w królestwie Neapolu pozwoliło Joannie i jej mężowi przeprowadzić uroczystą koronację, która odbyła się 27 maja 1352 w Neapolu w obecności arcybiskupa Bragi. Joanna w tym czasie nie angażowała się w sprawy państwowe, które przejął jej mąż, którego doradcą został Mikołaj Acciaiuoli. Dzięki zręcznej polityce królewskiego doradcy doszło to trwałego pokoju między neapolitańskimi i węgierskimi Andegawenami. W 1355 królewski małżonek zdecydował o wszczęciu wojny z królestwem Sycylii, gdzie panował nieudolny Fryderyk III. Mimo początkowych sukcesów wojskom neapolitańskim nie udało się zająć wyspy, na domiar złego Joanna i Ludwik zostali obłożeni przez papieża klątwą, gdy nie wywiązali się z zobowiązań finansowych należnych papiestwu, dodatkowo zubożały kraj ogarnęły bunty nieopłacanego wojska, co wykorzystali krewni Joanny, książęta Durazzo, popierani przez Ludwika Węgierskiego. Joanna i Ludwik musieli zmagać się również z wewnętrzną opozycją reprezentowaną przez hrabiów Andria, hrabiów Ariano, rodziną del Balzo i admirałem Goffredem Marzano. Taka sytuacja zmusiła Joannę, naciskaną przez papieża, do podpisania w 1373 pokoju z władcą Sycylii, co kończyło trwające od 1282 roku walki między Neapolem a Sycylią. Na mocy jego postanowień władcy Neapolu uznawali odrębność królestwa Sycylii, a władcy wyspy uznawali zwierzchność Neapolu i Kościoła. W tym czasie nie żył już Ludwik z Tarentu, który zmarł 24 maja 1362.

Jakub z Majorki[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci drugiego męża królowa Joanna odzyskała wpływ na sprawy swego królestwa i zaczęła szukać kandydata na kolejnego męża. Jej wybór padł na Jakuba (syn Jakuba III), wygnańca z Królestwa Majorki, który przetrzymywany przez kilka lat w niewoli przez swego krewnego, króla Aragonii uciekł do Włoch, gdzie za namową papieża poślubił owdowiałą Joannę. Do ślubu doszło 14 grudnia 1362, jednak szybko okazało się, że Jakub zamierza samodzielnie rządzić królestwem Neapolu i użyć jego sił, by odzyskać swe wyspiarskie królestwo. Joanna nie zamierzała na to pozwolić, gdyż w przeciwieństwie do poprzedniego małżonka, nie łączyło ją z Jakubem żadne uczucie. Dlatego podjęto decyzję o separacji małżonków, Jakub opuścił Neapol i w następnych latach uczestniczył w kilku wojennych awanturach na półwyspie iberyjskim, bezskutecznie walcząc z Aragończykami, którzy postanowili ostatecznie się go pozbyć i w 1374 go otruli. W tym samym roku po śmierci swego krewnego Filipa II z Tarentu (brat drugiego męża) królowa zażądała dla siebie księstwa Achai z racji praw posiadanych przez jej trzeciego męża. Wysłannicy tamtejszych baronów przybyli do Neapolu w 1374 roku, oferując jej godność księżnej Achai, stawiając warunek zaakceptowania starych praw.

Otto z Brunszwiku[edytuj | edytuj kod]

Kolejnym mężem prawie pięćdziesięcioletniej królowej został książę Otto, syn Henryka II, księcia von Braunschweig-Grubenhagen. Otto od kilku lat uczestniczył w wydarzeniach rozgrywających się we Włoszech i Hiszpanii, gdyż jego pierwsza żona Jolanta była z kolei druga żoną Jakuba III z Majorki, ojca Jakuba IV. Otto po śmierci swej pierwszej żony pozostawał w służbie margrabiego Montferrat, gdzie od 1372 był regentem margrabstwa. Ziemie Monferrat sąsiadowały z Piemontem, którego władcą była Joanna. Tak za namową papieża Grzegorza XI doszło w marcu 1376 do zawarcia małżeństwa podeszłej już królowej i Ottona, który także liczył sobie koło 50 wiosen. Po ślubie Otto przybrał tytuł księcia Tarentu. W 1376 królowa nadała Ottonowi także godność księcia Achai i wspólnie wydzierżawili to księstwo szpitalnikom za 4000 dukatów rocznie na 5 lat. Szpitalnicy wnet wystąpili przeciwko Joannie i pociągnęli za sobą krewnych zmarłego Filipa, by poprzeć własnego kandydata na księcia – Jakuba de Baux, który księciem został w 1381.

Potomstwo[edytuj | edytuj kod]

Jedynym synem Joanny był Karol Martel, urodzony 25 grudnia 1345, po śmierci swego ojca Andrzeja, choć już współcześni uważali, że prawdziwym ojcem dziecka był drugi mąż Joanny, Ludwik z Tarentu. Po śmierci Andrzeja Karol Martel został wywieziony na Węgry, gdzie zmarł 19 czerwca 1348. Królowa miała też dwie córki z drugiego małżeństwa z Ludwikiem z Tarentu: Katarzynę (1347–1362) i Franciszkę (1349–1352). Obie zmarły przed matką, podobnie jak ich brat, zatem Joanna nie pozostawiła naturalnego dziedzica.

Rządy[edytuj | edytuj kod]

Królowa popadła w konflikt z nowo wybranym w kwietniu 1378 papieżem Urbanem VI, który nie będąc do końca zdrowym psychicznie, zrażał do siebie wszystkich wokół, w tym Joannę, którą ogłosił heretyczką i schizmatyczką oraz ogłosił jej detronizację. Joanna szukając nowych sojuszników w walce z krewniakiem Karolem z Durazzo zdecydowała się poprzeć antypapieża Klemensa VII i usynowić brata króla Francji Ludwika, noszącego tytuł księcia Andegawenii (linia Anjou-Valois). Adopcja Ludwika zyskała akceptację Klemensa VII, jednak papież Urban VI poparł Karola z Durazzo, który już w 1369 został przez Joannę wyznaczony następcą tronu. Teraz jednak królowa uznała, że następcą w Neapolu będzie Ludwik książę Andegawenii. Karol z Durazzo postanowił walczyć o swe prawa i wspomagany przez rzymskiego papieża, Węgrów i część neapolitańskiej arystokracji pokonał wojska Joanny, którymi dowodził królewski małżonek Otto, uwięziony po klęsce w Altamurze. Po zwycięskiej bitwie Karol 16 lipca 1381 wkroczył do Neapolu, a Joanna zamknęła się w zamku Castel Nuovo. Następnie Karol zmusił Joannę do poddania się i uwięził królową w zamku Muro. Po kilku miesiącach niewoli nowy władca Neapolu, Karol III z Durazzo rozkazał zamordować Joannę, co nastąpiło 27 lipca 1382. Joanna I została pochowana w kościele Santa Chiara w Neapolu.

Należy nadmienić, że Karol III z Durazzo, sprawca śmierci Joanny, po jej zgonie musiał walczyć o tron Neapolu z Ludwikiem Andegaweńskim, a gdy w pod koniec 1385 zdobył również koronę Królestwa Węgier, już w lutym 1386 został otruty z polecenia Elżbiety Bośniaczki – żony Ludwika Węgierskiego, swego wieloletniego protektora.

Ocena panowania[edytuj | edytuj kod]

Uważa się, że okres panowania królowej Joanny I był czasem upadku królestwa Neapolu, po latach świetnych rządów jej poprzedników, kiedy to neapolitańscy Andegaweni odgrywali czołową rolę w polityce europejskiej. Według włoskiego historyka historia Królestwa Neapolu po śmierci Roberta I Mądrego jest tragedią rządów, które ciągle oparte na systemie feudalnym miotają się w próbach przystosowania do nowożytnego świata. Zbrodnie, spiski, najazdy, wojny pretendentów, powstania w miastach i bunty baronów, nagłe katastrofy składają się na monotonny bieg zdarzeń tego powolnego konania. Zarazem inni badacze wskazują, że kryzys był nieunikniony wobec początku papieskiej wielkiej schizmy zachodniej, wskutek czego królowie Neapolu nie mogli liczyć na poparcie tak możnego protektora jakim był papież, a samo królestwo było uważane bardziej za byt instytucjonalny i dynastyczny niż polityczny i społeczny. Sama królowa Joanna I była postrzegana jako osoba wyróżniająca się niemoralnym trybem życia i niewielką troską o państwo.

Joanna I w literaturze[edytuj | edytuj kod]

Królowa Joanna I jest bohaterką opowiadania Danse macabre autorstwa Izabeli Szolc opublikowanego w zbiorze Jehannette, gdzie Joanna została przedstawiona jako osoba o nieokiełznanej seksualności, korzystająca z pomocy czarnej magii (ISBN 83-89595-09-5).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Jeanne I 1344-1382 – genealogia Joanny I (Charles Cawley „Medieval Lands”) [dostęp 2012-04-10]
  • Królowe Neapolu lubiły mordować – audycja radiowa o Joannie I i Joannie II (rozmowa z prof. Haliną Manikowską z cyklu „Kobiety na tronach świata”) [dostęp 2012-04-10]
  • Królowa Joanna – szkic literacki Kazimierza Chłędowskiego (rozdział III „Historii neapolitańskich” z 1917 r., s. 89-173) [dostęp 2012-04-11]


Poprzednik
Robert I Mądry
Aragon-Sicily Arms.svg Królowa Neapolu
13431382
Aragon-Sicily Arms.svg Następca
Karol III