Joanna Schaffgotsch

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Na Wzgórzu Uniwersyteckim UO w Opolu
Mauzoleum w Kopicach, gdzie została pochowana
Zbiorowa mogiła, w której pochowano Schaffgotschów

Joanna Schaffgotsch z domu Grycik (niem. Johanna Gräfin von Schaffgotsch, ur. 29 kwietnia 1842 w Porembie, obecnie dzielnicy Zabrza, zm. 21 czerwca 1910 w Kopicach) – dziedziczka fortuny Karola Goduli, nobilitowana w 1858 roku z dodaniem do nazwiska von Schomberg-Godula, żona hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha. Czasami jej nazwisko jest pisane w formie Gryzik. Znana jako śląski kopciuszek.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Ojciec Jan (komornik) zmarł w 1845 roku. Po śmierci męża Antonina z domu Hayn nie zajmowała się swymi dziećmi, i od 1846 małą Joanną, w domu Karola Goduli opiekowała się służąca Emilia Lukas[1].

Fortuna jaką zgromadził śląski przedsiębiorca była jedną z największych w dziejach Śląska. Niestety nie miał żadnych potomków, więc nie było spadkobiercy zgromadzonych przez niego dóbr. Był człowiekiem samotnym i okaleczonym. Jego brzydota i ponury charakter działała odpychająco na jego otoczenie. Nocne doświadczenia chemiczne nasuwały też przypuszczenie, że paktuje z diabłem. Jedynie Joanna nie okazywała strachu i nie czuła lęku do niego. Karol ujęty jej bezpośredniością, polubił ją do tego stopnia, że postanowił się nią zaopiekować[2].

Karol Godula wyłożył na opiekę i edukację Joanny, jednak gdy miała zaledwie 6 lat, zmarł. Ustanowił ją swą uniwersalną sukcesorką, a swych krewniaków do, których nie miał zaufania zadowolił jedynie legatami pieniężnymi. Joanna odziedziczyła: 4 kopalnie galmanu i połowę udziału w kolejnej, 6 kopalni węgla, 4 majątki ziemskie − Szombierki-Orzegów, Bobrek, Bujaków oraz Chudów-Paniówki − łącznie prawie 70 tys. mórg pola i prawie 3,5 tys. mórg lasu.

6 października 1858 roku król pruski Fryderyk Wilhelm IV Hohenzollern nadał jej szlachectwo zmieniając nazwisko na Gryzik von Schomberg-Godula i nadał herb. Znalazły się w nim błękit i złoto, barwy Górnego Śląska oraz górniczy młotek i pyrlik, aby każdy z potomków wiedział skąd wzięła się fortuna Joanny.

15 listopada tego samego roku Joanna została żoną hrabiego Hansa Ulryka Schaffgotscha z Cieplic (w 7 pokoleniu potomka generała Hansa Ulryka Schaffgotscha i piastowskiej księżniczki z Brzegu Barbary Agnieszki). Różniło ich wszystko − on raczej niemajętny (rodową fortunę odziedziczył stryj) ze wspaniałym nazwiskiem i koligacjami z europejskimi dynastiami, a ona córka służącej, ale za to bajecznie bogata, z dopiero co zdobytym tytułem szlacheckim.

Choć mariaż był planowany, to podobno okazał się niezwykle udany. W szczęściu i wzajemnej miłości przeżyli ze sobą kilkadziesiąt lat. Może dlatego, iż posag Joanny do śmierci pozostał jej własnością. Zamieszkali w wybudowanym niemalże bajkowym pałacu w Kopicach (koło Grodkowa).

W 1906 roku Joanna podzieliła swój majątek na pięć części. Po jednej dla każdego z dzieci i wnuków. Zmarła 21 czerwca 1910 roku w swojej ukochanej rezydencji w Kopicach. Pochowano ją w mauzoleum rodzinnym obok miejscowego kościoła. W 1945 żołnierze radzieccy wyciągnęli stamtąd ciało jej i męża i sprofanowali. Zwłoki zostały następnie pochowane w zbiorowej mogile obok mauzoleum.

27 kwietnia 2007 roku odbyła się uroczystość nadania sztandaru i imienia hrabiny Joanny Gryzik von Schaffgotsch Szkole Podstawowej nr 3 w Rudzie Śląskiej.

Okładka pamiątkowego albumu z 1908 r. z herbami Hansa Ulryka i Joanny Schaffgotschów

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • A. Kuzio-Podrucki, Das Haus Schaffgotsch. Das wechselvolle Schicksal einer schlesischen Adelsdynastie, Tarnowskie Góry 2009, ISBN 978-83-61458-32-6
  • A. Kuzio-Podrucki, Schaffgotschowie. Zmienne losy śląskiej arystokracji, Bytom 2007, ISBN 978-83-923733-1-5
  • A. Kuzio-Podrucki, P. Nadolski, D. Woźnicki, Herbarz bytomski, Bytom 2003, ISBN83-86293-39-X
  • I. Twardoch, Z dziejów rodu Schaffgotschów, Ruda Śląska 1999, ISBN 83-910425-4-5
  • I. Twardoch, Geschichte des Geschlechts von Schaffgotsch, Ruda Śląska 2001, ISBN 83-910425-9-6
  • U. Schmilewski, Schaffgotsch, w" Neue Deuitsche Biographie, Bd 22 (Rohmer-Schinkel), München 2005

Przypisy

  1. Muzeum Historii Katowic - Kronika Katowic tom VII, Waldemar Plennikowski, "Dzieje fortuny Schaffgotschów na Górnym Śląsku" str.79, ISBN 83-907154-6-5
  2. Małgorzata Szejnert, Czarny ogród, Wydawnictwo "Znak", grudzień 2007, ISBN 978-83-240-0896-4

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]