Joanna de Valois, hrabina de La Motte
Joanna de Valois, Jeanne de Saint-Rémy-de Luz, Hrabina de La Motte (lub Lamotte) (1756–1791) - francuska szlachcianka, znana z tzw. afery naszyjnikowej - jednego ze skandalów związanych z osobą królowej Marii Antoniny.
Spis treści |
Młodość [edytuj]
Urodziła się w 1756, w Fontette (niedaleko Bar-sur-Aube). Jej ojcem był Jacques I, baron de Saint Remy, a matką Marie Jossel. Miała troje rodzeństwa:
Rodzina nosiła nazwisko Valois, a w ich żyłach płynęła królewska krew (byli potomkami Henryka de Saint-Rémy, naturalnego syna króla Henryka II Walezjusza i Nicole de Savigny), ale byli niezwykle biedni. Kiedy w 1762 ojciec Joanny zmarł, jej matka z powodu biedy musiała pracować jako służąca (ciesząc się nienajlepszą sławą), a Joanna i jej rodzeństwo żebrali o jedzenie. Wreszcie ktoś wzruszył się losem potomków królów Francji - przeniósł całą rodzinę do Boulogne, niedaleko Paryża i tam się nią zaopiekował. Według "Pamiętników" hrabiego Beugnot, był to ojciec autora, ale bardziej prawdopodobne, że była to markiza de Boulainvilliers.
Królewskie pochodzenie rodziny Joanny udało się potwierdzić i postanowiono wydostać dzieci ze skrajnej biedy. Jacques otrzymał 1000 funtów rocznego stypendium oraz miejsce w akademii wojskowej. Joanna i Maria Anna otrzymały 900 funtów stypendium i poszły do szkoły z internatem w Passy, aby w przyszłości zostać zakonnicami w Longchamps. Zamiast tego wolały jednak wrócić do Bar-sur-Aube, gdzie zamieszkały z rodziną Surmont. 6 czerwca 1780 Joanna poślubiła żandarma Marka Antoniego-Mikołaja de la Motte (znanego po prostu jako Mikołaj de la Motte, 1755-1831), siostrzeńca pana Surmonta. Mimo że rodzina de La Motte należała zaledwie do drobnej szlachty, małżonkowie otrzymali tytuł hrabiego i hrabiny de La Motte-Valois. Miesiąc po ich ślubie Joanna wydała na świat bliźnięta, które jednak wkrótce zmarły.
Jacques zmarł na służbie na Saint-Louis Island, a Maria Anna powróciła do klasztoru.
Dworskie życie [edytuj]
Hrabia i hrabina de La Motte-Valois chcieli prowadzić wystawne życie, ale szybko okazało się, że pieniądze pochodzące z przyznanej Joannie pensji oraz żołdu żołnierskiego są zbyt niskie. Para za pomocą intryg zaczęła wyzyskiwać naiwnych arystokratów i nawet zdobyła sojuszników na dworze w Wersalu.
Afera z naszyjnikiem [edytuj]
Na przełomie lat 1784/1785, Joanna razem z mężem dokonali nieprawdopodobnego, wielkiego oszustwa finansowego - rozegranego w imieniu królowej, ale bez jej udziału i wiedzy. Joanna de Valois, hrabina de La Motte zaproponowała kardynałowi de Rohan, zabiegającego o względy Marii Antoniny, pośrednictwo w zakupie drogocennego naszyjnika dla królowej. Podobno sama królowa nie mogła dokonać tej transakcji ze względu na sprzeciw swojego oszczędnego męża Ludwika XVI. Kardynał, szczęśliwy że może przysłużyć się królowej, wynegocjował z bankierami umowę na sprzedaż naszyjnika za 1,4 miliona liwrów (płatnych w czterech ratach półrocznych). Joanna, która podała się za zaufaną przyjaciółkę królowej, "uzyskała" jej podpis na umowie, a kardynał zakupił naszyjnik i niezwłocznie przekazał go hrabinie - ta na jego oczach przekazała go "posłańcowi królowej".
Kara i śmierć [edytuj]
Kiedy do Marii Antoniny zgłosili się bankierzy, żeby przypomnieć jej o uiszczeniu kolejnych rat, okazało się, że królowa nie ma o niczym pojęcia. Całe oszustwo wyszło na jaw. Joanna stanęła przed sądem i została skazana na chłostę i napiętnowanie. Karę wykonano, a zemdloną przestępczynię zamknięto w Salpêtrière, gdzie miała spędzić resztę życia. Jednak sympatia Francuzów nieoczekiwane znalazła się po stronie skazanej, a nie oszukanej królowej. Joannie udało się uciec do Londynu i wydała tam swoje pamiętniki. Umarła w 1791, w Londynie - wypadła z okna hotelu. Niektórzy uważali, że została ona zamordowana przez rojalistów, ale prawdopodobnie próbowała po prostu schować się przed swoimi wierzycielami i wypadła przez okno.
Jej mąż po procesie opuścił Francję, ale powrócił do ojczyzny po rewolucji francuskiej.
Bibliografia [edytuj]
- Fraser, Antonia - Maria Antonina: podróż przez życie, Warszawa 2006
- Zweig, Stefan - Maria Antonina, Warszawa 2005
