Władysław II Jagiełło

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jogaila)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Disambig.svg Na tę stronę wskazuje przekierowanie z „Władysław Jagiełło”. Zobacz też: Władysław Jagiełło (ujednoznacznienie).
Władysław II Jagiełło
Z Bożej łaski król Polski, ziemi krakowskiej, sandomierskiej, sieradzkiej, łęczyckiej, Kujaw, pan i dziedzic Pomorza i Rusi Czerwonej, najwyższy książę Litwy
Wladyslaw Jagiello.jpg
Coat of Arms of Vladislav Jagaila as king of Poland.svg
Wielki książę litewski
Okres panowania od 1377
do 1381
Poprzednik Olgierd
Następca Kiejstut
Wielki książę litewski
Okres panowania od 1382
do 1401
Poprzednik Kiejstut
Następca Witold Wielki
Król Polski
Okres panowania od 4 marca 1386
do 1 czerwca 1434
Poprzednik Jadwiga Andegaweńska
Następca Władysław III Warneńczyk
Najwyższy książę Litwy
Okres panowania od 1401
do 1 czerwca 1434
Następca Władysław III Warneńczyk
Dane biograficzne
Dynastia Jagiellonowie
Urodziny ok. 1362 lub ok. 1352
Śmierć 1 czerwca 1434 w Gródku Jagiellońskim
Ojciec Olgierd
Matka Julianna twerska
Żona Jadwiga Andegaweńska, Anna Cylejska, Elżbieta Granowska, Zofia Holszańska
Dzieci Elżbieta Bonifacja, Jadwiga, Władysław III Warneńczyk, Kazimierz, Kazimierz IV Jagiellończyk
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Kolekcja cytatów w Wikicytatach Kolekcja cytatów w Wikicytatach
Portret Władysława Jagiełły, fragment gotyckiego ołtarza z Katedry Wawelskiej, ok. 1475–1480

Władysław II Jagiełło (lit. Jogaila, ur. ok. 1362 lub ok. 1352, zm. 1 czerwca 1434 w Gródku) – wielki książę litewski w latach 1377–1381 i 1382–1401, król Polski 1386-1434 i najwyższy książę litewski 1401–1434. Syn Olgierda i jego drugiej żony Julianny, córki księcia twerskiego Aleksandra, wnuk Giedymina. Założyciel dynastii Jagiellonów.

Objął tron wielkoksiążęcy w Wilnie po śmierci ojca w 1377. Odsunął od władzy współksięcia Kiejstuta. W 1385 zawarł z Polską unię w Krewie, zobowiązując się do przyjęcia chrztu i chrystianizacji Litwy oraz poślubienia królowej polskiej Jadwigi w zamian za tron polski, który objął rok później. W 1401 oddał władzę na Litwie swojemu stryjecznemu bratu, księciu Witoldowi, zachowując tytuł najwyższego księcia Litwy (supremus dux Lituaniae). Prowadził wielką wojnę z zakonem krzyżackim (1409–1411) i dowodził zwycięskimi wojskami polsko-litewskimi w bitwie pod Grunwaldem. Pokojami toruńskim i melneńskim uregulował stosunki Polski i Litwy z Krzyżakami. Nie przyjął zaproponowanego mu przez husytów tronu czeskiego. Za cenę licznych przywilejów szlacheckich wywalczył sukcesję tronu polskiego dla syna Władysława.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Kwestia daty urodzenia Jagiełły pozostaje sporna. Jeszcze do 1990 roku uznawano, że urodził się on około roku 1352 i taka data funkcjonowała w obiegu naukowym[1]. Wówczas byłby on drugim dzieckiem ze związku księcia litewskiego Olgierda i księżniczki twerskiej Julianny[2]. Po 1990 po próbie rewizji wieku Jagiełły zaistniała data około roku 1362 (zakres lat 1362–1363[3] lub 1358–1363[4]), a tym samym opowiedziano się za byciem Jagiełły szóstym[5] (w kolejności) lub ósmym[6] dzieckiem pary wielkoksiążęcej. Za pierwotnie ustaloną datą urodzin (około 1352) Jagiełły nadal opowiadają się niektórzy badacze[7]. To właśnie Jagielle, jednemu z dwunastu synów, Olgierd chciał zapewnić następstwo po sobie[2].

Dziedziczone przez Jagiełłę państwo litewskie było zaludnione przez około 2 miliony mieszkańców i obejmowało obszar około 900 tys. km², z czego zaledwie 10% stanowiła Litwa właściwa, pozostałą zaś część – ziemie ruskie. Społeczeństwo litewskie było rozwarstwione na cztery stany: bojarstwo, mieszczaństwo, niezależne feudalnie od bojarstwa włościaństwo oraz czeladź niewolną, składającą się z jeńców wojennych. Mieszczaństwo nie stanowiło na Litwie wielkiej siły, jako że istniało tam niewiele rozwiniętych ośrodków miejskich[8].

Państwo litewskie w chwili objęcia władzy przez Jagiełłę było administracyjnie zorganizowane na wzór ruskich księstw, z podziałem na okręgi grodowe zarządzane przez namiestników. Patrymonialną władzę dziedziczną sprawowali wielcy książęta z rodu Giedyminowiczów; w chwili narodzin Jagiełły dwuwładzę sprawowali Olgierd i Kiejstut. Wśród Litwinów dominowały wierzenia pierwotne, powiązane z kultem sił przyrody[9]. Państwo litewskie prowadziło nieustanne wojny z księstwami ruskimi, Polską oraz zakonem krzyżackim[10][11].

Przejęcie władzy na Litwie[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci Olgierda w maju 1377 roku Jagiełło został mianowany wielkim księciem litewskim. Znalazł się pod opieką Kiejstuta, który uznał jego zwierzchnictwo i wspomagał w sprawowaniu i utrzymywaniu władzy. Korzystając bowiem z zamieszania powstałego po śmierci Olgierda, w 1377 roku na Litwę najechała wyprawa polsko-węgierska pod przywództwem Ludwika Andegaweńskiego, nękać jej terytorium zaczęło również państwo krzyżackie. Również pierwsza samodzielna decyzja Jagiełły o usunięciu z tronu połockiego swego nielojalnego brata, Andrzeja Garbatego, spotkała się z najazdem ze strony wielkiego księcia moskiewskiego Dymitra Dońskiego. W celu załagodzenia sytuacji Jagiełło zawarł rozejm najpierw z Węgrami, a później z Zakonem w 1379 roku[12].

Litewska wojna domowa[edytuj | edytuj kod]

Jagiełło stopniowo odsuwał się od swego stryja, korzystając z doradztwa brata Skirgiełły i dążąc do prowadzenia niezależnej polityki. W maju 1380 roku zawarł z Zakonem tajny traktat w Dawidyszkach, na mocy którego zobowiązał się nie wspierać Kiejstuta w przypadku najazdów krzyżackich na zarządzane przez tegoż posiadłości trockie[13][14]. Dla przeciwwagi wobec coraz groźniejszej Moskwy zawarł również sojusz z chanem Złotej Ordy Mamajem. Wspólna wyprawa przeciwko Dymitrowi Dońskiemu zakończyła się jednak klęską w bitwie na Kulikowym Polu[15]. Na domiar złego Kiejstut, zaniepokojony zakulisowymi rozmowami Jagiełły z Zakonem, w październiku 1381 roku zajął Wilno i wziął Jagiełłę wraz z jego matką i braćmi do niewoli. Za cenę uzyskania wolności Jagiełło miał się zrzec praw do litewskiego tronu na rzecz Kiejstuta i jego syna Witolda[16][17].

Gdy na początku 1382 roku Kiejstut wyruszył na wyprawę przeciwko Zakonowi i najechał Prusy, Jagiełło namówił mieszczan Wilna do buntu i zajęcia miasta. Prowadzili oni bowiem interesy z Rygą, które mogły układać się tylko w trakcie pokoju z Zakonem. Jagiełło odzyskał władzę i kontrolę nad sytuacją w państwie. W lipcu zawarł pokój z Krzyżakami, a w sierpniu pod pozorem ugody pojmał Kiejstuta oraz Witolda. Stryj został uwięziony w wieży, gdzie wkrótce potem zmarł. Witoldowi udało się jednak zbiec z niewoli, po czym wyruszył on na ziemie Zakonu i poprosił marszałka Konrada Wallenroda o interwencję. Mimo groźby kolejnej wojny domowej sytuacja zaczęła obracać się na korzyść Jagiełły; zmarł Ludwik Andegaweński, którego zwierzchnictwo Litwini zarzucili, a Moskwa została rozgromiona przez sprzymierzonego chana Tochtamysza. 1 listopada 1382 roku wielki książę litewski zawarł rozejm z Krzyżakami, ofiarowując im większą część spornej Żmudzi, potrzebnej Zakonowi do połączenia swego terytorium z Inflantami[18].

Zakon jednak nadal wywierał presję na pogańską Litwę, toteż w 1383 roku Jagiełło doprowadził do układu z Dymitrem Dońskim. Zabezpieczywszy wschodnie połacie kraju, Jagiełło mógł skoncentrować się na sprawie krzyżackiej. W lipcu wybuchła wojna z Zakonem, przed którą jeszcze wielki książę dokonał zwrotu we wrogich dotąd relacjach z Polską, przyznając przywileje handlowe mieszczanom lubelskim. Wojna dla Witolda miała niekorzystny przebieg; siły krzyżackie dążące do intronizacji Kiejstutowego syna na tronie litewskim zostały rozbite przez Jagiełłę. Witold zdecydował się więc stanąć po stronie Jagiełły i prowadzić wojnę z sojuszniczym dotąd Zakonem[19].

Jagiełło królem Polski[edytuj | edytuj kod]

Obraz przedstawiający Władysława i Jadwigę pod krzyżem, autor Tomasz Dolabella, I połowa XVII w.

Nadal dostrzegając zagrożenie ze strony zakonu krzyżackiego, Jagiełło zaczął poszukiwać kolejnego sojusznika w walce z nim. Znalazł go w Królestwie Polskim, na którego tronie w październiku 1384 roku zasiadła Jadwiga Andegaweńska, córka Ludwika. Szlachta polska była zaniepokojona faktem jej zaręczenia z Wilhelmem Habsburgiem, gdyż nie poszukiwano sojusznika w prokrzyżackim obozie habsburskim, a znaczniejsze korzyści dla Korony mogło przynieść małżeństwo Jadwigi z królem poganinem. Stosunki polsko-litewskie zaczęły się ocieplać. 14 sierpnia 1385 roku Jagiełło wystawił akt krewski, w którym zobowiązał się do zawarcia unii personalnej między Koroną a Litwą, poślubienia Jadwigi i chrystianizacji Litwy. 15 lutego 1386 roku Jagiełło uroczyście przyjął chrzest oraz imię Władysław. Trzy dni później ożenił się z Jadwigą, a 4 marca został koronowany na króla Polski. Unia personalna dawała korzyści obu państwom; Polska miała ułatwioną ekspansję handlową na Wschód, Litwa zaś zyskała ochronę przed najazdem krzyżackim[20].

Pierwsze problemy[edytuj | edytuj kod]

Wyznaczonym nowemu królowi przez szlachtę polską priorytetem w polityce zagranicznej Polski było odzyskanie Rusi Halickiej, odebranej Koronie przez Ludwiga Andegaweńskiego. W 1387 roku Jadwiga zajęła owo terytorium, natomiast Władysław Jagiełło przyjął hołd od hospodara mołdawskiego Piotra I. W tym samym roku, odparłszy dzięki Skirgielle najazd Światosława IV smoleńskiego, Władysław publicznie oznajmił bojarom decyzję o chrystianizacji Litwy; utworzone zostało biskupstwo w Wilnie, a bojarzy 22 lutego 1387 roku przyjęli chrzest. O wiele większy opór wobec nowej katolickiej wiary stawiał lud litewski, wobec którego Jagiełło postępował bezwzględnie; kazał burzyć świątynie pogańskie i niszczyć wizerunki bóstw. Jednocześnie posłusznym bojarom wielki książę nadał przywilej przyznający im pełne prawa i swobody, a ster rządów na Litwie przejął Skirgiełło[20].

Po odparciu kolejnych najazdów krzyżackich w latach 1388–1390[21], Jagiełło przejściowo rozszerzył swe wpływy na republiki: nowogrodzką oraz pskowską. Jednak ponowny konflikt z Witoldem, który wybuchł w 1389 roku, spowodował wybuch kolejnej wojny domowej. Witold bowiem ponownie wsparł Krzyżaków, dążąc do zdobycia tronu litewskiego. Ostatecznie 4 sierpnia 1392 roku w Ostrowiu zawarta została ugoda, na mocy której Witold otrzymał dożywotni tytuł namiestnika państwa litewskiego, przy zachowaniu unii polsko-litewskiej[22].

Nadal przeciwko Koronie i Litwie knuły zaniepokojone zaistniałą sytuacją środowiska prokrzyżackie. Urażony z powodu utraty Rusi Halickiej Zygmunt Luksemburczyk, ówczesny władca Węgier, zaoferował Krzyżakom kupno Nowej Marchii; jednocześnie książę opolski Władysław zamierzał sprzedać Zakonowi należącą do niego ziemię dobrzyńską[23]. Jagiełło zdecydował się podjąć kroki mające na celu polityczną izolację księcia. Poparł króla niemieckiego Wacława IV w sporze z Zakonem dotyczącym arcybiskupstwa ryskiego, a w 1395 roku zawarł traktat sojuszniczy z książętami pomorskimi Świętobór III i Bogusławem VIII. Jadwiga z kolei zgłosiła roszczenia do tronu węgierskiego po śmierci żony Zygmunta, przez co był on zmuszony do koncentracji swych sił na granicy z Polską. Korzystając z nadarzającej się okazji, w 1396 roku Jagiełło zajął posiadłości Władysława Opolczyka w Kujawach. Tymczasem Jadwiga pertraktowała z Zakonem w sprawie zwrotu zastawionej przez księcia opolskiego ziemi dobrzyńskiej, jednak zjazd w 1398 roku w Toruniu zakończył się niepowodzeniem[24][25].

Tymczasem Witold konsekwentnie dążył do separacji związanej unią z Koroną Litwy. W październiku 1398 roku zawarł z Krzyżakami pokój na wyspie Salin, oddając im we władanie Żmudź, sam zaś skoncentrował się na ekspansji na wschód. Został jednak pokonany przez wojska mongolskie w 1399 roku w bitwie nad rzeką Worsklą. Skomplikowaną sytuację zarówno Korony, jak i Litwy pogłębiła śmierć Jadwigi 17 lipca 1399 roku[26].

Pozbawiony oparcia w Jadwidze Jagiełło prowadził odtąd samodzielną politykę. 26 lipca 1400 roku ufundował odnowiony uniwersytet w Krakowie, nazwany później na jego cześć Uniwersytetem Jagiellońskim. Zimą 1400 roku doprowadził do spotkania z Witoldem, na mocy którego przyznał mu dożywotnio tytuł wielkiego księcia litewskiego; postanowienia te umocnił układ zawarty 11 marca 1401 roku w Radomiu. Po unii wileńsko-radomskiej Jagiełło podpisał w 1404 roku pokój z Zakonem w Raciążu, przyznający Polsce prawo do wykupienia ziemi dobrzyńskiej[27].

Wielka wojna[edytuj | edytuj kod]

Wojciech Kossak, Bitwa pod Grunwaldem, 1931

Pokój w Raciążu stanowił chwilę wytchnienia dla Jagiełły i Witolda. Wkrótce po nim wybuchły jednak kolejne spory z Zakonem. Jagiełło domagał się praw do należącego do Zakonu Drezdenka, z kolei Witold dążył do odzyskania Żmudzi. Obaj władcy w 1408 roku ustalili, że wywołają powstanie na Żmudzi i sprowokują Zakon do wypowiedzenia wojny Polsce i Litwie. Wybuchła zatem rewolta na spornym terenie. Wiosną 1409 roku w odwecie siły Zakonu przejęły statki polskie ze zbożem dla Litwy. W odpowiedzi Witold wysłał swe wojska do Żmudzi, by wesprzeć powstańców. Poselstwu krzyżackiemu, które domagało się wyjaśnień w tej sprawie, Jagiełło udzielił wymijającej odpowiedzi. Sprowokowany Zakon ogłosił wypowiedzenie wojny, co stawiało Polskę i Litwę w pozycji prowadzących wojnę obronną (sprawiedliwą)[28].

Zakon energicznie podszedł do wielkiej wojny. Jeszcze w 1409 roku zajęta została ziemia dobrzyńska. W celu pokonania Polski i Litwy Krzyżacy pod wodzą Urlicha von Jungingena zawarli sojusz z Zygmuntem Luksemburskim, na ich stronę przeszły również państwa pomorskie. Wsparcia mieli też udzielić kawalerowie mieczowi, ale z powodu ich obaw przed atakiem ze strony Nowogrodu i Pskowa, posiłki z Inflant nie dotarły[29]. Działania wojenne ze strony polsko-litewskiej Jagiełło rozpoczął w pierwszej połowie 1410 roku; 30 czerwca przeprawił swoje siły przez Wisłę na zbudowanym moście pod Czerwińskiem. Siły polsko-litewskie oraz krzyżackie spotkały się 15 lipca 1410 roku pod Grunwaldem. W wyniku wielkiej bitwy siły krzyżackie zostały rozgromione; śmierć poniósł Ulrich von Jungingen[21].

Zwycięstwo jednak nie zostało wykorzystane. Polskie siły bezskutecznie oblegały stolicę Zakonu – Malbork, a w końcu były zmuszone do podpisania z nim pokoju w Toruniu. Malbork nie został zdobyty głównie z powodu zachowania się Jagiełły, który opóźniał wymarsz armii pod kryżacką stolicę. Jagiełło prawdopodobnie obawiał się, że upadek Malborka będzie oznaczać likwidację państwa zakonnego, co znacząco umocniłoby przewagę Polski nad Litwą, i zdecydował o wykorzystaniu Krzyżaków jako przeciwwagi wobec Polski[30].

Na mocy pokoju toruńskiego Litwa odzyskała wprawdzie Żmudź, ale tylko do końca żywota Jagiełły i Witolda. Ziemia dobrzyńska powróciła do korony. Nie udało się odzyskać Pomorza Gdańskiego, kontrolowanego przez Zakon od 1309 roku; w zamian za to Krzyżacy wypłacili wysoką kontrybucję. Po raz pierwszy jednak Zakon przegrał wojnę z Polską, a jego siła militarna została złamana[31][32].

Polityka zagraniczna po wielkiej wojnie[edytuj | edytuj kod]

Mimo podpisania pokoju między stroną polsko-litewską a Krzyżakami nadal trwał spór z Zakonem. Jagiełło próbował złamać sojusz Zygmunta Luksembuczyka, wtedy już króla niemieckiego, z zakonem krzyżackim. Efektem tego było podpisanie 15 marca 1412 roku traktatu w Lubowli. Na jego mocy, za cenę podania w wątpliwość praw Korony do Rusi Halickiej i Podola, Jagiełło zyskał zgodę Zygmunta na uwzględnienie sporu z Krzyżakami w królewskim sądzie polubownym; pół roku później król niemiecki zastawił Polsce 13 miast spiskich w zamian za pożyczkę udzieloną przez Jagiełłę. Sąd polubowny, rozpatrujący spór polsko-krzyżacki do 1414 roku, nie wydał ostatecznie wyroku, co spowodowało wybuch krótkotrwałej wojny w 1414 roku, przerwanej na prośbę Zygmunta. W międzyczasie Jagiełło zdecydował się umocnić unię polsko-litewską. W 1413 roku zawarta została unia w Horodle. Na jej mocy oba państwa prowadziły wspólną politykę zagraniczną, bojarstwo zrównano w prawach ze szlachtą polską, a administrację litewską zorganizowano na wzór polskiej[33].

Po niepowodzeniach sądu polubownego Jagiełło poszukiwał rozstrzygnięcia sporu z zakonem krzyżackim na soborze w Konstancji, na który wysłał polską delegację z arcybiskupem gnieźnieńskim Mikołajem Trąbą na czele. Poruszona została tam sprawa pogańskiej Żmudzi, której chrystanizacja faktycznie rozpoczęła się dopiero po jej odzyskaniu przez Litwę. W obronie pogan Paweł Włodkowic napisał traktat O władzy cesarza i papieża w stosunku do wiernych, w którym bronił praw innowierców do zakładania własnych państw i do obrony przez najazdami. Sporu polsko-krzyżackiego na soborze nie udało się rozstrzygnąć, ale paszkwil prokrzyżacki Jana Falkenberga skierowany przeciwko Polsce osłabił pozycję Zakonu na arenie międzynarodowej[34].

Jagiełło ponownie był zmuszony uciec się do sądu Zygmunta Luksemburskiego, który w styczniu 1420 roku we Wrocławiu wydał wyrok niekorzystny dla Polski i zatwierdził postanowienia pokoju w Toruniu. Król Polski podjął więc działania zmierzające do przełamania izolacji politycznej Polski na arenie międzynarodowej. W tym celu delegacja polska poprosiła papieża Marcina V o rozstrzygnięcie sporu polsko-krzyżackiego. Rokowania jednak nie pomogły i w 1422 roku znowu wybuchła wojna (tzw. wojna golubska), przerwana pokojem nad jeziorem Melno. Na jego mocy Polska otrzymała Nieszawę, Murzynowo i Orłowo, natomiast Litwa definitywnie zachowała Żmudź. Jagiełło zawarł też w 1422 roku sojusz z margrabią brandenburskim Fryderykiem I Hohenzollernem. Rozważał również propozycję objęcia tronu czeskiego ze strony walczących z Zygmuntem husytów, którą ostatecznie odrzucił. Wysłał jednak Witoldowego przedstawiciela Zygmunta Korybutowicza do Pragi, gdzie objął on tymczasową władzę. Król niemiecki był zmuszony do ustępstw; podczas spotkania w Kieżmarku w 1423 roku zobowiązał się nie wspierać Zakonu, natomiast Jagiełło miał przestać udzielać wsparcia husytom. Wespół z objęciem stanowiska biskupa krakowskiego przez proluksemburskiego Zbigniewa Oleśnickiego wpłynęło to na zwrot w stosunkach z Zygmuntem Luksemburskim[35].

Walka o utrzymanie dynastii[edytuj | edytuj kod]

Gdy 31 października 1424 roku narodził się pierworodny syn Jagiełły, Władysław, polityka króla została podporządkowana staraniom o zapewnienie synowi sukcesji. Władysław Jagiełło uzyskał zgodę miast, a w 1427 roku – całej szlachty polskiej. Ceną za to było nadanie tej ostatniej licznych przywilejów. Gdy na zjeździe w Łucku w 1429 roku Zygmunt Luksemburski wysunął propozycję koronacji Witolda na króla, Jagiełło wsparł te plany, obawiając się reakcji Litwinów. Przeciwko koronacji Witolda wystąpiła jednak szlachta polska oraz Oleśnicki. Ostatecznie Witold zmarł 27 października 1430 roku, co pokrzyżowało jego plany koronacji[36].

Na wielkiego księcia litewskiego Jagiełło wyznaczył swego najmłodszego brata Świdrygiełłę, co jednak wzbudziło gwałtowną reakcję polskiej szlachty, gdyż łamało to postanowienia unii w Horodle. Wojska koronne w akcie samowoli zajęły wówczas Podole. Na dodatek Świdrygiełło zawarł przymierze z Zakonem, wskutek czego doszło do wyprawy Jagiełły przeciwko zbuntowanemu bratu w 1431 roku i kolejnej wojny z Krzyżakami[37].

Sprawę sukcesji w Polsce i na Litwie rozstrzygnął zjazd w Sieradzu w 1432 roku. Król wówczas zyskał od panów polskich – za cenę przywilejów – zgodę na koronację Władysława tuż po własnej śmierci, a także uznana została władza Świdrygiełły na Litwie. Mimo to problematyczny wielki książę nie zerwał sojuszu z Krzyżakami. Wówczas 1 września 1432 roku w zamachu stanu na Litwie władzę objął Zygmunt Kiejstutowicz. 15 września poselstwo królewskie spisało unię w Grodnie, w której zabroniło wielkiemu księciu dziedziczenia tronu litewskiego oraz wymusiło na nim zerwanie sojuszu z Zakonem. Jagielle nie udało się zapewnić dziedziczenia tronu swemu synowi, który miał być wybrany w ramach elekcji. Krótkotrwały sojusz z husytami w latach 1432–1434, który doprowadził do zawarcia z Zakonem rozejmu w Łęczycy, został przerwany po bitwie pod Lipanami, w wyniku której Zygmunt Luksemburski odzyskał władzę w Czechach[38].

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Jak donosi Jan Długosz, w drodze na Ruś król zatrzymał się w Medyce, gdzie przeziębił się, słuchając śpiewu słowików[39]. Władysław II Jagiełło zmarł 1 czerwca 1434 roku w Gródku. Jego zwłoki zostały przywiezione do Krakowa 11 czerwca. Ciało pogrzebano na Wawelu tydzień później; uroczystości pogrzebowe poprowadził arcybiskup gnieźnieński Wojciech Jastrzębiec. Po Władysławie II Jagielle królem Polski został jego syn Władysław III Warneńczyk[40].

Żony, dzieci, osobowość władcy[edytuj | edytuj kod]

Władysław II Jagiełło był czterokrotnie żonaty. Pierwszą jego żoną została 18 lutego 1386 roku Jadwiga Andegaweńska[41]. Jego jedyne dziecko w związku z nią, Bonifacja, zmarło 25 czerwca 1399 roku po trzech dniach od narodzin; 17 lipca tego samego roku żywotu dokonała sama królowa[42]. Kolejną małżonką Jagiełły została w 1402 roku Anna Cylejska, córka Wilhelma von Cilli, zmarła w 1416 roku, z którą miał on córkę Jadwigę. Jan Długosz owo małżeństwo uznał za udane[43].

Dwa pierwsze małżeństwa Jagiełły były zawarte z pobudek politycznych. Po śmierci Anny król poślubił w 1417 roku Elżbietę Granowską, córkę Ottona z Pilczy, którą tym razem sam sobie obrał jako żonę. Małżeństwo to wywołało skandal, jako że Jagiełło pojął za żonę trzykrotną wdówkę[44]. Zmarła ona w 1422 roku. Wówczas Jagiełło ożenił się po raz czwarty – z Zofią Holszańską, córką księcia Andrzeja Holszańskiego[45]. Z małżeństwa z nią narodzili się trzej synowie: Władysław, Kazimierz (zmarł rok po narodzeniu) oraz Kazimierz Andrzej.

Obraz Imię Data urodzenia Data śmierci Data zawarcia małżeństwa Dzieci ze związku
Matejko Jadwiga.jpg Jadwiga Andegaweńska 1373/1374 1399 1386 Elżbieta Bonifacja
Annacelje.gif Anna Cylejska 1380/1381 1416 1402 Jadwiga Jagiellonka
Elżbieta z Pileckich Granowska.PNG Elżbieta Granowska ok. 1372 1420 1417 brak
Zofia Holszańska.jpg Zofia Holszańska ok. 1405 1461 1422 Władysław III Warneńczyk
Kazimierz
Kazimierz IV Jagiellończyk

Jagiełło pod względem osobowości był różnie oceniany przez współczesnych. O ile mistrz Mikołaj Kozłowski oceniał go jako osobę wstrzemięźliwą i łagodną, o tyle Jan Długosz przedstawiał go jako człowieka ograniczonego, „prostaka” i „barbarzyńcę”, krytykując również jego zamiłowanie do polowań; kronikarz doceniał jednak łagodność Jagiełły, skromność jego ubioru i abstynencję[46]. Podawany jest także w wątpliwość przekaz Długosza o barbarzyństwie króla; na podstawie rachunków królewskich wnosi się, że król ubierał się i jadał zgodnie z ówczesną modą[47].

Bilans panowania[edytuj | edytuj kod]

Obszar państwa w okresie panowania Władysława Jagiełły. Mapa pochodzi z XIX-wiecznego atlasu niemieckiego historyka Gustava Droysena
Polska i Litwa w okresie panowania Władysława Jagiełły

Władysław II Jagiełło odziedziczył trony Polski i Litwy znajdujące się w trudnej sytuacji politycznej. Udało mu się jednak zhołdować Mołdawię, złamać potęgę militarną zakonu krzyżackiego i zawrzeć sojusz z wrogą dotąd Brandenburgią, który przełamywał izolację Polski na arenie międzynarodowej. Nie szło to wszakże z istotnymi nabytkami terytorialnymi; za panowania Jagiełły do Korony przyłączone zostały ziemia dobrzyńska i Kujawy, natomiast nie udało się zdobyć Pomorza Gdańskiego. Również Litwa otrzymała jedynie Żmudź utraconą za sprawą Witolda. Mimo to pozostawione przez Jagiełłę państwo polsko-litewskie było względnie bezpieczne, a także stanowiło najpotężniejszą terytorialnie monarchię europejską. Do zasług Jagiełły należy też umocnienie więzi między Polską a Litwą i chrystianizacja tej ostatniej[48].

Obejmując tron polski, Jagiełło znalazł się w niekorzystnej sytuacji do sprawowania rządów, gdyż nie posiadał w Polsce oddanych doradców. Sytuacja ta zmieniła się jednak na jego korzyść; w miarę panowania otoczył się takimi osobistościami, jak Mikołaj Trąba, Mikołaj Kurowski i Wojciech Jastrzębiec. Nadal wszakże znajdował grono przeciwników wewnętrznych, skupionych wokół Zbigniewa Oleśnickiego. Wydatnie do osłabienia władzy Jagiełły jako króla Polski przyczyniły się przywileje nadawane szlachcie w celu utrzymania dynastii w Polsce: piotrkowski (1388), czerwiński (1422), brzeski (1425) oraz jedlneńsko-krakowski (1430, 1433)[48].

Panowaniu Władysława Jagieły towarzyszył natomiast dynamiczny rozwój demograficzny oraz gospodarczy Polski. Unia polsko-litewska doprowadziła do wzmożenia wymiany gospodarczej między obojgiem państw. Król hojnie wspierał działalność misyjną w Polsce i na Rusi, czym zyskał jako neofita sojusznika w Kościele katolickim. Mimo że Jagiełło był analfabetą, przyczynił się do rozwoju kultury polskiej, do czego przyczyniło się odnowienie podupadającego uniwersytetu w Krakowie[48].

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Giedymin
ur. ok. 1275
zm. zima 1341
Jewna
ur. ok. 1280
zm. 1344
Aleksander Twerski
ur. 1301
zm. 22 X 1339
Anastazja Halicka
zm. 20 XI 1365
         
     
  Olgierd
ur. ok. 1296
zm. maj 1377
Julianna Twerska
ur. ok. 1330
zm. jesień 1392
     
   
1
Jadwiga Andegaweńska
ur. 1374
zm. 17 VII 1399
OO   18 II 1386
2
Anna Cylejska
ur. 1380/1381
zm. 20/21 III 1416
OO   29 I 1402
Władysław II Jagiełło
ur. ok. 1362
zm. 1 VI 1434
3
Elżbieta Granowska
ur. 1372
zm. 12 V 1420
OO   2 V 1417
4
Zofia Holszańska
ur. ok. 1405
zm. 21 IX 1461
OO   7 II 1422
                   
   1    2    4    4    4
Elżbieta Bonifacja
 ur. 22 VI 1399
 zm. 13 VII 1399
 
Jadwiga
 ur. 8 IV 1408
 zm. 8 XII 1431
 
Władysław III Warneńczyk
 ur. 31 X 1424
 zm. 10 XI 1444
 
Kazimierz
 ur. 16 V 1426
 zm. 2 III 1427
 
Kazimierz IV Jagiellończyk
 ur. 30 XI 1427
 zm. 7 VI 1492
 

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Przypisy

  1. Z. Wdowiszewski, Genealogia Jagiellonów i Domu Wazów w Polsce, Kraków 2005, s. 56-57 (pierwodruk: 1968) opowiadał się za datą najwcześniej w 1351, J. Ochmański (Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. Wrocław: 2006, s. 35.; pierwodruk 1990) opowiadał się za rokiem 1352.
  2. 2,0 2,1 Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 45–46, 55.
  3. T. Wasilewski, „Przegląd Wschodni”, 1, 1991, z. 1, s. 15-34.
  4. J. Tęgowski, Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Wrocław – Poznań 1999, s. 124-125: stwierdza, że najprawdopodobniej 1361-1362.
  5. T. Wasilewski, „Przegląd Wschodni”, 1, 1991, z. 1, s. 15-34.
  6. J. Tęgowski, Pierwsze pokolenia Giedyminowiczów, Wrocław – Poznań 1999, s. 124-125.
  7. J. Nikodem, Jadwiga. Król Polski, Ossolineum, Wrocław 2009, s. 350-362.
  8. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 47–51.
  9. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 52–54.
  10. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 28–43.
  11. Karol Szajnocha: Jadwiga i Jagiełło. T. 1. s. 300–327.
  12. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 55–61.
  13. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 62.
  14. Karol Szajnocha: Jadwiga i Jagiełło. T. 1. s. 332.
  15. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 64.
  16. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 67.
  17. Karol Szajnocha: Jadwiga i Jagiełło. T. 1. s. 333.
  18. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 68–75.
  19. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 76–84.
  20. 20,0 20,1 Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 91–100.
  21. 21,0 21,1 Karol Szajnocha: Jadwiga i Jagiełło. T. 2. s. 251.
  22. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 122–123.
  23. Karol Szajnocha: Jadwiga i Jagiełło. T. 2. s. 284–288.
  24. 79. W: Źródła do kaszubsko-polskich aspektów Pomorza Zachodniego do roku 1945. T. I: Pomorze Zachodnie pod rządami książąt plemiennych i władców z dynastii Gryfitów. Poznań – Gdańsk: Wydawnictwo Poznańskie, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 2006, s. 123. ISBN 83-7177-459-1.
  25. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 166–172.
  26. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 173–176.
  27. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 183–187, 192.
  28. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 192–196.
  29. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 200.
  30. Problem Królewca (pol.). [dostęp 2013-08-31].
  31. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 209–212.
  32. Jerzy Wyrozumski: Historia polski do roku 1505. Warszawa: 1987, s. 195–198.
  33. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 216–229.
  34. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 230–252.
  35. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 256–284.
  36. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 287–301.
  37. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 302–304.
  38. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 305–309.
  39. Małgorzata Duczmal: Jagiellonowie. Leksykon biograficzny. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996, s. 474. ISBN 83-08-02577-3.
  40. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 310–311.
  41. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 97.
  42. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 176.
  43. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 182.
  44. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 248–250.
  45. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 279.
  46. Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 182.
  47. Urszula Borkowska: Dynastia Jagiellonów w Polsce. Warszawa: 2011, s. 272 i n., 290 i n.
  48. 48,0 48,1 48,2 Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański: Władysław II Jagiełło. s. 312–352.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Urszula Borkowska, Dynastia Jagiellonów w Polsce, Warszawa 2011.
  • Jadwiga Krzyżaniakowa, Jerzy Ochmański, Władysław II Jagiełło, Wrocław 2006.
  • Stefan M. Kuczyński, Wielka wojna z Zakonem Krzyżackim w latach 1409-1411, Warszawa 1960.
  • Karol Szajnocha, Jadwiga i Jagiełło 1374-1413: Opowiadanie historyczne, Warszawa 1969.
  • Jerzy Wyrozumski, Historia Polski do roku 1505, Warszawa 1987.


Poprzednik
Jadwiga Andegaweńska
Coat of Arms of the Polish Crown.svg Król Polski
1386-1434
Coat of Arms of the Polish Crown.svg Następca
Władysław III Warneńczyk
Poprzednik
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Najwyższy książę Litwy
1386-1434
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Następca
Władysław III Warneńczyk
Poprzednik
Olgierd
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Wielki książę litewski
1377-1381
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Następca
Kiejstut
Poprzednik
Kiejstut
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Wielki książę litewski
1382-1401
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Następca
Witold