Johann Mattheson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Johann Mattheson

Johann Mattheson (ur. 28 września 1681 - zm. 17 kwietnia 1764) – niemiecki kompozytor, śpiewak, krytyk muzyczny, teoretyk muzyki, pisarz i leksykograf. Jego życie związane było z Hamburgiem.

Mattheson był uznawany za "drugiego" kompozytora Hamburga. "Pierwszym" był dla ówczesnej publiczności Reinhard Kaiser, trzecim Georg Philipp Telemann, a czwartym młody Georg Friedrich Händel. Dziś muzykolodzy szacują kompozytorów dokładnie "w drugą stronę".

1681-1704[edytuj | edytuj kod]

Johann Mattheson: Critica musica (1722-1725)

Mattheson urodził się i zmarł w Hamburgu. Kształcił się w Johanneum, gdzie uzyskał wszechstronne wykształcenie w dziedzinie literatury, poezji, muzyki, języków obcych (poznał francuski, angielski, łacinę i włoski) i polityki. Od wieku lat 6 kształcił się w grze na klawesynie. Lekcji udzielał mu znany i zdolny klawesynista i organista Johann Nicolaus Hanff (1665-1711).

Muzyczna karierę rozpoczął jako śpiewak chóru operowego w Hamburgu. W roku 1699 spróbował swych sił w tworzeniu muzyki komponując pierwsza swą operę. Jego bliskim przyjacielem był od roku 1703 Georg Friedrich Händel, chociaż Mattheson prawie go zabił w pojedynku (ostrze szpady zatrzymało się na mosiężnym guziku surduta Händla), który wywiązał się z powodu kłótni o wystawienie opery Matthesona Cleopatra w roku 1704. lecz szybko się pojednali.

W tym samym roku obaj kompozytorzy pojechali do Lubeki , by ubiegać się o stanowisko organisty w tym mieście (w Marienkirche). Piastujący je dotąd Dietrich Buxtehude był już stary. Warunkiem nominacji na jego następcę był jednak ślub z jego brzydka i nudną córką. Ani Mattheson ani Händel nie skorzystali wiec z oferty, zresztą Bach przybyły tam dwa lata później (w 1705) też nie zdecydował sie ożenić z córką Buxtehudego.

1704-1728[edytuj | edytuj kod]

Po powrocie do Hamburga obaj poświęcili się komponowaniu. Mattheson został posadę korespondenta i wysłannika-sekretarza angielskiego dworu, co znacznie podniosło jego prestiz w oczach Hamburgczyków. Posadę tę otrzymał ponieważ muzyki uczył się u niego młody Anglik Cyrill Wich, syn oficjalnego wysłannika angielskiego w Hamburgu. Sir John Wich uczynił Matthesona - oczytanego i bystrego poliglotę swym prywatnym sekretarzem w 1706 roku. Gdy Sir John zmarł (1715) Mattheson został sekretarzem jego syna Cyrilla, który odziedziczył po ojcu funkcję.

Johann Mattheson, teraz już wielka osobistość, poczuł się obrażony, że Johann Sebastian Bach nie przyszedł go odwiedzić podczas swej wizyty w Hamburgu (1708), więc nie wsparł go swym piórem, a momentami nawet mocno wytykał błędy w technice Bacha.

w roku 1713 wydał pracę z teorii muzyki: Das neu-eröffnete Orchestre. W 1715 Mattheson został director musicus w katedrze miejskiej. Miejsce to utrzymał do roku 1728, gdy jego słuch uległ pogorszeniu.

W latach (1722-25) Mattheson wydawał pierwsze niemieckie czasopismo muzyczne Critica musica. Podobnie jak pó'niejsze czasopisma wydawane sporadycznie do połowy XVIII w., wypełniały go komentarze jednej osoby - tj. Matthesona - poświęcone rozmaitym tematom związanym z muzyką.

1728-1764[edytuj | edytuj kod]

Przez resztę życia Mattheson był głuchy i nie mógł komponować, pisał więc o teorii muzyki. Wśród jego prac były:

  • Der musicalische Patriot (1728) (w tym dziele sprzeciwiał się wpływom muzyki włoskiej)
  • Generalbaßschule (1731),
  • Kern melodischer Wissenschafft, bestehend in den auserlesensten Haupt- und Grund-Lehren der musicalischen Setz-Kunst oder Composition, als ein Vorläuffer des Vollkommenen Capellmeisters, Hamburg 1737,
  • Der vollkommene Capellmeister, 1739.

Napisał też i wydał zbiór artykułów biograficznych o 149 niemieckich muzykach; Grundlage einer Ehren-Pforte (1740). Wszyscy ci muzycy byli mu znani osobiście. Bach nie przysłał materiałów, mimo iż wiemy, ze został o to poproszony, więc Mattheson nie mógł o nim napisać.

Jeszcze w roku 1760 kierując się pamięcią muzyczną zdołał napisać oratorium Das fröhliche Sterbelied z okazji własnego pogrzebu, którym cztery lata później dyrygował Telemann.

W roku 1761 Mattheson wydał tłumaczenie pierwszej biografii Händla, którą po angielsku napisał John Mainwaring, (chodzi o Memoirs of the Life of the Late George Frederic Handel). Była to pierwsza biografia jakiegoś kompozytora w ogóle, co pokazuje jak sławny był zmarły w 1759 roku Händel i jak dumny zeń jego przyjaciel Mattheson.

Dzieła[edytuj | edytuj kod]

strona tytułowa jednego z wydań sonat Matthesona

Mattheson skomponował 6 oper i wiele dzieł sakralnych i instrumentalnych. Większość znajduje siedzibie w Hamburskiej Stadtbibliothek aufbewahrt. Podczas II wojny znalazły sie w Armenii, skąd wróciły dopiero w 1998.

Opery (tytuł, autor libretta, miejsce i rok premiery)

  • Die Plejades, oder das Siebengestirne (Bressand), Hamburg, 1699 u. Braunschweig 1699
  • Der edelmühtige Porsenna (Bressand), Hamburg, 1702
  • Victor, Hertzog der Normannen (Hinsch), Hamburg, 1702 - pasticcio (Akt I Schiefferdecker, Akt II Mattheson, Akt III Bronner)
  • Die unglückselige Cleopatra (Feustking), Hamburg 1704
  • Le retour du siecle d'or (hrabina Löwenhaupt), Holstein, k. Plön, 1705
  • Boris Goudenow (Mattheson), Hamburg, 1710
  • Die geheimen Begebenheiten Henrico IV (Hoë), Hamburg 1711
  • Nero (Piovene, trans. Mattheson) – muzyka Orlandini, recytatywy, arie oraz inna muzyka Matthesona, Hamburg 1723
  • Mithridat, Hamburg 1749

Pasje i oratoria (tytuł, autor libretta, miejsce i rok premiery)

  • Die heylsame Geburth und Menschwerdung unsers Herrn und Heylandes Jesu Christi, Hamburg, 1715 - oratorium na Boże Narodzenie
  • Der für die Sünde der Welt gemarterte und Sterbende Jesus (Brockes), Hamburg, 1718 - pasja
  • Das größte Kind, Hamburg, 1720 - oratorium na Boże Narodzenie
  • Das Lied des Lammes (Postel), Hamburg, 1723, (pasja-oratorium)
  • Das fröhliche Sterbelied, Hamburg, 1760 - oratorium z okazji własnego pogrzebu

Inne utwory

  • Magnificat a due cori (Meine Seele erhebet den Herren) , Hamburg, 1716

Ciekawostki[edytuj | edytuj kod]

  • cytat z Mattesona: "Włosi unoszą się (egzaltują) w muzyce, Francuzi ją przeżywają, Niemcy szaleją za nią, a Anglicy dobrze za nią płacą"

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Partytury i ścieżki dźwiękowe w sieci[edytuj | edytuj kod]

Literatura[edytuj | edytuj kod]

  • "Johann Mattheson", "Rhetoric and music" z The New Grove Dictionary of Music and Musicians, ed. Stanley Sadie. 20 vol. London, Macmillan Publishers Ltd., 1980. ISBN 1-56159-174-2
  • Manfred Bukofzer, Music in the Baroque Era. New York, W.W. Norton & Co., 1947. ISBN 0-393-09745-5