John Keats

Z Wikipedii

John Keats
John Keats
Urodzony	31 października 1795 w Londynie
Zmarł	23 lutego 1821 w Rzymie
Teksty na Wikiźródłach
Kolekcja cytatów w Wikicytatach

John Keats (ur. 31 października 1795 w pobliżu Londynu, zm. 23 lutego 1821 w Rzymie) – angielski poeta, jeden z głównych przedstawicieli Romantyzmu; obok Edmunda Spensera nazywany w Anglii poetą poetów^[1]. Za życia niedoceniany i atakowany przez krytykę literacką (jego poetykę pogardliwie określano mianem Cocktly School^[2]), po śmierci wywarł ogromny wpływ na poetów postromantycznych z kręgu Alfreda Tennysona. Jego legenda stała się tematem dzieł wielu ówczesnych i późniejszych twórców, tj.: Percy Bysshe Shelley^[3], Lord Byron^[4], Wallace Stevens^[5] czy William Butler Yeats^[6]. Keats był wyznawcą ideału piękna pojmowanego sensualistycznie, które starał się oddawać przez zastosowanie rozbudowanych form wierszowanych i rytmicznych oraz malarskość opisu. Plastyka i muzyczność jego utworów wywarła spory wpływ na twórczość tzw. prerafaelitów.

Spis treści

1 Życie
- 1.1 Dzieciństwo i młodość
- 1.2 Śmierć
2 Twórczość
3 Teorie filozoficzne
4 Keats w Polsce
5 Bibliografia
6 Przypisy
7 Linki zewnętrzne

[edytuj] Życie

[edytuj] Dzieciństwo i młodość

Urodził się 31 października 1795 na 85 Moorgate, nieopodal Londynu jako najstarszy syn stajennego, Thomasa Keatsa. Współcześnie w tym miejscu znajduje się bar o nazwie "Keats The Grove". Według większości źródeł biograficznych John Keats był niepokornym dzieckiem, skorym do bójek i konfliktów. Sam poeta tak wspominał o sobie w napisanej w 1818 Piosence o mnie:

„

Był raz niegrzeczny chłopiec,

Niegrzeczny chłopiec był,

Nudziło mu się w domu,

Więc w świat chciał biec co sił (...)

Okropnie niedorzeczny

Pisaniem wierszy żył

”

— J. Keats, Piosenka o mnie, tłum. Z. Kierszys

Po tragicznej śmierci ojca, który spadł z konia, rodzina Keatsów zamieszkała w Edomonton. W tym czasie John podjął naukę w szkole w Enfield. Około 1810, mając 15 lat, niespodziewanie zaczął fascynować się literaturą; samodzielnie zajął się analizą tekstów klasycznych, w czym pomagał mu jego przyjaciel Charles Clarke, syn ówczesnego dyrektora szkoły w Enfield. Na ten okres datuje się powstanie pierwszych juwenaliów Keatsa oraz jego tłumaczenie Eneidy Wergiliusza na prozę.

Po ukończeniu szkoły powrócił do Londynu, gdzie zaczął pracować jako laborant w szpitalu. W latach 1816-1816 porzucił jednak pracę i poświęcił się całkowicie pisaniu poezji. Dzięki Charlesowi Clarkowi poznał wówczas poetę Leigha Hunta, który z kolei poznał Keatsa z Percy'm Bysshe Shelleyem.

Pierwsze wiersze Johna Keatsa pojawiły się w piśmie Examiner w 1816 właśnie dzięki przyjaźni twórcy z Huntem, jednym z redaktorów.

W 1818 Keats wyruszył do Irlandii a potem Szkocji, śladami jednego z mentorów poety - Roberta Burnsa. Podczas tej podróży John nabawił się ciężkiego przeziębienia, które stało się bezpośrednią przyczyną jego gruźlicy.

W 1819 Keats przeżył miłość do Fanny Brawne.

[edytuj] Śmierć

Zmarł 23 lutego 1821 w swoim mieszkaniu przy słynnych Schodach Hiszpańskich w Rzymie, mając zaledwie 25 lat. W tym czasie nie stworzył już ani jednego utworu, a rozpoczęte wcześniej poematy nie doczekały się kontynuacji; wciąż jednak jego opublikowane wiersze stanowiły cel ataku krytyki. Swój ostatni wiersz, Do jasnej gwiazdy, napisał w 1819 na odwrocie jednej ze stron tomu sonetów Shakespeare'a. Na krótko przed śmiercią powiedział do przyjaciela: "w czasie ostatnich miesięcy czułem się, jakby już rosły na mnie kwiaty". Został pochowany na cmentarzu protestanckim w Rzymie. Na jego nagrobku wyryto epitafium: "Tutaj spoczywa ten, którego imię zapisano na wodzie" (Here lies one whose name was writ in water).

[edytuj] Twórczość

Wczesna twórczość Keatsa, podobnie jak większości poetów angielskiego romantyzmu, silnie związana była z poetyką klasyczną, zwłaszcza wierszy renesansowego poety Edmunda Spensera. W późniejszym czasie autor Endymiona znacząco odbiegł od wzorców XVI i XVIII wiecznych na rzecz większej swobody twórczej; zarówno pod kątem stylu jak i treści. Cechą charakterystyczną dojrzałej twórczości Keatsa były jednak wciąż liczne nawiązania do antyku i mitologii greckiej oraz oświeceniowa dbałość o kunsztowność formy. Do silnych związków z klasycyzmem skłaniało Keatsa również umiłowanie hymnu i ody, których stał się jednym z najwybitniejszych przedstawicieli w literaturze XIX wieku.

Dzięki wcześnie zawartej przyjaźni z Leighem Huntem Keats zdążył wydać za życia trzy tomy poezji (1817, kolejne: 1818 i 1820), zawierające ballady, ody i poematy, wśród nich nieukończony Hyperion. Pierwszym znanym utworem poety jest krótki, składający się z dwóch wersów wiersz filozoficzno-refleksyjny z 1814, O śmierci, oparty o modne w okresie baroku zestawienie życie - sen - śmierć, znane dzięki sztuce Pedro Calderóna de la Barci Życie snem. W pierwszym tomie Poezji Keatsa dominują zatem niewielkie objętościowo wiersze oraz sonety. Autor wiele miejsca poświęca rozważaniom na temat istoty bycia poetą, związku idealnej wizji sztuki z jej urzeczywistnieniem, problemem tworzywa i treści literackiej. Pojawiają się również utwory manifestujące romantyczny bunt, indywidualizm i panteistyczne uwielbienie przyrody.

„	Tu stąd patrzałbym na kwietne pokrycie Dolin, na strumień, tryskający z góry Falą kryształów, i jak jeleń bury Wypędza pszczołę z naparstnic (...) Iść w towarzystwie między wielkie duchy, By na mądrości ich słowa niegłuchy, Odczuć, że oni są rozkoszy zdrojem	”
— J. Keats, Do samotności, tłum. J. Kasprowicz

Charakterystyczne, iż Keats z tego okresu swojej twórczości łączył rekwizyty natury z rekwizytami kultury, pragnąc odnaleźć w przyrodzie idealne i odwieczne oblicze sztuki; stąd określenie Poezja ziemi czy porównanie strumienia wśród lasu do śmierci Poety. Podobna koncepcja, lecz już w dojrzalszym wydaniu pojawia się w napisanej w 1819 Odzie do słowika, prawdopodobnie najsłynniejszym utworze Keatsa, w którym pieśń słowika okazuje się najdoskonalszym odbiciem dążeń twórców.

Wśród wydanych w drugim tomie Poezji utworów znajdują się wiersze rozsławiające min. pamięć po Tadeuszu Kościuszce i Robercie Burnsie. Przywoływana zostaje również Safona, Homer, Wergiliusz, Dante Alighieri, Filostratus oraz cały panteon postaci mitologicznych. Pojawiają się dłuższe formy wierszowane jak oda czy rozbudowane nieraz do wielu rozdziałów poematy epickie (narracyjne).

Ostatni zbiór wierszy Keatsa z 1820 zawierał kilka utworów balladowych, gatunku, po który poeta dotąd nie sięgał. Ich tematem jest odwieczna walka płci między kobietą a mężczyzną, ukryta pod subtelnymi obrazami zaczerpniętymi ze średniowiecznych legend oraz mitologii greckiej. Najsłynniejszą z nich jest napisana w 1819 La Belle Dame sans Merci (fr. "Piękna kobieta bez litości"), oparta o liryczną dumę XV wiecznego prowansalskiego barda Alaina Chartiera. Utwór zachowuje przy tym melodykę piosenki wędrownej, korzystając z popularnej w dawnej liryce angielskiej polaski:

„

Wygłodniałe strach wykrzywił

W mroku wargi; ich przestrogi

Zrozumiałem, gdym się zbudził

Po tej stronic drogi.

”

— J. Keats, La Belle Dame sans Merci, tłum. J. Sito

Rudowłosa dziewczyna i rycerz Franka Bernarda Dicksee. Obraz jest przedstawieniem sceny z ballady Keatsa La Belle Dame Sans Merci^[7]

[edytuj] Teorie filozoficzne

John Keats był również twócą oryginalnej koncepcji filozoficznej, którą przedstawił w liście do George'a i Thomasa Keatsa datowanym na niedzielę 21 grudnia 1817. Toeria ta nazwana ujemną właściwością (negative capibility) łączyła się bezpośrednio z ateistycznymi poglądami poety, znajdując odzwierciedlenie w kilku jego późniejszych dziełach lirycznych.

Pogląd ujemnej właściwości wyrastał z przekonania o niemożności całkowitego poznania świata oraz nieskończoności zjawisk; świadomość tego miałyby jednak mieć wg Keatsa tylko jednostki wybitne, a zwłaszcza poeci.

Nathan Scott, autor książki na temat teorii filozoficznych Keatsa, wykazał wiele podobieństw między ujemną właściwością a filozofią Martina Heideggera. Nawiązywał do niej także Philip Pullman.

[edytuj] Keats w Polsce

Pierwsze w Polsce tłumaczenia wierszy Keatsa ukazywały się dość późno i w niewielkich ilościach. Współcześni badacze literatury wnioskują, że było to spowodowane zbyt hermetycznym jak na owe czasy zamknięciem się poety na krąg kultury anglosaskiej^[8]. Uwagę na poezję Keatsa zwróciło zatem uwagę dopiero pokolenie Młodej Polski, a autorem pierwszych jej przekładów na język polski był Jan Kasprowicz. Keatsa tłumaczyli również: Antoni Lange, Juliusz Żuławski, Władysław Nawrocki czy Leopold Lewin.

[edytuj] Bibliografia

Bibliography

Addressed To Haydon
Addressed to the Same
Asleep! O sleep a little while, white pearl!
Bards of Passion and of Mirth
Bright star, would I were stedfast as thou art (1819)
Calidore (a fragment)
The Day Is Gone, And All Its Sweets Are Gone
Dedication. To Leigh Hunt, Esq.
A Dream, After Reading Dante's Episode Of Paolo And Francesca text
A Draught of Sunshine
Endymion: A Poetic Romance (1817)
Epistle to John Hamilton Reynolds
Epistle to My Brother George
The Eve of Saint Mark
The Eve of St. Agnes (1819)
The Fall of Hyperion: A Dream (1817)
Fancy (poem)
Fill For Me A Brimming Bowl
Fragment of an Ode to Maia
Give Me Women, Wine, and Snuff
Happy Is England! I Could Be Content
Hither, Hither, Love
How Many Bards Gild The Lapses Of Time!
The Human Seasons
Hymn To Apollo
Hyperion (1818)
I had a dove
I stood tip-toe upon a little hill
If By Dull Rhymes Our English Must Be Chain'd
Imitation of Spenser
In Drear-Nighted December
Isabella or The Pot of Basil
Keen, fitful gusts are whisp’ring here and there
La Belle Dame sans Merci: A Ballad (1819)
Lamia (1819)
Lines (poem)
Lines on Seeing a Lock of Milton's Hair
Lines on The Mermaid Tavern
Meg Merrilies
Modern Love (Keats)
O Blush Not So!
O Solitude! If I Must With Thee Dwell
Ode on a Grecian Urn (1819)
Ode on Indolence (1819)
Ode on Melancholy (1819)
Ode to a Nightingale (1819)
Ode to Apollo
Ode to Fanny
Ode to Psyche (1819)
Oh! how I love, on a fair summer's eve
On Death
On Fame
On First Looking into Chapman's Homer (1816) text
On Leaving Some Friends At An Early Hour
On receiving a curious Shell
On Seeing the Elgin Marbles for the First Time
On Sitting Down to Read King Lear Once Again
On the Grasshopper and Cricket
On the Sea
The Poet
A Prophecy - To George Keats in America
Robin Hood
Sharing Eve's Apple
Sleep and Poetry
A Song of Opposites
Specimen of an Induction to a Poem
Staffa
Stanzas
Think Not of It, Sweet One
This Living Hand
To —
To a Cat
To A Friend Who Sent Me Some Roses
To a Lady seen for a few Moments at Vauxhall
To A Young Lady Who Sent Me A Laurel Crown
To Autumn
To Ailsa Rock
To Autumn (1819)
To Byron
To Charles Cowden Clarke
To Chatterton
To Fanny
To G.A.W. (Georgiana Augusta Wylie)
To George Felton Mathew
To Georgiana Augusta Wylie
To Haydon
To Homer
To Hope
To John Hamilton Reynolds
To Kosciusko
To My Brother
To My Brothers
To one who has been long in city pent
To Sleep
To Solitude
To Some Ladies
To the Nile
Two Sonnets on Fame
When I have fears that I may cease to be (1818) text
Where Be Ye Going, You Devon Maid?
Where's the Poet?
Why did I laugh tonight?
Woman! when I behold thee flippant, vain
Written in Disgust of Vulgar Superstition
Written on a Blank Space
Written on a Summer Evening
Written on the Day that Mr Leigh Hunt Left Prison
Written Upon the Top of Ben Nevis
You say you love

Przypisy

↑ J. Żuławski, Wstęp do: J. Keats, Wiersze wybrane, Warszawa 1980, str. 8
↑ J. Żuławski, Wstęp do: J. Keats, Wiersze wybrane, Warszawa 1980, str. 7
↑ Wiersz Adonais
↑ Wiersz Who kill'd John Keats?
↑ Wiersz Secretary for Porcelain
↑ Wiersz Ego Dominus Tuus
↑ http://www.cwrl.utexas.edu/~bump/E392M/cp/WindAmongtheReeds/HostingofSidhePreRaphaelite.htm
↑ J. Żuławski, Wstęp do: J. Keats, Wiersze wybrane, Warszawa 1980, str. 9