John Paul Jones (żeglarz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
John Paul Jones
John Paul Jones na obrazie Charlesa Willsona Peale'a
John Paul Jones na obrazie Charlesa Willsona Peale'a
komandor (USN)
kontradmirał (WMF)
Data i miejsce urodzenia 6 lipca 1747
Arbigland, Kirkcudbrightshire
Data i miejsce śmierci 18 lipca 1792
Paryż
Przebieg służby
Lata służby 1775–88
Siły zbrojne  US Navy
 Carski WMF
Odznaczenia
Order Świętej Anny IV klasy (Imperium Rosyjskie)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Podpis Jonesa

John Paul Jones (ur. 6 lipca 1747 w Arbigland, zm. 18 lipca 1792 w Paryżu) – szkocki żeglarz, oficer amerykańskiej Continental Navy, bohater wojny o niepodległość Stanów Zjednoczonych, zwycięzca w bitwie koło Flamborough Head, admirał rosyjskiej Floty Czarnomorskiej w wojnie z Turcją. Uważany za jednego z „ojców” US Navy.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Urodził się 6 lipca 1747 roku jako John Paul junior, czwarte z siedmiorga dzieci Johna seniora, ogrodnika, oraz Jean McDuff, w posiadłości Arbigland, parafii Kirkbean[1] w hrabstwie Kircubright, w południowo-zachodniej Szkocji[2]. W wieku 12 lat rozpoczął praktyki u Youngera, kupca z Whitehaven. Tam rok później po raz pierwszy zamustrował na statek „Friendship”, płynący do Wirginii, gdzie osiedlił się wcześniej jego najstarszy brat William[3]. Przez krótki czas służył w Royal Navy; był również podoficerem na statkach do przewozu niewolników, awansując w 1766 na stanowisko pierwszego mata na „Two Friends”. Porzucił jednak tę służbę i przez pewien czas przebywał w Indiach Zachodnich[1]. W 1768 roku powracał do kraju jako pasażer brygantyny „John”, której kapitan i pierwszy oficer zmarli w drodze na żółtą febrę. W tej sytuacji objął dowodzenie statkiem i bezpiecznie doprowadził go do portu przeznaczenia, za co otrzymał od armatora nagrodę pieniężną i stałe zatrudnienie jako kapitan[3].

Jako dowódca statku floty handlowej wykazał się znakomitymi umiejętnościami żeglarskimi[3], ale także wprowadził drakońskie metody utrzymywania dyscypliny na pokładzie. W grudniu 1773 roku, po tym jak skazany przezeń na karę chłosty marynarz zmarł[2] (inne źródło mówi o zabiciu zbuntowanego członka załogi w samoobronie[1]), porzucił dowodzenie i – pod zmienionym nazwiskiem, jako John Paul Jones – udał się do amerykańskich kolonii[2] (według innego źródła, przyczyną rezygnacji ze służby i wyjazdu do Wirginii była śmierć najstarszego brata i chęć objęcia spadku po nim[3]). Jego losy do 1775 roku nie są dokładnie znane; wiadomo iż w tym roku, dzięki protekcji kilku wpływowych wirginijskich osobistości (w tym Josepha Hewesa, jednego z sygnatariuszy Deklaracji niepodległości), otrzymał stopień porucznika i etat oficera na pierwszym okręcie tworzonej Continental Navy, brygu „Alfred”. To on po raz pierwszy w historii podniósł na nim Grand Union Flag, poprzedniczkę Stars and Stripes[3].

W 1776 roku uczestniczył w akcji zajęcia przez komodora Eseka Hopkinsa wyspy New Providence na Bahamach; wkrótce otrzymał swoje pierwsze dowództwo: slupem „Providence”, na którym osiągnął szereg sukcesów w zwalczaniu brytyjskiej żeglugi. Następnie powrócił na „Alfreda” jako jego dowódca; dowodził z niego również eskadrą okrętów Continental Navy[3]. W czerwcu 1777 roku powierzono mu dowództwo 18-działowego slupa „Ranger”, na którym 1 listopada, już pod gwiaździstym sztandarem, wypłynął do sprzymierzonej Francji. Do Nantes zawinął 2 grudnia, w drodze zdobywając dwa statki brytyjskie jako pryzy[1]. Na „Rangerze” 14 lutego 1778 roku w zatoce Quiberon odebrał pierwszy w historii salut obcego statku dla amerykańskiej bandery[2]. Znając doskonale wody wokół Szkocji i Irlandii i mając wolną rękę w działaniu, zaplanował szereg akcji przeciwko Brytyjczykom na ich własnym terenie. 22 kwietnia wysadził desant w Whitehaven, opanował miejscowy fort i powstrzymał jego działa, przeprowadzając jednocześnie nieudaną próbę spalenia kotwiczących tam statków. Następnego dnia nieskutecznie próbował porwać earla Selkirk, by wymienić go później na amerykańskich marynarzy, wcielonych siłą do floty brytyjskiej[3]. Cały czas szkodził lokalnej żegludze, atakując i zdobywając brytyjskie statki. 24 kwietnia nawiązał walkę z 14-działowym slupem „Drake”; po godzinnym pojedynku artyleryjskim zmusił jego dowódcę do poddania. Był to pierwszy w historii Royal Navy przypadek zdobycia przez przeciwnika jej okrętu na wodach brytyjskich[2].

„Serapis” i „Bonhomme Richard” w bitwie koło Flamborough Head. Obraz Thomasa Mitchella

Po powrocie do Francji świętowano jego sukces. 13 maja gościł na obiedzie u przebywającego we Francji Johna Adamsa[3]. Benjamin Franklin, ówczesny ambasador amerykański w Paryżu, zaproponował mu objęcie dowództwa 40-działowego okrętu, otrzymanego w darze od Francuzów – adaptowanego żaglowca handlowego zbudowanego do żeglugi wschodnioindyjskiej. Dla uczczenia Franklina został on nazwany „Bonhomme Richard” (znana jest także pisownia „Bon Homme Richard”)[a][2]. Na czele eskadry okrętów, obsadzonych w większości francuskimi załogami i z francuskimi dowódcami, miał za zadanie zwalczać brytyjską żeglugę. Pierwszy rejs okazał się nieudany: jego okręt flagowy zderzył się z inną jednostką zespołu i musiał zawrócić na remont. 23 września 1779 roku, w rejonie Flamborough Head w Yorkshire, eskadra Jonesa zaatakowała brytyjski konwój, osłaniany przez liniowiec piątej rangi (określany także w źródłach jako fregata) „Serapis” i uzbrojony statek „Countess of Scarborough”[3]. W bitwie, która się wywiązała, mający przy podobnym uzbrojeniu przewagę szybkości i zwrotności okręt brytyjski poważnie uszkodził „Bonhomme Richarda”. Według legendy wezwany do poddania się Jones miał wówczas odpowiedzieć: „Ale ja jeszcze nawet nie zacząłem walczyć!”[b][4]. Po dramatycznym boju, za cenę utraty własnego flagowca (ciężko uszkodzony, zatonął dwa dni później w drodze do portu) i dużych strat w załodze, Jones zmusił ostatecznie dowódcę „Serapisa”, komandora Richarda Pearsona, do kapitulacji. Bitwa ta przyniosła amerykańskiemu dowódcy uznanie i uczyniła go bohaterem Continental Navy[4]. Kongres uhonorował go, jako jedynego oficera marynarki, złotym medalem[2], zaś król Ludwik XVI ofiarował mu pozłacaną szpadę[1]. W tym samym czasie w Wielkiej Brytanii był przedstawiany jako pospolity pirat[3].

Po powrocie do Stanów Zjednoczonych miał objąć obiecane mu przez Kongres dowodzenie liniowcem „America”, lecz ten został oddany Francuzom jako rekompensata za utracony w amerykańskim porcie okręt[3]. Nie znajdując możliwości dalszej służby i awansu w zdemobilizowanej po zakończeniu wojny z Wielką Brytanią marynarce amerykańskiej, Jones osiadł w Paryżu, a w 1788 roku przyjął rosyjską ofertę objęcia dowódczego stanowiska we Flocie Czarnomorskiej, zaangażowanej w wojnę przeciwko Turcji[1]. Mianowany przez Katarzynę II admirałem, kierował działaniami eskadry okrętów rosyjskich, jednak na skutek intryg dworskich został zmuszony do dymisji w 1790 roku[2]. Ponownie zamieszkał w Paryżu, gdzie zmarł 18 lipca 1792 roku. Został pochowany na cmentarzu na przedmieściach stolicy Francji[1].

Jego zapomniany grób został odnaleziony w 1899 roku przez amerykańskiego ambasadora w Paryżu, generała Horace'a Portera. Szczątki sprowadzono do Stanów Zjednoczonych w 1905 roku[2] i w 1913 roku uroczyście pochowano w sarkofagu z marmuru i brązu w kaplicy United States Naval Academy w Annapolis[3].

Uwagi

  1. Almanach biednego Ryszarda Franklina był publikowany we Francji jako Les Maximes du Bonhomme Richard.
  2. I have not yet begun to fight.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Captain John Paul Jones 6 July 1747 – 18 July 1792: Unpublished Biography [w:] Biographies in Naval History.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 2,7 2,8 John C. Fredriksen: Jones, John Paul (1747–1792) [w:] Spencer C. Tucker (red.): Naval Warfare. An International Encyclopedia. Santa Barbara, CA: 2002. s. 558–559. ISBN 1-57607-740-3.
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 3,11 Jones, John Paul [w:] Bud Hannings: American Revolutionary War Leaders: A Biographical Dictionary. Jefferson, NC: 2009. s. 207–210. ISBN 978-0-7864-4379-6.
  4. 4,0 4,1 Spencer C. Tucker: Bonhomme Richard vs. Serapis (23 September 1779) [w:] Spencer C. Tucker (red.): Naval Warfare. An International Encyclopedia. Santa Barbara, CA: 2002. s. 140–141. ISBN 1-57607-740-3.