Jon oksoniowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Jony oksoniowe − dowolne indywidua molekularne posiadające trójwiązalny atom tlenu obdarzony ładunkiem dodatnim[1][2]. Najprostszy jon oksoniowy powstający w wyniku protonowania cząsteczki wody to jon hydroniowy[3], który jednocześnie jest definiowany jako związek macierzysty dla podstawionych pochodnych[4]. Znane są również większe agregaty np. kation Zundela i kation Eigena. Inne jony oksoniowe typu RR'C=O(+)H, spotykane często w chemii organicznej, powstają w wyniku protonowania grupy karbonylowej. Analogiczne jony typu RR'C=O(+)−R'' są związkami przejściowymi m.in. w reakcjach hydrolizy kwasowej acetali, ketali i ortoestrów. Jony oksoniowe typu RR'C=O(+)−R'' są stabilizowane rezonansem, w wyniku którego powstaje karbokation RR'C(+)−O−R''[5] (R, R', R'' – dowolna grupa alkilowa lub proton). Podobnie protonowaniu ulegać mogą alkohole oraz etery tworząc jony oksoniowe typu RO(+)H2 i RR'O(+)H[3].

przykłady jonów oksoniowych
Hydroxonium-cation.svg Zundel cation 200px.png Eigen kation 1.png Oxonium Ions V.1.svg Carbonyl-oxonium-resonance-2D-skeletal.png
jon hydroniowy kation Zundela kation Eigena protonowany alkohol i eter protonowana lub alkilowana grupa karbonylowa
(R, R', R'' – dowolna grupa alkilowa lub proton)

Niektóre sole alkoksoniowe są stabilne i znalazły zastosowanie jako czynniki alkilujące. Przykładem jest tetrafluoroboran trimetylooksoniowy (Me3O+)(BF4) występujący w postaci białego krystalicznego ciała stałego, stosowany jako czynnik metylujący np. w reakcji estryfikacji[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jerry March: Advanced Organic Chemistry: Reactions, Mechanisms, and Structure. Wyd. 3. New York: Wiley, 1985. ISBN 0471854727.
  2. J. Clayden, N. Greeves, S. Warren, P. Wothers: Organic Chemistry. Nowy Jork: Oxford University Press, 2007, s. 343–347. ISBN 9780198503460.
  3. 3,0 3,1 Robert T. Morrison, Robert N. Boyd: Chemia Organiczna. T. 1. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1997, s. 58–59. ISBN 8301041668.
  4. Oxonium ions (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: Oxonium ions (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.O04378
  5. George A. Olah, Norihiko Yoneda, David G. Parker. Oxyfunctionalization of hydrocarbons. 4. Fluorosulfuric acid-antimony pentafluoride, fluorosulfuric acid, sulfuric acid, and hydrofluoric acid induced electrophilic oxygenation of alkanes with hydrogen peroxide. „J. Am. Chem. Soc.”. 99 (2), s. 483–488, 1977. doi:10.1021/ja00444a027. 
  6. J. Clayden, N. Greeves, S. Warren, P. Wothers: Organic Chemistry. Nowy Jork: Oxford University Press, 2007, s. 1258. ISBN 9780198503460.