Jonagold
| Jabłoń domowa 'Jonagold' | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | rośliny nasienne |
| Klasa | okrytonasienne |
| Klad | klad różowych |
| Rząd | różowce |
| Rodzina | różowate |
| Rodzaj | jabłoń |
| Gatunek | jabłoń domowa |
| Kultywar | Jonagold |
| Nazwa systematyczna | |
| Malus domestica 'Jonagold' | |
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Jonagold – odmiana uprawna jabłoni domowej, pochodząca ze Stanów Zjednoczonych. Otrzymana jako triploid ze skrzyżowania odmian Jonathan i Golden Delicious w 1943 roku w Stacji Doświadczalnej Geneva należącej do Uniwersytetu Cornella[1][2][3]. Początkowo zainteresowanie odmianą było bardzo małe. Dopiero po pozytywnych wynikach doświadczeń odmianowo-porównawczych w Belgii i Holandii rozpoczęto uprawę na skalę towarową w Europie i później w Stanach Zjednoczonych. W stanie Nowy Jork pod koniec lat 80. XX w. drzewa tej odmiany stanowiły 5% nasadzeń produkcyjnych jabłoni, co plasowało ją na czwartej pozycji pod względem liczby drzew[4]. W latach 90. odmiana stanowiła około 11% wszystkich jabłek produkowanych przez UE. W Polsce Jonagold jest znany od 1976 roku, a pierwsze sady posadzono na początku lat 80. Jednak dynamiczny wzrost uprawy tej odmiany rozpoczął się po zimie 1986/87, kiedy w Polsce przemarzło około 50% sadów jabłoniowych[3]. Wpisany do Rejestru Odmian prowadzonego przez Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych w 1990 roku[5] .
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Drzewo rośnie silnie, a po wejściu w okres owocowania wzrost nieznacznie słabnie. Korony są duże rozłożyste, średnio zagęszczające się. Gałęzie lekko obwieszają się, a charakterystyczny jest łatwo odginający się od pionu przewodnik, co może prowadzić do jego trwałego skrzywienia lub złamania pod ciężarem owoców[3]. Owocuje głównie na licznych krótkopędach. Wymaga cięcia prześwietlającego i odmładzającego. Charakterystyczne dla odmian z całej grupy Jonagold są stosunkowo duże, łódkowato wygięte liście.
- Owoce
- Duże lub bardzo duże, stożkowato-kuliste, czasem nieregularne, przy kielichu lekko żebrowane[1]. Skórka gładka, zielonkawożółta, średniej grubości, rzadko ordzawiona[2]. Zagłębienie szypułkowe głębokie i szerokie, czasem intensywnie zielone. Szypułka dość długa (3–4 cm), ułatwiająca zbiór. Rumieniec rozmyto paskowany, barwy ciemnoczerwonej występuje przy sprzyjających warunkach pogodowych na ⅛ owoców, zwykle dobrze oświetlonych. Przetchlinki są wyraźne, rzadko rozsiane na owocu, dość duże i jasnoszare[1]. Miąższ jest żółty gruboziarnisty, ścisły, soczysty, o bardzo korzystnym stosunku cukrów do kwasów, aromatyczny. Walory smakowe oceniane są wysoko[2].
[edytuj] Uprawa
Odmiana uprawiana jest głównie na podkładkach słabo rosnących, najczęściej zalecana jest angielskiej selekcji podkładka M.9. Aby uniknąć problemów z wyłamywaniem się przewodników i łatwiej uformować koronę w sadzie zaleca się stosowanie podpór. Jonagoldów nie należy uprawiać na stanowiskach zimnych i zagrożonych dużymi spadkami temperatur w zimie i wiosną[3].
- Pielęgnacja
- Wymaga ochrony przed przymrozkami wiosennymi powodującymi zniszczenie kwiatów i ordzawienie skórki w postaci języków. W latach z korzystnymi warunkami pogodowymi w okresie zapylenia ze względu na obfite zawiązanie owoce wymagają przerzedzania.
- Zbiór i przechowywanie
- W warunkach polskich dojrzałość zbiorczą osiąga pod koniec września lub na początku października, a dojrzałość konsumpcyjną w grudniu. Zaleca się zbierać owoce 2-, 3-krotnie w miarę dojrzewania. Terminu zbioru nie powinno się wyznaczać na podstawie wielkości owoców i intensywności wybarwienia, gdyż to często prowadzi do zbyt późnego zbioru. Opóźnienie zbioru pogarsza wyraźnie ich zdolność przechowalniczą[3]. W przechowalni owoce przechowuje się około 3 miesiące, w chłodni zwykłej do marca, w chłodni z kontrolowana atmosferą do czerwca[2]. Przy zastosowaniu 1MCP i chłodni KA można je przechować przez rok.
[edytuj] Rozwój
W okres owocowania wchodzi bardzo wcześnie, w dobrych warunkach już w roku sadzenia. Przy dobrej pielęgnacji owocuje regularnie i dość obficie. Ze względu na triploidalność jest złym zapylaczem i wymaga zapylenia pyłkiem innej odmiany. Dobrymi zapylaczami dla Jonagolda są m.in. 'Golden Delicious', 'Szampion', 'Gloster', 'Idared', 'Koksa Pomarańczowa', 'McIntosh', 'Melrose', 'Gala' i 'Elstar'[2]. Kwitnie średnio późno, pod koniec okresu masowego kwitnienia jabłoni[1].
[edytuj] Zdrowotność
Jonagold jest odmianą o dużej wrażliwości na mróz. W czasie ostrych zim może dochodzić do dużych uszkodzeń drewna, a w skrajnych przypadkach do zamierania całych drzew. Jest odmianą o średniej odporności na parcha jabłoni, zarazę ogniową oraz mączniaka jabłoni[2]. W młodych sadach należy zwrócić uwagę na zgorzel kory powodowaną przez grzyby z rodzaju Pezicula, gdyż może ona prowadzić nawet do zamierania całych drzew[3].
[edytuj] Mutanty
Łatwość powstawania mutantów świadczy o braku pełnej stabilizacji genetycznej Jonagolda. W ciągu pierwszych 20 lat uprawy zostało zarejestrowane (i często opatentowane) ponad 100 sportów tej odmiany. Mutanty obecnie są częściej uprawiane niż odmiana wyjściowa[3]. Ze względu na mnogość sportów stworzono kilka sposobów ich podziału. Najpopularniejszym jest podział zaproponowany przez De Costera w 1990 roku. Dzieli on mutanty na następujące grupy[2][3] :
- Grupa 1 – o delikatnym paskowanym rumieńcu
- 'Goldpurpur' – pochodzi z Niemiec, rumieniec jest zmienny w zależności od przebiegu pogody
- 'Jonagold Wilmuta' – pochodzi z Holandii, gdzie otrzymano go sztucznie napromieniowując pędy odmiany Jonagold
- 'Highwood' i in.
- Grupa 2 – zasadnicza barwa skórki zielona, rumieniec jasnoczerwony do karminowoczerwonego lecz zawsze rozmyty,
- 'Jonica' (syn. Schneica) – pochodzi z Niemiec, dojrzewa wcześniej od Jonagolda,
- 'Jonagold 2000' (syn. Excel) – pochodzi z Belgii, rumieniec pojawia się wcześniej niż u odmiany wyjściowej,
- 'King Jonagold' i in.
- Grupa 3 – zasadnicza barwa skórki zielona, rumieniec od jasnoczerwonego do ciemnoczerwonego często marmurkowy,
- 'Jonagold Decosta' – pochodzi z Belgii, rumieniec pojawia się wcześniej niż u odmiany wyjściowej,
- 'Novajo' – pochodzi z Belgii,
- 'Prince Jonagold' i in.
- Grupa 4 – zasadnicza barwa żółtozielona, rumieniec ciemnoczerwony, często lekko brązowy i lekko paskowany lub z chimerami,
- 'Jonagold Decosta',
- 'Jonagored',
- 'Romagold' i in.
- Grupa 5 – ciemnoczerwony rumieniec, pokrywający cały owoc
- 'Jacobs',
- 'Jomured',
- 'Rubinstar' i in.
Później zaproponowano jeszcze jedną grupę (Grupa 6) do której należą mutanty o krótkopędowym charakterze wzrostu, którego drzewa osiągają wąskie i małe korony. Przedstawicielem tej grupy jest znaleziony we Francji mutant 'Dalijo'.
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 Aleksander Rejman: Pomologia. Warszawa: PWRiL, 1994. ISBN 83-09-01612-3.
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 2,6 Mikołaj Ugolik: Odmiany jabłoni. Kraków: Plantpress, 1996. ISBN 83-85982-11-6.
- ↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Jonagold i jego sporty : praca zbiorowa. Kraków: Wydawnictwo Plantpress, 1999. ISBN 83-85982-25-6.
- ↑ Susan K. Brown. Varieties of Commercial Interest: 'JONAGOLD'. „New York's Food and Life Sciences Bulletin”. 150, 1997. ISSN 0362-0069 (ang.).
- ↑ Centralny Ośrodek Badania Odmian Roślin Uprawnych: Lista Odmian Roślin Sadowniczych wpisanych do Krajowego Rejestru w Polsce. [dostęp 2013-04-24].
