Jonas Turkow

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jonas Turkow
Data
i miejsce urodzenia
1898
Warszawa
Data
i miejsce śmierci
1988
Tel Awiw
Zawód aktor, reżyser, dokumentalista
Współmałżonek Diana Blumenfeld

Jonas Turkow lub Yonas Turkov (jidysz יאנאס טורקאוו; ur. 15 lutego 1898 w Warszawie, zm. 1 grudnia 1988 w Tel Awiwie) – polski aktor i reżyser, a także dokumentalista pochodzenia żydowskiego, który zasłynął głównie z ról w przedwojennych filmach i sztukach teatralnych w języku jidysz.

W czasie wojny działał w ruchu oporu w getcie warszawskim. Był jednocześnie aktorem, organizującym wiele wydarzeń kulturalnych na terenie getta. Działał wraz z Emanuelem Ringelblumem nad kronikami wydarzeń w getcie warszawskim. Po ucieczce z getta walczył w podziemiu od 1943 roku do zakończenia wojny. Jego żoną była słynna aktorka Diana Blumenfeld.

W 1945 r. Turkow działał w Centralnym Komitecie Żydów Polskich i miał znaczny wkład w ściganie Żydów kolaborujących z okupantem niemieckim w czasie II wojny światowej. Przyczynił się wówczas do skazania 18 osób - kary miały ze względu na szczególne uprawnienia sądu charakter raczej symboliczny (np. wykluczenie z Gminy Żydowskiej)[1]. Od skazania siedmiu odstąpiono, ze względu na znikomą szansę recydywy.

Po wojnie występował w obozach dla uchodźców i kontynuował opisywanie swoich wojennych doświadczeń (In Kamf farn Lebn - Walcząc o życie, 1949; Farloszene Sztern - Wypalone Gwiazdy, 1953; Noch der Bafrajung - Po Wyzwoleniu, 1959). Zamieszkał w Nowym Jorku w 1947 r., a w 1966 przeniósł się do Izraela, gdzie pozostał aż do śmierci[2].

Był autorem ok. 20 książek dotyczących wydarzeń w getcie warszawskim, m.in. Azoj Is Es Gewen - Tak było (1948).

Piosenkarka Wiera Gran oskarżyła Turkowa o kolaborację z gestapo w wydanych w 1980 roku własnym sumptem wspomnieniach [3].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Twórczość[edytuj | edytuj kod]

  • O levante do gueto de Varsovia, São Paulo: Federação Israelita do Estado de São Paulo, 1975, (oryg. publikowany w Tel Awiw: Mifaley Tarbut ve-Hinukh, 1969),
  • In Kamf farn Lebn, Buenos Aires: 1949,
  • Azoi iz es Gewen, Buenos Aires: 1948,
  • Noch der befrajung – zikhroynes, Buenos Aires: 1959,
  • Farloszene sztern: 1953,
  • Teater un Konsertn in die Getos un Konstentratsje Lagern, Nowy Jork: Knight Publishing, 1968,
  • C'était ainsi. 1939-1943 la vie dans le ghetto de Varsovie Paryż: Austral, 1995.

Przypisy

  1. Gabriel Finder, Proces Szepsla Rotholca a polityka kary w następstwie Zagłady PAN Warszawa 2006
  2. Encyclopaedia Judaica. Ed. Michael Berenbaum and Fred Skolnik. 2nd ed. Vol. 20. Detroit: Macmillan Reference USA, 2007. 203.
  3. Wiera Gran, Sztafeta oszczerców: Autobiografia Paryż 1980