Jonathan Larson

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Jonathan Larson (ur. 4 lutego 1960 roku w White Plains w stanie Nowy Jork, zm. 25 stycznia 1996 w Nowym Jorku) był amerykańskim kompozytorem i dramaturgiem. Jego najbardziej znane dzieło to musical Rent za które otrzymał pośmiertnie trzy nagrody Tony i nagrodę Pulitzera w kategorii dramatu.

Wczesne lata[edytuj | edytuj kod]

Larson urodził się w żydowskiej rodzinie w White Plains, jego rodzicami byli Allan i Nanette Larson[1]. Miał starszą siostrę Julie (ur. 1957). Od najmłodszych lat interesował się sztuką – udzielał się w szkolnym chórze, brał lekcje gry na pianinie, trąbce. Jego idolami muzycznymi byli: Elton John, The Beatles, The Doors, The Who, Billy Joel jak również kompozytor musicali Stephen Sondheim. W szkole średniej Larson brał udział w amatorskich przedstawieniach oraz grał na tubie w orkiestrze.

Po ukończeniu szkoły średniej Larson rozpoczął studia w Adelphi University w Garden City utrzymując się z czteroletniego stypendium. W tym czasie zaczął komponowanie muzyki, m.in. do kabaretów studenckich. Po licencjacie występował jako pianista.

Początki kariery[edytuj | edytuj kod]

Po studiach Larson przeniósł się nowojorskiego nieogrzewanego loftu na Dolnym Manhattanie, gdzie mieszkał z różnymi współlokatorami. Przez niemal dziesięć następnych lat pracował w weekendy jako kelner (w restauracji Moondance Diner) zaś w ciągu tygodnia tworzył komponując i pisząc.

Jego pierwszy musical, Sacrimmoralinority napisany wspólnie z Davidem Glennem Armstrongiem został wystawiony jeszcze na swojej uczelni zimą 1981. W roku 1982 po przeróbkach i zmianie tytułu na Saved! – An Immoral Musical on the Moral Majority był przez 4 tygodnie wystawiany w Blitz Storefront Rusty, małym teatrze off-Broadwayowskim na Manhattanie. W latach 1983 – 1990, Larson tworzył Superbia, futurystyczną rock operę zainspirowaną powieścią Rok 1984 George'a Orwella. Dzieło zdobyło Richard Rodgers Production Award i otrzymało granta.[2]. Spektakl miał kilka wystawień w off-Broadwayowym teatrze Playwrights Horizons i w klubie Village Gate we wrześniu 1989 roku, lecz nie przyjął się.

Sfrustrowany twórca napisał następnie (ukończony w 1991 roku) "monolog rockowy" 30/90 (później przemianowany na "Boho Days i ostatecznie Tick, tick... BOOM!) w którym występował jednoosobowo akompaniując sobie na pianinie z towarzyszeniem sekcji rockowej. W dużym stopniu autobiograficzny spektakl opisywał jego poczucie odrzucenia spowodowane klapą. Dzieło wystawiono w Village Gate, później w Second Stage Theater na Upper West Side . Producentem obu była przyjaciółka, Victoria Leacock.

Poza tymi trzema większymi dziełami Larson napisał także muzykę do mniejszego dzieła J.P. Morgan Saves the Nation[3], muzykę do Sesame Street, muzykę do kaset dla dzieci An American Tail i Land Before Time oraz wiele pojedynczych utworów.

Jeszcze podczas nauki w college'u, Larson nawiązał kontakt ze swoim idolem i mentorem, kompozytorem musicali Stephenem Sondheimem, któremu przedkładał do oceny swoje wczesne dzieła. Sondheim wspomagał młodego artystę listami polecającymi, w dowód wdzięczności jeden z utworów z Tick, tick... BOOM! Larson zatytułował Sunday – parafrazując w niej piosenkę Sondheima pod tym samym tytułem.

Musical Rent[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rent (musical).

W 1988 r. dramaturg Billy Aronson chciał stworzyć musical na podstawie Cyganerii Giacomo Pucciniego przeniesionej do współczesnego Nowego Jorku[4]. W 1989 roku Jonathan Larson, 29-letni kompozytor rozpoczął z Aronsonem współpracę nad tym projektem, komponując m.in. utwory (później włączone do musicalu) – Santa Fe i Splatter (później tytuł zmieniony na Rent) oraz I Should Tell You. W 1991 roku Larson poprosił Aronsona o pozwolenie na dalsze samodzielne kontynuowanie dzieła wg własnej koncepcji. Jego celem było napisanie opery rockowej, "zaprezentowanie teatru muzycznego pokoleniu MTV"[5]. W utworze pragnął zawrzeć własne doświadczenia życiowe związane z wieloletnim mieszkaniem w lofcie. Larson wymyślił tytuł Rent oraz umieścił w treści i didaskaliach wiele autobiograficznych wątków (partnerka, która odeszła do innej kobiety, wyposażenie mieszkania, zwyczaje w nim panujące).

Larson zaprezentował dyrektorowi artystycznemu New York Theatre Workshop Jamesowi Nicolowi taśmę demo i skrypt. Pierwsze próby czytane miały miejsce w marcu 1993 roku ukazując wiele problemów wynikających z długości i skomplikowania utworu[5]. Pomiędzy 1994 a 1996 rokiem spektakl był testowo wystawiany we fragmentach na deskach New York Theatre Workshop, większość utworów z tego okresu nie znalazła się w ostatecznym dziele. Od grudnia 1995 trwały próby ruchowe i sceniczne, spektakl miał zaplanowaną premierę pod koniec stycznia 1996 roku.

Ostatnie dni i śmierć[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1996 na kilka dni przed premierą próby do spektaklu trwały po kilkanaście godzin dziennie. Larson czuł się źle, odczuwał duszności i bóle w klatce piersiowej przy oddychaniu[6]. 21 stycznia wieczorem został zabrany na pogotowie, został prześwietlony i zrobiono elektrokardiogram, który nie wykazał zawału serca. Po 22 został wypisany do domu, lecz nadal źle się czuł. 23 stycznia wieczorem został zawieziony do szpitala, ponowiono badania które niczego nie wykazały o nad ranem 24 stycznia Larson wrócił do domu. Wieczorem tego dnia około 19 autor przybył na próbę cały czas skarżąc się na bóle i niewielką gorączkę. Próba skończyła się koło północy, Larson udzielił po niej swojego pierwszego (i ostatniego w życiu) wywiadu dla New York Timesa. O pół do pierwszej w nocy wsiadł do taksówki i wrócił do domu.

O wpół do czwartej nad ranem do mieszkania wrócił współmieszkaniec odnajdując Larsona martwego na podłodze[6]. Lekarz z wezwanej karetki stwierdził zgon. Sekcja przeprowadzona następnego dnia wykryła pęknięcie tętniaka aorty, spowodowanego najprawdopodobniej przez zespół Marfana[6].

Pośmiertne uznanie[edytuj | edytuj kod]

Przedstawienie premierowe miało zostać odwołane, lecz z woli rodziców Larsona odbyło się. Rozpoczęło się w wersji koncertowej, przybici aktorzy śpiewali na siedząco. Stopniowo wykonawcy zaczęli wchodzić w swoje role i II akt potoczył się w wersji scenicznej[5][7]. Spektakl błyskawicznie zdobył popularność, wkrótce widownia New York Theatre Workshop okazała się za mała i spektakl został przeniesiony do Nederlander Theatre w dniu 29 kwietnia 1996 roku[4]. RENT nie zszedł ze sceny przez najbliższe 12 lat (9 najdłużej grane nieprzerwanie przedstawienie na Broadwayu, ponad 5000 wystawień), doczekał się 24 tłumaczeń na inne języki i został wystawiony prawie w 30 krajach (m.in. trzykrotnie w Polsce[8][9][10]).

Musical Rent był nominowany w 1996 roku do dziesięciu nagród Tony. Jonathan Larson zdobył pośmiertnie trzy z nich:[11].

  • dla najlepszego musicalu
  • dla najlepszego libretta
  • za najlepszą muzykę

W tym samym roku Larsonowi przyznano pośmiertnie nagrodę Pulitzera w kategorii dramatu[12].

Dziedzictwo[edytuj | edytuj kod]

Po jego śmierci rodzina i przyjaciele utworzyli Jonathan Larson Performing Arts Foundation w celu wspierania ich pracy twórczej dla artystów, szczególnie kompozytorów muzyki teatralnej i pisarzy. Od 2008 roku przyznawane są granty Jonathan Larson Grants[13]. Rękopisy dzieł Larsona przekazano w grudniu 2003 do biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych[14].

Przypisy