Josef Gočár
Josef Gočár (ur. 13 marca 1880 w Seminie, zm. 10 września 1945 w Jičínie) – jeden z najwybitniejszych czeskich architektów i urbanistów XX wieku. Jego najważniejsze dzieła związane były z czeskim kubizmem i modernizmem. Miał ogromny wpływ na przebudowę wielu czeskich miast (np. Hradec Králové).
Spis treści |
Młodość [edytuj]
Urodził się w rodzinie piwowarskiego słodownika. W 1891 rodzina przeprowadziła się do Lázně Bohdaneč. Od roku 1892 studiował w Pardubicach, a od 1903 w Pradze (na Wyższej Szkole Wzornictwa – atelier Jana Kotěry).
Wczesne realizacje [edytuj]
Od 1905 zaczął projektować pierwsze dzieła, m.in. domy ze sgraffitami w Hradcu Králové. Po ukończeniu studiów usamodzielnił się. W latach 1909 – 1910 zrealizował pierwsze większe projekty: schody kościoła Panny Marii w Hradci Králové (beton), dom towarowy Wenke w Jaromierzu i żelbetonowa wieża wodna w Lázně Bohdaneč. V latach 1909 – 1910 powstała także znacząca budowla w Pardubicach – zespół młynów automatycznych Winternitza, w malowniczym miejscu, na prawym brzegu rzeki Chrudimki. Ten zespół architektoniczny istnieje do dziś i stanowi ważną dominantę w panoramie miasta.
Kubizm [edytuj]
W następnych latach artysta stworzył najwybitniejsze dzieła swojego okresu kubistycznego – Dom pod Czarną Madonną w Pradze oraz Dom Zdrojowy – Gočárův Pavilon w Lázně Bohdaneč. W latach 1916 – 1919 służył w armii. W latach 20. XX wieku zaczął się czas rondokubizmu (czechosłowackiej odmiany modernizmu). W latach 1921 – 1923 była realizowana na tych zasadach budowa Legiobanku w Pradze (Na Poříčí).
Urbanistyka – Hradec Králové [edytuj]
Na początku lat 20. XXw. architekt podjął intensywne działania na terenie Hradca Králové – tutaj Gočár opracował ogólny plan miasta, uregulował nabrzeża, postawił gmachy szkolne Gimnazjum J. K. Tyla i przemodelował centrum miasta (dziś Ulrichovo náměstí). Plany zakładały także budowę wewnętrznego ringu komunikacyjnego z promienistymi ulicami, rozchodzącymi się z centrum oraz klinami zieleni (podobne rozwiązanie zastosowano w międzywojennym Poznaniu pod kierownictwem prof. Adama Wodziczki). W roku 1924 został mianowany profesorem na Akademii Wzornictwa Przemysłowego w Pradze. Do 1932 był rektorem tej uczelni.
Funkcjonalizm [edytuj]
W latach 1927 – 1928 przebiegały prace przy kościele św. Wacława w Pradze (Vršovice – plac. Svatopluka Čecha) – jednej z najważniejszych budowli czeskiego funkcjonalizmu. Potem nadszedł okres konstruktywizmu. Gočár nadal pracował nad przebudową Hradca Králové. W latach 1927 – 1932 był realizowany budynek Zarządu Kolei Państwowych – potężna żelbetowa konstrukcja. Prace w mieście zostały uwieńczone budową Powiatowego Urzędu Skarbowego w latach 1931–1936. Do tego okresu twórczości należy też budowa Grandhotelu – Domu Powiatowego w Pardubicach (1927 – 1931). Wielofunkcyjny, 4-piętrowy, funkcjonalistyczny pałac, zajmujący większą część zachodniej strony obecnego pl. Republiki, miał dużą ilość sal, kawiarni, barów, pokoi hotelowych, biur, a także kino. W końcu XXw. obiekt został przebudowany na Dom Handlowy.
Dzieła [edytuj]
- zespół młynów automatycznych Winternitza w Pardubicach (1909-1910)
- Dom Towarowy Wenkův, Jaroměř, (1909–1911)
- Dom pod Czarną Madonną, ul. Celetná nr 569, Praga, (1911–1912)
- Bauerova willa, Libodřice koło Kolína, (1912–1913)
- Legiobanka Praga (1921 – 1923)
- szkoła podstawowa, Ústí nad Labem, (1926–1930)
- Dom Zdrojowy – Lázně Bohdaneč
- przebudowa miasta – Hradec Králové
- kościół św. Wacława w Pradze-Vršovicach (1927 – 1928)
- Grandhotel Pardubice (1927-1931)
