Josef Strzygowski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Józef Strzygowski (ur. 7 marca 1862 w Białej, zm. 2 stycznia 1941 w Wiedniu) – historyk sztuki, uczony austriacki.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Strzygowski urodził się na pograniczu Galicji i Śląska Austriackiego. Jego ojciec był fabrykantem włókienniczym. Józef Strzygowski początkowo zamierzał pójść w ślady swojego ojca poprzez rozpoczęcie nauki tkactwa w 1880. Porzucił jednak tkactwo po dwóch latach, by zapisać się na Uniwersytet Wiedeński. Szybko przeniósł się na Uniwersytet w Monachium gdzie rozpoczął naukę historii sztuki i ukończył ją dysertacją nt. ikonografii chrztu Chrystusa, opublikowaną w 1885 pod tytułem: Ikonographie der Taufe Christi (Ikonografia Chrztu Chrystusa).

Przez następne trzy lata Strzygowski pracował naukowo w Rzymie. Ukończył tam w roku 1887 pracę Cimabue und Rom (Cimabue i Rzym), która kładła nacisk na bizantyjskie źródła prac włoskiego malarza.

Po swoim pobycie w Rzymie Strzygowski podróżował m.in. do Salonik, Athos, Petersburga i Moskwy co wpłynęło na lepsze poznanie przez niego sztuki bizantyjskiej i rosyjskiej. W roku 1892 założył katedrę historii sztuki na Uniwersytecie w Graz. W 1894 i 1895 pracował w Kairze nad wczesną sztuką bizantyjską, koptyjską i islamską Egiptu. Opracował i wydał katalog sztuki koptyjskiej w Muzeum w Kairze. Po powrocie rozpoczął okres intensywnej działalności naukowej, publikując liczne studia i artykuły o sztuce orientalnej, bizantyjskiej i islamskiej – tematyce, która była najmocniejszą stroną jego profilu badań.

Kulminacyjnym punktem tejże aktywności, było opublikowanie przez Strzygowskiego jego pierwszej krytycznej pracy Orient oder Rom: Beiträge zur Geschichte der spätantiken und früchristlichen Kunst (Orient czy Rzym: wkład do historii sztuki późnego antyku i wczesnego chrześcijaństwa). Opracowując tak zróżnicowany materiał jak rzeźba i sztuka palmyreńska, sarkofagi anatolijskie i koptyjskie tekstylia, Strzygowski sugerował, przy pomocy argumentów "rasowych, a często i rasistowskich", że zmiana stylu w późnym antyku była spowodowana dominującymi wpływami orientalnymi i semickimi. Jedna ze współczesnych opinii na temat argumentów oraz ich retorycznego tonu, mówi: "Strzygowski przedstawił Helladę jako piękną pannę, która sprzedała się "Staremu Semicie" by stanowić klejnot w jego haremie"[1].

Orient oder Rom? stanowił atak na wiedeńskiego historyka sztuki Franza Wickhoffa, którego dzieło Die Wiener Genesis z 1895 sugerowało rzymski początek stylu późnoantycznego. Teza ta była rozwijana przez Aloisa Riegla w jego pracy Spätrömische Kunstindustrie, wydanej, tak jak i Orient... w 1901. Polemiki kontynuowane przez kolejne dekady nie doczekały się wprawdzie jasnego rozwiązania, podniosły jednak znacząco wagę późnego antyku jako pola badań akademickich.

W 1909, po śmierci Wickhoffa Strzygowski zostaje powołany na Uniwersytet Wiedeński, w uznaniu dla jego badań i w wyniku zawiłej akademickiej polityki oraz prawdopodobnie poparcia arcyksięcia Franciszka Ferdynanda. Propozycja pociągnęła za sobą trwały rozłam między wiedeńskimi historykami sztuki, którzy przeciwstawili się Strzygowskiemu - szczególnie z Maxem Dvořákiem i Juliusem von Schlosserem. Sprawa zaostrzyła się dodatkowo, kiedy Józef Strzygowski założył własny instytut badawczy wewnątrz uniwersytetu (Wiener Institut /Instytut Wiedeński lub Erstes kunsthistorisches Institut /Pierwszy Instytut Historii Sztuki).

W Wiedniu Strzygowski kontynuował publikowanie opracowań na najróżniejsze tematy, skupiając się na sztuce bizantyjskiej i azjatyckiej, podejmując jednocześnie kwestie armeńskie, nordyckie, słowiańskie oraz inne. Radykalny pangermanizm Strzygowskiego ujawnił się w "Die bildende Kunst der Gegenwart" (1907) (Sztuka plastyczna współczesności), w której to pracy pochwalał malarstwo Arnolda Böcklina i apelował o powstanie nowego typu niemieckiego artysty-bohatera, by odrzucić spuściznę klasycznego antyku oraz renesansu.

Według Strzygowskiego (Die altslavische Kunst, Augsburg, 1929), polskie drewniane budownictwo jest pochodzenia euroazjatyckiego (wzgl. północnego z obszarów germańskich[2]), co do dziś jest dyskutowane (badania A. Kokowskiego).

W 1933 Strzygowski przeszedł na emeryturę, opuszczając Uniwersytet Wiedeński. W 1934 założył Gesellschaft für vergleichende Kunstforschung (Towarzystwo Porównawczych Badań nad Sztuką) jako platformę badawczą dla swojej wizji rozwoju sztuki. Zmarł w roku 1941.

Wybrane publikacje[edytuj | edytuj kod]

  • Die bildende Kunst der Gegenwart, Leipzig: Quelle & Meyer 1907.
  • (współautorzy: Henri Focillon, Gilbert Murray), Civilisations: Orient-Occident, génie du Nord-Latinité, Paris: Institut International de Coopérations Intellectuelle 1935.

Przypisy

  1. J. Elsner, The birth of late antiquity: Riegl and Strzygowski in 1901, Art History 25 (2002), 372
  2. Archeologia t. 2, 1948 s. 359

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]