Jukka karolińska

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Jukka włóknista
Yucca filamentosa RO1.jpg
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad Euphyllophyta
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad jednoliścienne
Rząd szparagowce
Rodzina szparagowate
Podrodzina agawowe
Rodzaj jukka
Gatunek juka włóknista
Nazwa systematyczna
Yucca filamentosa L.
Sp. pl. 1:319. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons

Jukka karolińska[2], juka karolińska, juka włóknista, krępla karolińska, krępla włóknista, juka włóknista, szpilecznica włóknista[3] (Yucca filamentosa) — gatunek zimozielonej rośliny z rodziny szparagowatych. Pochodzi z południowo-wschodnich stanów USA, rozprzestrzeniła się także w innych rejonach USA[4]. Jest uprawiana w wielu krajach świata jako roślina ozdobna.

Kwiatostan
Jukka karolińska w swoim naturalnym środowisku
Kwiat

Zasięg występowania[edytuj | edytuj kod]

Naturalny zasięg występowania juki karolińskiej to środkowe, wschodnie i południowe regiony Stanów Zjednoczonych (Michigan i Nowy Jork po Teksas i Florydę). Zasiedla tam świetliste lasy, nieużytki i przydroża. W warunkach klimatycznych Europy jest hodowana jako roślina ozdobna w ogrodach[5].

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Łodyga i liście
Łodygi brak lub występuje krótka (do 30 cm wysokości), drewniejąca i ukryta wśród liści. Liście są nieco mięsiste, elastyczne, odwrotnie lancetowate, wyraźnie zwężone na szczycie i ostro zakończone, na brzegach nitkowato rozwłóknione, koloru zielonego lub niebieskozielonego od woskowego nalotu. Osiągają długość ok. 50-75 cm i szerokość 2,5-5 cm[5].
Kwiaty
Zebrane w kwiatostan wyrastający latem ze środka dorosłej rozety, silny, drewniejący pęd o wysokości 100-180 cm, z czego co najmniej połowa przypada na kwiatostan[4]. Kwiaty są liczne, zwieszone, dzwonkowate, koloru białego lub kremowobiałego, niekiedy zielono nabiegłe. Okwiat ma formę kulistą. Listki jajowate, na szczycie lekko zaostrzone, o długości 40-60 mm i szerokości 20-30 mm[5].
Owoce
Torebki o długości 40-60 mm, wyprostowane, suche i pękające[5].

Biologia[edytuj | edytuj kod]

Kwitnie na przełomie lipca i sierpnia[5]. W warunkach naturalnych roślinę cechuje specyficzny sposób zapylania, z udziałem molika Tegeticula yuccasella. Samica tego owada zeskrobuje pyłek z pręcików jednej rośliny i przenosi go na drugą, gdzie wwierca pokładełko w znamię słupka, składa w każdym jedno jajo, a następnie zatyka otwór pyłkiem. Gąsienice żywią się zalążkami, jednak część z nich pozostaje i rozwija się w nasiona[6].

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Cała roślina wraz z korzeniami wykorzystywana jest w lecznictwie. Pozyskuje się z niej frakcję saponinową, zawierającą ok. 1,2% saponin, z których najważniejsze to sarsapogenina i tigogenina. Po izolacji składniki te są produktem do syntezy kortykosteroidów i hormonów płciowych[5]. Od niedawna wyciągi z jukki używane są także do leczenia zapaleń stawów, przebiegających z ich zesztywnieniem i obrzękami[7]. W przemyśle wykorzystuje się włókno pozyskane z liści, przerabiane następnie na grube tkaniny i wyroby powroźnicze[8].

Uprawa[edytuj | edytuj kod]

Wymagania
Gatunek preferuje słoneczne stanowiska i lekkie, niezbyt żyzne, piaszczysto–próchnicze podłoże, o niewielkiej wilgotności oraz odczynie alkalicznym. Ginie natomiast na glebach ciężkich, gliniastych i często zalewanych[9].
Rozmnażanie
Po przekwitnięciu wokół rośliny pojawiają się młode rozetki, które osiągają dojrzałość i zdolność do kwitnienia w ciągu kilku lat. Nowe sadzonki można także uzyskać przez fragmentację korzenia lub z nasion[9]. Jednak w warunkach klimatycznych innych, niż naturalne, owoce, a tym samym nasiona nie wykształcają się[3].

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-06-12].
  2. lista roślin naczyniowych Polski
  3. 3,0 3,1 W. Buchwald, K. Chmal-Jagiełło i inni. Encyklopedia zielarstwa i ziołolecznictwa. Warszawa, PWN, 2000.
  4. Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-02-25].
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 5,4 5,5 Beata Grabowska, Tomasz Kubala. Encyklopedia bylin, tom II. Poznań, Zysk i S-ka Wydawnictwo, 2012.
  6. F. A. Novak. Wielki Atlas Roślin. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, 1972.
  7. Teresa Lewkowicz-Mosiej. Leksykon roślin leczniczych. Warszawa, Świat Książki, 2003.
  8. S. Balcerkiewicz, K. Browicz i inni. Słownik botaniczny. Warszawa, Wydawnictwo ,,Wiedza Powszechna’’, 2003.
  9. 9,0 9,1 Eugeniusz Radziul. Byliny. Warszawa, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne.