Julian Ursyn Niemcewicz
| Julian Ursyn Niemcewicz | |
 obraz pędzla Antoniego Brodowskiego z 1820 roku |
|
 Rawicz |
|
| Data urodzenia | 16 lutego 1757 |
| Miejsce urodzenia | Skoki |
| Data śmierci | 21 maja 1841 |
| Miejsce śmierci | Paryż |
| Rodzina | Niemcewiczowie |
| Odznaczenia | |
 |
|
Julian Ursyn Niemcewicz herbu Rawicz (ur. 16 lutego 1757 w Skokach[1] na Polesiu, zm. 21 maja 1841 w Paryżu) – polski dramaturg, powieściopisarz, poeta, pamiętnikarz, wolnomularz, zastępca wielkiego mówcy Wielkiej Loży Narodowej Wielkiego Wschodu Polskiego w 1781 roku.[2]
Spis treści |
Biografia [edytuj]
Pochodził ze średniozamożnej rodziny szlacheckiej (później jednego z najbogatszych rodów Polesia). Ukończył warszawski Korpus Kadetów. Był adiutantem Adama Kazimierza Czartoryskiego. Zwiedził Francję, Anglię i Włochy. Poseł inflancki Sejmu Wielkiego w 1788 roku[3], aktywny członek Stronnictwa Patriotycznego, współautor (z Hugonem Kołłątajem) projektu Konstytucji 3 Maja. W 1791 był jednym z założycieli Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej. Po zwycięstwie Targowicy przebywał na emigracji w Niemczech. Sekretarz Tadeusza Kościuszki podczas insurekcji kościuszkowskiej. Został wzięty do niewoli po bitwie pod Maciejowicami i osadzony w Twierdzy Pietropawłowskiej w Petersburgu.
W 1796 uwolniony przez cara Pawła I, razem z Kościuszką udał się do USA, gdzie zamieszkał poślubiwszy 2 lipca 1800 w Essex Amerykankę, Susan Livingston Kean. W latach 1802-1804 odwiedził Polskę, w 1807 wrócił do kraju. W 1809 został kawalerem Orderu Świętego Stanisława[4]. W 1812 roku przystąpił do Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego. [5]Od 1822 osiadł w swych dobrach w podwarszawskim Ursynowie (które chciał nazwać nota bene Ameryka), wprowadził tam nowoczesne metody ogrodnictwa i bez reszty oddał się tam twórczości literackiej. Pełnił urząd sekretarza senatu w Księstwie Warszawskim i Królestwie Kongresowym.
Podróżował po kraju jako wizytator szkół. Członek Towarzystwa Przyjaciół Nauk od 1802, a od 1826 jego prezes. Przeciwnik konspiracji, a zwolennik legalizmu. Po wybuchu powstania listopadowego w 1830 wyjechał w misji dyplomatycznej do Londynu. 5 grudnia 1830 roku Rząd Tymczasowy Królestwa Polskiego powołał pod jego przewodnictwem kilkunastoosobowy Komitet do Przejrzenia Papierów Policji Tajnej[6]. W czerwcu 1831 roku był senatorem-kasztelanem Królestwa Polskiego[7]. Od 1833 w Paryżu związany ze stronnictwem Adama Jerzego Czartoryskiego. Członek władz Związku Jedności Narodowej[8]. Był prezesem Wydziału Historycznego Towarzystwa Literackiego w Paryżu[9].
Został pochowany na cmentarzu Les Champeaux w Montmorency.
Poglądy [edytuj]
Julian Ursyn Niemcewicz postrzegał Wielkie Księstwo Litewskie, z którego pochodził, jako nierozerwalną część państwa polskiego. Taki punkt widzenia przekazywał w swojej twórczości, wpływając na kształtowanie się w kolejnych pokoleniach Polaków romantycznej wizji "Kresów", będących częścią Polski. Jan Stanisław Bystroń pisał o nim, że traktował Polskę jako całość, w granicach przedrozbiorowych, (…) z niczego nie rezygnował, jeździł na Ukrainę, na Litwę, na Pomorze, na Ruś Czerwoną jako na ziemie polskie i budził w szerokich sferach czytelników przekonanie, że granice Królestwa Kongresowego nie są granicami Polski. Nieznośny staruszek (…) całe życie pozostawał obywatelem całej niepodzielnej i niepodległej Polski[10].
Utwory [edytuj]
- Władysław pod Warną – tragedia 1788
- Kazimierz Wielki – tragedia 1792
- Powrót posła – komedia polityczna 1791
- Fragment Biblii Targowickiej – paszkwil polityczny
- Na hersztów targowieckich – paszkwil polityczny
- Juljana Ursyna Niemcewicza, podróże historyczne po ziemiach polskich między rokiem 1811 a 1828 odbyte Czytaj
- Puławy – poemat w czterech pieśniach 1802-1804 (wyd. 1855)
- Dwaj panowie Sieciechowie – powieść 1815
- Śpiewy historyczne – jedna z najpopularniejszych książek polskich XIX wieku na, której wychowywały się pokolenia młodzieży, 1816
- Cztery pory życia człowieka – poemat
- Jan z Tęczyna. Powieść historyczna - powieść z 1825 [1]
- Dzieje panowania Zygmunta III, króla polskiego, wielkiego księcia litewskiego, ruskiego, pruskiego, [...] dziedzicznego króla Szwedów, Gotów i Wandalów. Czytaj w google books
- Rok 3333 czyli Sen niesłychany – antyutopia opublikowana w 1858
- tłumaczenia: Pukiel włosów ucięty Alexandra Pope'a, utwory Lewisa, Percy'ego, Foscola, Jana Potockiego.
Ponadto liczne pamiętniki z każdego okresu życia.
Przypisy
- ↑ Adam Jerzy Czartoryski, Żywot J.U. Niemcewicza, 1860, s. 7, Julian Bartoszewicz, Historja literatury polskiej, 1861, s. 644, Grzegorz Rąkowski, Polska egzotyczna, s. 88
- ↑ Ludwik Hass, Wolnomularstwo w Europie środkowo-wschodniej w XVIII i XIX wieku, 1982, s. 170.
- ↑ Kalendarzyk narodowy y obcy na rok ... 1792. ..., Warszawa 1791, s. 334.
- ↑ Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 217.
- ↑ Dziennik Konfederacyi Jeneralnej Królestwa Polskiego. 1812, nr 1, s. 4.
- ↑ Franciszka Ramotowska, Władze centralne Powstania Listopadowego 1830/1831 r., w: Archiwum Akt Dawnych w Warszawie, przewodnik po zasobie t. II Epoka porozbiorowa, Warszawa 1998, s. 347.
- ↑ Diarjusz Senatu z roku 1830-1831, wydał Stefan Pomarański, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 455.
- ↑ Joanna Nowak, Władysław Zamoyski, o sprawę polską w Europie (1848-1868), Poznań 2002, s. 32-33.
- ↑ Anna Mazanek, Towarzystwo Historyczno-Literackie, w: Literatura Polska, przewodnik encyklopedyczny, Warszawa 1985, t. II, s. 482.
- ↑ Marek A. Koprowski: Czy Skoki się odrodzą?. W: Białoruś. Uparte trwanie polskości. s. 23–24.
Zobacz też [edytuj]
Bibliografia [edytuj]
- Pamiętnik Juliana Ursyna Niemcewicza o czasach Księstwa Warszawskiego (1807-1809), Warszawa 1902
- Marek A. Koprowski: Białoruś. Uparte trwanie polskości. Toruń: Wydawnictwo Adam Marszałek, 2006, s. 270. ISBN 978-83-7441-409-8.
- Literatura dodatkowa
- Marek Żukow-Karczewski, Niemcewicz mniej znany, "Życie Literackie", 9 VII 1989 r., nr 27 (1946).
- Julian Ursyn Niemcewicz, Dzienniki 1835-1836, Warszawa, Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2005
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Pałac Niemcewiczów w Skokach
- Rok 3333 czyli Sen niesłychany – wydanie z 1911 roku.
- Absolwenci Szkoły Rycerskiej w Warszawie
- Członkowie Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego 1812
- Członkowie rządów powstańczych (powstanie listopadowe)
- Członkowie Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Warszawie
- Członkowie Towarzystwa Historyczno-Literackiego w Paryżu
- Członkowie Wielkiego Wschodu Narodowego Polski
- Członkowie Zgromadzenia Przyjaciół Konstytucji Rządowej
- Członkowie Związku Jedności Narodowej
- Dyplomaci powstania listopadowego
- Kawalerowie Orderu Świętego Stanisława (Księstwo Warszawskie)
- Ludzie związani z Puławami
- Pochowani na cmentarzu w Montmorency
- Niemcewiczowie
- Polscy autorzy pamiętników i dzienników
- Polscy dramaturdzy
- Polscy pisarze oświeceniowi
- Polscy poeci
- Polscy prozaicy
- Polscy tłumacze
- Polscy wolnomularze (I Rzeczpospolita)
- Polscy zesłańcy w Imperium Rosyjskim
- Posłowie na Sejm I Rzeczypospolitej (województwo inflanckie)
- Posłowie Sejmu Czteroletniego (1788-1792)
- Powstańcy kościuszkowscy
- Senatorowie Królestwa Polskiego (powstanie listopadowe)
- Więźniowie Twierdzy Pietropawłowskiej
- Urodzeni w 1757
- Zmarli w 1841
