Julius Leber

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Julius Leber
Julius Leber
Data i miejsce urodzenia 16 listopada 1891
w Biesheim
Data i miejsce śmierci 5 stycznia 1945
w więzieniu Plötzensee
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Julius Leber, także Jules Leber (ur. 16 listopada 1891 w Biesheim w Alzacji, zm. 5 stycznia 1945 w Berlinie) – niemiecki polityk Socjaldemokratycznej Partii Niemiec (niem. Sozialdemokratische Partei Deutschlands, SPD), poseł do Reichstagu (1924–1933), dziennikarz, redaktor naczelny socjaldemokratycznego dziennika “Lübecker Volksboten” (1921-1933), członek Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold.

Więziony w obozach koncentracyjnych Sachsenhausen i Esterwegen (1933–1937), członek opozycji antynazistowskiej związany z Kręgiem z Krzyżowej. W razie powodzenia zamachu na Adolfa Hitlera 20 lipca 1944, Leber miał objąć stanowisko ministra spraw wewnętrznych w planowanym rządzie Goerdelera. Aresztowany przed zamachem, skazany przez Trybunał Ludowy (niem. Volksgerichtshof) na karę śmierci, stracony w styczniu 1945 w berlińskim więzieniu Plötzensee.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Lata młodzieńcze[edytuj | edytuj kod]

Julius Leber urodził się jako nieślubny syn Kathariny Schubetzer i został adoptowany przez jej przyszłego małżonka Jeana Baptiste’a Lebera[1]. W 1908 zdobył małą maturę. Następnie odbył praktykę kupiecką (1908–1919)[2]. Od 1910 uczęszczał do Oberrealschule we Fryburgu[2]. Aby finansować swoją edukację dawał korepetycje i pisał reportaże do gazet[3]. Prawdopodobnie jeszcze jako uczeń wstąpił do SPD[2][4].

Po zdaniu matury w 1912 podjął studia ekonomiczne i historyczne w Strasburgu[1]. Od semestru zimowego 1913–1914 studiował na uniwersytecie Alberta-Ludwiga we Fryburgu.

I wojna światowa[edytuj | edytuj kod]

W 1914 Leber zgłosił się na ochotnika do wojska[1]. Dwukrotnie ranny, awansowany do stopnia podporucznika[3], odznaczony Krzyżem Żelaznym[2]. Po wojnie służył w Reichswerze w wojskach ochrony pogranicza na wschodzie[3]. W 1920 podczas puczu Kappa- Lüttwitza, jako jeden z nielicznych, stanął wraz ze swoim oddziałem po stronie Republiki[2], po czym wystąpił z Reichswehry[3]. Następnie podjął dalsze studia, uzyskując tytuł doktora nauk ekonomicznych na uniwersytecie we Fryburgu[1].

Działalność polityczna[edytuj | edytuj kod]

Znaczek wydany przez pocztę niemiecką z okazji 100. rocznicy urodzin Juliusa Lebera, 1991

W latach 1921–1933 Leber pełnił funkcję redaktora naczelnego socjaldemokratycznego pisma "Lübecker Volksboten"[2]. W latach 1921–1933 był członkiem Lübecker Bürgerschaft[1][2].

W latach 1924–1933 był wybierany posłem do Reichstagu[5], specjalizując się w kwestiach polityki obronności państwa[1][2]. W tym okresie coraz bardziej krytycznie odnosił się do nauk Karola Marksa, przesuwając się na arenie partyjnej w stronę skrzydła postępowego postulującego reformę SPD[1]. Jako członek Reichsbanner Schwarz-Rot-Gold Leber atakował radykalną prawicę[3].

21 listopada 1927 poślubił w Lubece Annedore Rosenthal – córkę dyrektora Katharineum, Georga Rosenthala[3] – z którą miał dwójkę dzieci[1].

Dojście Hitlera do władzy[edytuj | edytuj kod]

W nocy z 31 stycznia na 1 lutego 1933 doszło do zamieszek przed budynkiem sądu w Lubece pomiędzy członkami Reichsbanner a oddziałami SA. Leber został zaatakowany[3] a jeden z SA-mannów, Rudolf Brügmann został śmiertelnie raniony[6]. Leber został natychmiast aresztowany, pomimo immunitetu chroniącego go jako posła Reichstagu, zwolniony 19 lutego 1933 wskutek starań socjaldemokratów, m.in. Herberta Frahma[6], odrzucił możliwość wyjazdu zagranicę[3]. 23 marca 1933 Leber został ponownie aresztowany tuż przed wejściem na obrady Reichstagu, by uniemożliwić mu oddanie głosu przeciw tzw. Ermächtigungsgesetz[3] – ustawie upoważniającej (Ustawie o pełnomocnictwach), której oficjalna nazwa to: Ustawa o usunięciu zagrożenia narodu i państwa (niem. Gesetz zur Behebung der Not von Volk und Reich)[7]. Sąd skazał Lebera na 20 miesięcy więzienia[2]. Po odbyciu kary, w okresie 1935–1937 Leber został objęty aresztem prewencyjnym (niem. Schutzhaft)[2] i był więziony kolejno w Esterwegen i Sachsenhausen[1]. Po wyjściu z obozu, Leber przyłączył się do opozycji[1], działając pod przykrywką jako handlarz węglem i uzyskując pomoc od Gustawa Dahendorfa[3].

Współpraca ze spiskowcami 20 lipca[edytuj | edytuj kod]

W 1940 Leber nawiązał kontakt z opozycjonistami w kręgach Wehrmachtu i poznał Clausa von Stauffenberga[3]. Pozostawał w kontakcie również z Carlem Goerdelerem oraz członkami Kręgu z Krzyżowej wokół hrabiego von Moltke[2]. Plany Lebera odnośnie przyszłych Niemiec zachowały się jedynie szczątkowo[2] – Leber był zdania, że reżim nazistowski obalić powinien szeroki ruch społeczny, obejmujący również opozycjonistów z obozu komunistów[2] a po przejęciu władzy, w Niemczech powinien rozwinąć się system dwupartyjny[2].

W razie powodzenia zamachu na Adolfa Hitlera 20 lipca 1944, Leber miał objąć stanowisko ministra spraw wewnętrznych w planowanym rządzie Goerdelera[1]. Von Stauffenberg popierał kandydaturę Lebera na kanclerza Niemiec[8]. Według Giseviusa Leber miał zbyt lewicowe poglądy, by kandydować na to stanowisko[9].

Leber został aresztowany przez Gestapo 5 lipca 1944, zanim przeprowadzono zamach na Hitlera 20 lipca[1]. 22 czerwca 1944, razem z Adolfem Reichweinem brał udział w naradzie z opozycjonistami komunistycznymi, przywódcami Saefkow-Jacob-Bästlein-Organisation Antonem Saefkowem i Franzem Jacobem[10], zaaranżowanej przez Ferdinanda Thomasa[11]. Najprawdopodobniej w spotkaniu tym uczestniczył donosiciel Gestapo[10].

20 października 1944 odbył się pokazowy proces Lebera, Reichweina, Hermanna Maaßa i Gustava Dahrendorfa przez Trybunałem Ludowym (niem. Volksgerichtshof). Leber został skazany na karę śmierci, która została wykonana 5 stycznia 1945 w berlińskim więzieniu Plötzensee[1]. Na krótko przed śmiercią, Leber pisał do przyjaciół:

Quote-alpha.png
Płacić życiem w służbie tak dobrej i sprawiedliwej sprawy jest odpowiednią ceną. Zrobiliśmy wszystko co było w naszej mocy[12][13].

Upamiętnienie[edytuj | edytuj kod]

Tablica pamiątkowa na Julius-Leber-Brücke

Imieniem Juliusa Lebera nazwano: koszary w Berlinie-Weddingu (niem. Julius-Leber-Kaserne), berliński most w dzielnicy Schöneberg (niem. Julius-Leber-Brücke), stację S-Bahn w berlińskiej dzielnicy Schöneberg oraz sąsiadującą ulicę (niem. Leberstraße), koszary w Husum oraz jedną z ulic Lubeki (niem. Dr.-Julius-Leber-Straße). Ponadto ulice Juliusa Lebera znajdują się w: Neustadt am Rübenberge, kolońskiej dzielnicy Longerich, dzielnicy Leverkusen Alkenrath, dzielnicy Bonn Duisdorf, Baesweiler koło Akwizgranu, Bielefeld, dzielnicy Hamburga Altonie, Diepholz, Bremie, Nordhorn, Wismarze, Stralsundzie, Wesel, Getyndze, Kilonii, Norymberdze, Hachenburgu, Hürth, Aschaffenburgu, Hanau, Varel, Kilonii i Münster. W Erfurcie i Krailingu znajduje się Julius-Leber-Ring, a w Ellwangen, Wilhelmshaven, Ulm i Hanowerze Julius-Leber-Weg.

W Essen imię Juliusa Lebera nosi ośrodek edukacyjny (niem. Julius-Leber-Haus). Imię Juliusa Lebera noszą szkoły różnego stopnia w Hamburgu, Breisach i Frankfurcie nad Menem.

Przypisy

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 1,11 1,12 Stefan Berger: Leber, Hieronymus Julius. W: A. T. Lane: Biographical dictionary of European labor leaders. T. 1. Greenwood Publishing Group, 1995, s. 552. ISBN 0313264562. (ang.)
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 Dorothea Beck: Leber, Julius. W: Neue Deutsche Biographie. T. 14: Laverrenz - Locher-Freuler. Berlin. s. 18-19. (niem.)
  3. 3,00 3,01 3,02 3,03 3,04 3,05 3,06 3,07 3,08 3,09 3,10 Deutsches Historisches Museum: Julius Leber, Politiker (niem.). www.dhm.de. [dostęp 2010-05-11].
  4. Inne źródła – Deutsches Historisches Museum – podają, że Leber wstąpił do SPD w 1913 (po podjęciu studiów).
  5. Datenbank der deutschen Parlamentsabgeordneten Basis: Parlamentsalmanache/Reichstagshandbücher 1867-1938: Julius Leber (niem.). www.reichstag-abgeordnetendatenbank.de. [dostęp 2010-05-11].
  6. 6,0 6,1 Bundeskanzler-Willi-Brandt-Stiftung: Willy Brandt Biografie: Verhaftung Julius Lebers (niem.). www.bwbs.de. [dostęp 2010-05-11].
  7. Deutsches Historisches Museum: Das Ermächtigungsgesetz 1933 (niem.). [dostęp 18 maja 2009].
  8. Joachim Fest: Der lange Weg zum 20. Juli. btb Verlag, 1997, s. 391-392. ISBN 978-3-442-72106-1. (niem.)
  9. Hans Bernd Gisevius: Bis zum bittern Ende. T. 2. Fretz & Wasmuth, 1946, s. 279. (niem.)
  10. 10,0 10,1 Francis Ludwig Carsten, Hermann Graml: The German resistance to Hitler. University of California Press, 1970, s. 180. ISBN 0520016629. [dostęp 16-05-2010]. (ang.)
  11. Peter Hoffmann: The history of the German resistance, 1933-1945. McGill-Queen's Press - MQUP, 1996, s. 363. ISBN 0773515313. [dostęp 16-05-2010]. (ang.)
  12. Wolne tłum. z jęz. ang.: To pay with one’s life in the service of so good and just a cause is an appropriate price. We have done what has been in our power to do.
  13. Francis Ludwig Carsten, Hermann Graml: The German resistance to Hitler. University of California Press, 1970, s. xiii. ISBN 0520016629. [dostęp 16-05-2010]. (ang.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Wolfgang Benz (wyd.), Walter H. Perle: Lexikon des deutschen Widerstandes. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag, 2001, s. 159, 219, 351. ISBN 97835961508300. (niem.)

Literatura dodatkowa[edytuj | edytuj kod]

  • Dorothea Beck (wyd.), Wilfried F. Schoeller: Julius Leber. Schriften, Reden, Briefe.. München: 1976. ISBN 3-87471-001-7.
  • Dorothea Beck: Julius Leber. Sozialdemokrat zwischen Reform und Widerstand. Berlin: Siedler, 1983. ISBN 3-88680-091-1.
  • Hans Bernd Gisevius: Bis zum bitteren Ende. Bericht eines Augenzeugen aus den Machtzentren des Dritten Reiches. Zürich: Knaur, 1983. ISBN 3-426-03677-0.
  • Biographisches Lexikon des KV. T. 2. Schernfeld: SH-Verlag, 1991, s. 75. ISBN 3-923621-55-8.
  • Martin Schumacher, Lübbe, Schröder: M.d.R. Die Reichstagsabgeordneten der Weimarer Republik in der Zeit des Nationalsozialismus. politische Verfolgung, Emigration und Ausbürgerung, 1933–1945. Eine biographische Dokumentation. Düsseldorf: Droste, 1994. ISBN 3-7700-5183-1.