Junta (władza wojskowa)

Junta (wym. /ˈhʊntə/) – określenie pochodzące z języka hiszpańskiego oznaczające pierwotnie związek lub radę. Obecnie powszechnie stosowane głównie w odniesieniu do krajów Ameryki Łacińskiej, w których władza wojskowa przejęła rządy na drodze zbrojnego zamachu stanu. Określenie używane również w odniesieniu do dyktatur wojskowych w innych państwach (jak np. WRON w PRL, w Grecji pod rządami czarnych pułkowników, czy w Portugalii po rewolucji goździków).

Definicja i charakterystyka

Współcześnie dyktaturą wojskową nazywamy taki system,w którym profesjonalni wojskowi łączą funkcje dowódcze z głównymi funkcjami w aparacie państwowym, rządzą opierając się na armii i z wykorzystaniem wojskowych metod działania. Oznacza to w praktyce:

• obsadzanie kierowniczych stanowisk w państwie przez profesjonalnych wojskowych, pełniących jednocześnie z funkcjami państwowymi funkcje dowódcze w armii;
• traktowanie armii (ściślej – korpusu oficerskiego) jako głównego oparcia politycznego rządów, przy pomniejszaniu roli partii politycznych lub nawet ich likwidacji;
• wciąganie wojska do sprawowania władzy w większej mierze, niż wynika to z jego naturalnych funkcji, zarówno związanych ze stosowaniem przemocy – wojsko w mniejszym lub większym stopniu przejmuje część funkcji policji i organów wymiaru sprawiedliwości, jak i do pełnienia funkcji o charakterze ewidentnie cywilnym – takich jak np. walka z analfabetyzmem, dystrybucja żywności, wykonywanie funkcji kontrolnych nad administracją cywilną lub zarządzanie przedsiębiorstwami państwowymi.
• często, np. w Polsce w czasie stanu wojennego, nieprzestrzeganie prawa międzynarodowego (por. ONZ), powodujące sankcje.

Państwa obecnie rządzone przez junty wojskowe

• Fidżi (od 2006) - Epeli Nailatikau
• Madagaskar (od 2009) - Wysoka Władza Przejściowa - Andry Rajoelina
• Republika Środkowoafrykańska (od 2013) - Seleka - Michel Djotodia

Przykłady junt na świecie

• Mjanma (1962-2011) - Rada Pokoju i Rozwoju - Than Shwe
• Grecja (1967-1974) - Junta Czarnych Pułkowników
• Peru (1968-1980) - rządy wojskowe
• Libia (1969-2011) - dżamahirijja Muammara al-Kaddafiego
• Brazylia (1969) - Junta Brazylijska
• Chile (1973-1990) - rządy wojskowe w Chile
• Portugalia (1974-1976) - Junta Ocalenia Narodowego
• Etiopia (1974-1987) - Derg
• Argentyna (1976-1983) - argentyńska junta wojskowa
• Polska (1981-1983) - Wojskowa Rada Ocalenia Narodowego - Wojciech Jaruzelski
• Haiti (1991-1994) - rządy wojskowe - Raoul Cédras
• Mauretania (2005-2007) - Wojskowa Rada Sprawiedliwości i Demokracji - Ili uld Muhammad Fal
• Tajlandia (2006-2008) - Rada Bezpieczeństwa Narodowego - Sonthi Boonyaratkalin
• Mauretania (2008-2009) - Rada Państwa - Muhammad uld Abd al-Aziz
• Gwinea (2008-2010) - Rada Narodowa na rzecz Demokracji i Rozwoju - Moussa Dadis Camara
• Niger (2010-2011) - Rada Najwyższa na rzecz Przywrócenia Demokracji - Salou Djibo
• Egipt (2011-2012) - Najwyższa Rada Sił Zbrojnych - Mohamed Hussein Tantawi
• Mali (2012) - Narodowy Komitet na rzecz Przywrócenia Demokracji i Państwa - Amadou Sanogo
• Gwinea Bissau (2012) - Dowództwo Wojskowe - Mamadu Ture Kuruma

Zobacz też

• Junta - dawny organ władzy w Hiszpanii

Bibliografia

• Mariusz Gulczyński: Wojskowe zamachy stanu i dyktatury [w:] Panorama systemów politycznych świata, Warszawa 2004. ISBN 83-7059-643-6
• Mariusz Gulczyński: Nauka o polityce,Warszawa 2007. ISBN 978-83-60197-49-3