Jurodiwy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Павел Александрович Сведомский
Jurodiwy

Jurodiwy (ros. юродивый, gr. môros, syr. ţđîäčâűé), także saloitaświęty, szaleniec Chrystusowy. Jeden ze wzorów świętości dawnej Rosji (obok strastoterpców, starców i pielgrzymów). Staroruski termin pochodzi od słowa уродь, czyli "poroniony płód" - nawiązując do Pawłowego określenia (1Kor 15,8). Inna etymologia wywodzi to określenie od staroruskiego określenia osoby głupiej, bezrozumnej[1][2][3].Inne znaczenia słowa to: coś nienaturalnego, zniekształconego, zdeformowanego, obcego i niezrozumiałego.

Korzenie zjawiska[edytuj | edytuj kod]

Korzenie tej postawy można odnaleźć już u proroków Starego Testamentu.

Pan Bóg nakazał:

  • Jeremiaszowi sporządzić więzy oraz jarzmo nałożyć na szyję i w ten sposób prorokować (Jr 27,2)
  • Ozeaszowi przykazał pojąć za żonę nierządnicę, pokochać ją i mieć z nią dzieci (por. Oz 1,2)
  • Ezechielowi spakować się w nocy, zrobić dziurę w murze miasta i uciec jak zesłaniec (Ez 12,3-7)

Jezus według Ewangelii tak był zaangażowany w głoszenie swojej nauki, że ludzie myśleli, iż "odszedł od zmysłów". (Mk 3, 20-21)

Stąd Paweł zachęca: "Jeśli ktoś spośród was mniema, że jest mądry na tym świecie, niech się stanie głupim, by posiadł mądrość" (por. 1Kor 1,25; 3,18; 4,10-13).

Motto życia jurodiwych, można by zawrzeć w słowach św. Pawła:
"Tak więc, gdy Żydzi żądają znaków, a Grecy szukają mądrości, my głosimy Chrystusa ukrzyżowanego, który jest zgorszeniem dla Żydów, a głupstwem dla pogan, dla tych zaś, którzy są powołani, tak spośród Żydów, jak i spośród Greków, Chrystusem, mocą Bożą i mądrością Bożą." (1Kor 1,22-24)

Charakterystyczne zachowania[edytuj | edytuj kod]

W różnych kulturach szaleńcy byli pogardzani, ale również uważani za posiadających kontakt z innym światem. Poprzez swoje praktyki, jurodiwi naśladują Chrystusa poniżonego.

  • Żyli w ubóstwie, spali na śmietnikach lub psich posłaniach, poniżali się
  • obcy, nieznani, nieuchwytni, nieobliczalni, cudzoziemcy (przybywają z "zachodu", "krajów łacińskich", "Niemiec")
  • nie dbali o wygląd, rozczochrani, pojawiali się nago nawet w świątyniach (znak umartwienia, przejrzystości-czystości duszy), z łańcuchem na szyi, wybałuszając oczy, tocząc pianę z ust, wymiotując
  • często milczeli ("niemota" pośród "słowian"), lub przeciwnie, krzyczeli (bełkotali, mamrotali, bluźnili, znieważali, zadawali zagadki, powtarzali dokładnie to co ludzie do nich mówili – echolalia)
  • czynili cuda (przewidywali przyszłość, chodzili po wodzie, uzdrawiali)

Można powiedzieć, że zamiast uciekać na pustynię lub do celi klasztornej powracali oni z osamotnienia by służyć ludziom poprzez zrywanie masek, wyśmiewanie pozoranctwa, rytualizmów i próżności.

By wstrząsnąć, poprzez demaskowanie pozornej „mądrości ludzkiej”.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Zjawisko jurodstwa narodziło się w Bizancjum w VI w. Za pierwszą kanonizowaną bizantyjską jurodiwą uznano św. Izydorę, mniszkę żyjącą prawdopodobnie w VI w. w Egipcie. Dużą popularnością cieszyli się też palestyński mnich św. Symeon Salos (VI w.) oraz św. Andrzej Salos vel Andriej Cariegradski (IX w.) z Kościoła Aleksandryjskiego.

Jednak swoje najbardziej spektakularne formy jurodstwo osiągnęło w prawosławnej Rusi, gdzie za świętych uznano łącznie aż 36 jurodiwych. Wśród nich św. Izaakija z Ławry Pieczerskiej (zm. 1090 – pierwszego kanonizowanego jurodiwego w Rosji), św. Prokopa z Ustiuga (zm. 1302), św. Fiodora i św. Nikola z Nowogrodu (obaj zmarli w 1392 r.) oraz św. Ksenię Petersburską, ostatnią kanonizowaną jurodiwą w Rosji (żyła pod koniec XVIII w.).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • tłum. Andrzej Wojnowski: Opowieści pielgrzyma. Poznań : W drodze, [ca 2005].. ISBN 83-7033-263-3.
  • Cezary Wodziński: Św. Idiota : projekt antropologii apofatycznej. Gdańsk: Słowo/Obraz Terytoria, 2000. ISBN 83-88560-70-0.
  • Łukasz Kołoczek. Czy był szalony?. „List miesięcznik katolicki”. 03/2005. 
  • Cezary Wodziński. Jurodiwy. Portret niebywalca. „MIESIĘCZNIK „WIĘŹ””. Marzec 2000. 3 (497). 

Filmy[edytuj | edytuj kod]

O jurodiwym starcu Anatoliju opowiada film Wyspa.

Przypisy

  1. Фасмер М. Этимологический словарь русского языка. Т. 4. С. 168, 534.
  2. Толковый словарь живого великорусского языка: «Юродивый».
  3. Словарь Ушакова: «Юродство».