Kąty Wrocławskie

Kąty Wrocławskie
Herb Kątów Wrocławskich
Państwo	Polska
Województwo	dolnośląskie
Powiat	wrocławski
Gmina	Kąty Wrocławskie gmina miejsko-wiejska
Założono	1297
Prawa miejskie	1297
Burmistrz	Antoni Kopeć
Powierzchnia	6,35 km²
Wysokość	ok. 138 m n.p.m.
Ludność (2010) • liczba • gęstość	5722 855 os./km²
Strefa numeracyjna	(+48) 71
Kod pocztowy	55-080
Tablice rejestracyjne	DWR
Położenie na mapie Polski Kąty Wrocławskie
51°02′N 16°46′E
TERC (TERYT)	5020323044
Urząd miejski Rynek-Ratusz 1 55-080 Kąty Wrocławskie
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło Kąty Wrocławskie w Wikisłowniku
Strona internetowa

Kąty Wrocławskie (niem. Kanth; do 1930 Canth; tuż po II wojnie światowej - Kąty Śląskie) — miasto w woj. dolnośląskim, w powiecie wrocławskim. Miasto jest siedzibą gminy miejsko-wiejskiej Kąty Wrocławskie.

Historycznie leży Dolnym Śląsku. W latach 1975-1998 miasto administracyjnie należało do woj. wrocławskiego.

Według danych z 31 grudnia 2010, miasto liczyło 5722 mieszkańców.

Położenie

Miasto jest położone na wschodnim krańcu Równiny Kostomłotów, od południa opływa je Bystrzyca, od północnego zachodu Strzegomka.

Kąty Wrocławskie leżą 22 km na południowy zachód od Wrocławia.

W południowej części miasta znajduje się węzeł autostradowy autostrady A4 i drogi krajowej nr 5. Centrum miasta przecina droga wojewódzka nr 346 Środa Śląska-Godzikowice k. Oławy, natomiast Kąty Wrocławskie z Wrocławiem łączą droga wojewódzka nr 347 i droga wojewódzka nr 362.

Przez miasto przebiega linia kolejowa nr 274 (Wrocław-Jaworzyna Śląska).

Historia

Kąty Wrocławskie w XVIII wieku

We wczesnym średniowieczu był to teren zajęty przez plemię Ślężan.

Historia Kątów Wrocławskich sięga 1297 roku, kiedy to Bolko I Surowy nadał prawo założenia miasta na prawie średzkim. Już rok później kroniki potwierdzają istnienie miasta o nazwie Kant. W 1302 wymieniają istnienie w Kant parafii p.w. św. Piotra i Pawła oraz obecność w nim wójta dziedzicznego Gerharda. W pierwszych latach istnienia miasto należało do księstwa wrocławskiego, a dopiero później uzyskało suwerenność. Już w 1310 miasto było znaczącym ośrodkiem handlu, w czym pomagał bród przez rzekę Bystrzycę. W 1322 Kant (Kanth) przypadło jako posag córce Henryka VI Dobrego, która poślubiła Konrada Oleśnickiego, którego działania zmierzały w kierunku wzmocnienia kontaktów z Czechami. W 1329 roku miasto znalazło się w granicach księstwa świdnicko-jaworskiego, a następnie księstwa ziębickiego. W 1339 roku książę Bolko II Mały sprzedał miasto Konradowi II Oleśnickiemu. Od połowy XIV wieku rozwijało się w nim rzemiosło oraz młynarstwo, garncarstwo i tkactwo. W 1419 Konrad IV Starszy w zamian za pożyczkę, zastawił miasto Biskupstwu Wrocławskiemu. Ponieważ pożyczka nie została spłacona, Kąty stały się własnością diecezji wrocławskiej. W połowie XV wieku podczas najazdu Husytów miasto zostało częściowo zniszczone, zniszczeniu uległy również dotychczasowe mury miejskie. W 1475 roku miasto spustoszył wielki pożar. Na pierwszą połowę XVI wieku przypada największy rozkwit miasta jako ośrodka handlu i rzemiosła. W 1587 r. zakończono przebudowę murów miejskich, które posiadały wówczas dwie duże bramy – Świdnicką i Wrocławską oraz kilka furt. Miasto odniosło ogromne zniszczenia podczas Wojny trzydziestoletniej, a w 1624 roku miasto kolejny raz spustoszył pożar, który pochłonął również wybudowany w 1475 roku zamek. Budowli nie odbudowano, a wobec kryzysu finansowego i panującej wojny miasto długo podnosiło się z ruin. W połowie XVII wieku polsko-niemiecka granica językowa przebiegała niedaleko Kąt Wrocławskich, włączając miasto do terytorium o przewadze języka polskiego. W 1810 zakończyło się trwające prawie cztery wieki zwierzchnictwo diecezji wrocławskiej, której majątek rząd pruski poddał sekularyzacji. Od 1843 roku miasto uzyskało połączenie kolejowe z Wrocławiem i Jaworzyną Śląską. W latach 1855-1856 rozebrano mury miejskie, które blokowały rozbudowę miasta (pozostał fragment przy cmentarzu miejskim).

Cmentarz Armii Czerwonej, w tle kościół p.w. śś. Piotra i Pawła

Pozyskana z nich cegła posłużyła do zabudowy południowej części miasta, gdzie wcześniej znajdowała się murowana szubienica (ruiny rozebrano w 1950). W 1896 oddano do użytku fabrykę prochu (istniała do 1920). Rozporządzeniem z 4 marca 1930 zmieniono funkcjonującą od wielu wieków pisownię nazwy miasta z Canth na Kanth. Od 1 października 1932 zmieniono granice powiatów i Kanth, które wcześniej znajdowało się w powiecie wrocławskim znalazło się w granicach powiatu średzkiego. W 1936 dopuszczono do użytkowania przebiegającą na południe od miasta autostradę, na którą wjazd umożliwiał zbudowany węzeł drogowy.

Mapa lotnicza okolic Kątów Wrocławskich (Kanth) z 1942

Od 1942 do 1945 w mieście znajdował się liczący ok. 2000 osób obóz jeniecki dla Rosjan, którzy pracowali w okolicznych zakładach przemysłowych i w rolnictwie. Podczas ewakuacji mieszkańców Wrocławia (Festung Breslau) główna kolumna uchodźców kierowała się właśnie do Kanth. Tędy również wiodła droga marszu śmierci Fünfteichen - Gross Rosen, większość zamordowanych i poległych pochowano na tutejszym cmentarzu miejskim. Działania wojenne doprowadziły do zniszczenia wschodniej części miasta oraz terenów zlokalizowanych w pobliżu stacji kolejowej. Miasto zostało zajęte przez Armię Czerwoną 8 lutego 1945. Poza niemieckimi mieszkańcami, w mieście znajdowali się również uchodźcy z Wrocławia, którym nie udało się wyjechać w głąb Niemiec oraz polscy i rosyjscy robotnicy przymusowi. Wielu oswobodzonych Polaków pozostało w Kanth, któremu polskie władze zmieniły nazwę na Kąty, a wkrótce na Kąty Śląskie. Do 1947 miasto opuścili jego niemieccy mieszkańcy, ich miejsce zajęli przymusowi wysiedleńcy z dawnych Kresów Wschodnich i przesiedleńcy ze wschodniej Polski.

Wschodnia część Rynku

Rozwój miasta po 1945 był silnie zdeterminowany bliskością Wrocławia, w którym lokowano przemysł i większe zakłady pracy. Po zmianach ustrojowych w 1989 sytuacja znacznie zmieniła się, a miasto zaczęło korzystać z dogodnego położenia w pobliżu autostrady i lotniska. W Kątach Wrocławskich powstał oddział zakładów Scania oraz zakłady farmaceutyczne Torf Corporation.

Obecnie Kąty Wrocławskie są prężnie rozwijającym się ośrodkiem handlu i usług, w północnej części powstaje nowa zabudowa wielorodzinna, a w południowej domy szeregowe i jednorodzinne. Władze miasta przeznaczyły w zachodniej części miasta teren 700 ha pod rozwój przemysłu i zakładu, które stworzą nowe miejsca pracy.

Herb miasta

W herbie miasta widnieją dwa czeskie białe lwy odwrócone do siebie tyłem, splecione ogonami, w koronach, na czerwonym tle.

Obiekty zabytkowe i historyczne

• Gotycki kościół parafialny pw. śś. Piotra i Pawła z I poł. XV wieku, rozbudowany ok. 1520. Budowla halowa z wieżą kwadratową u podstawy, ośmioboczna w górnych partiach. Górna część wieży wraz z hełmem została dobudowana w 1827. Wyposażenie wnętrza pochodzi z różnych epok, począwszy od gotyku, a na neogotyku zakończywszy. Najstarsze są polichromowane rzeźby – Maryja z Dzieciątkiem z ok. 1410 i św. Marcin i św. Jan Chrzciciel z 1470.
• Przed kościołem kolumna maryjna z 1896, a w pobliżu u zbiegu ulic gen. Sikorskiego i Kościelnej posąg św. Jana Nepomucena z 1738.

• Zachowany fragment murów miejskich, stanowi północną część muru ogradzającego cmentarz. Dolne partie pochodzą z XIV wieku, wyższe z odbudowy w 1587. Na cmentarzu mogiły żołnierzy polskich, radzieckich i masowe groby ofiar marszu śmierci.

• Grodzisko z wałem ziemnym w parku miejskim, które jest pozostałością po zamku. Budowla spłonęła w 1624, a ruiny rozebrano ostatecznie w 1829.

• Krzyż pokutny, obok kładki nad strumieniem na przedłużeniu ul. Makowej.

• Dawny kościół ewangelicki p.w. św. Elżbiety z 1833-1836, proj. Karl Friedrich Schinkel, przebudowany po 1945 na dom handlowy, stoi w Rynku.

• Układ urbanistyczny i zabudowa Rynku i przylegających ulic, kamienice z XVIII i XIX wieku.

• Ratusz z 1879, czworoboczny z renesansową wieżą z zegarem, ma wysokość 36 metrów i wieńczy ją barokowy hełm. Od wschodu na wieży znajdują się tablice herbowe biskupstwa wrocławskiego pochodzące z XVIII wieku.

• Zespół pałacowy z 1910.

• Zespół dworca kolejowego z początków XX wieku, wraz z 50 metrową, drewnianą wiatą peronową.

• Wieża ciśnień z 1934 o kształcie graniastosłupa na zewnątrz cegła, konstrukcja nośna żelazobeton.

• Pozostałość fundamentów murowanej szubienicy.

• Park miejski o powierzchni 25 ha z drzewostanem, który w wielu przypadkach liczy sobie 200 lat.

Współpraca międzynarodowa

Miasta partnerskie:

• Biblis
• Żerków
• Mignaloux-Beauvoir
• Switłowodsk

Bibliografia

• Czesław Cetwiński, 1987. Zabytki architektury w województwie wrocławskim. Wyd. Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu.
• http://www.wroclaw-powiat.wfp.pl/news.php?id=7993&rodzaj=2 M. Wieteska, 2008: Marsz Śmierci. 29 I 2008

Linki zewnętrzne

• Strona Urzędu Miasta
• Portal miasta i gminy
• Kąty Wrocławskie na portalu Hydral.Wrocław.pl
• Stowarzyszenie Miłośników Ziemi Kąckiej
• Niezależny portal mieszkańców
• Mapy: Emapi • Google Maps • Targeo • Zumi
• Zdjęcia satelitarne: Google Maps • Wikimapia • Zumi