Kędzierzyn (Kędzierzyn-Koźle)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Herb Kędzierzyna-Koźla Kędzierzyn
część miasta Kędzierzyna-Koźla
Herb
Herb Kędzierzyna
Kedzierzyn-Kozle - aleje JPII.jpg
Aleja Jana Pawła II
Miasto Kędzierzyn-Koźle
Status część miasta
Założono 1283
W granicach Kędzierzyna-Koźla 1975
Ludność (2005)
 • liczba ludności

45 790
Strefa numeracyjna 77
Kod pocztowy 47-220
Tablice rejestracyjne OK
Położenie na mapie Kędzierzyna-Koźla
Mapa lokalizacyjna Kędzierzyna-Koźla
Kędzierzyn
Kędzierzyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kędzierzyn
Kędzierzyn
Ziemia 50°20′45″N 18°12′49″E/50,345833 18,213611Na mapach: 50°20′45″N 18°12′49″E/50,345833 18,213611

Kędzierzyn (niem. Kandrzin) – dawne miasto, od 1975 część miasta Kędzierzyna-Koźla (województwo opolskie). W latach 1945–51 siedziba wiejskiej gminy Kędzierzyn, a w latach 1951–1975 samodzielne miasto.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W 1283 wydano zezwolenie na lokowanie wsi Kędzierzyn na prawie niemieckim. W latach 1283–1355 znajdowała się w granicach księstwa kozielsko-bytomskiego (Piastowie śląscy).

10 stycznia 1289 książę Kazimierz bytomski jako pierwszy z książąt śląskich złożył w Pradze hołd lenny królowi czeskiemu Wacławowi II.

Nowożytność[edytuj | edytuj kod]

W 1526 powiat kozielski przeszedł pod zwierzchnictwem Habsburgów.

W 1741 podczas wojny o sukcesję austriacką powiat kozielski został zajęty przez wojska pruskie.

W 1783 Kędzierzyn liczył 166 mieszkańców.

Rozwój gospodarczy[edytuj | edytuj kod]

W latach 1792–1821 wybudowano Kanał Kłodnicki, który pobudził rozwój gospodarczy okolic Koźla. W 1845 uruchomiono linię kolejową OpoleGliwice (stacja kolejowa w Kędzierzynie nazywała się wówczas Koźle-Kędzierzyn). Przyśpieszyło to rozwój gospodarczy całego regionu. W 1846 uruchomiono połączenie kolejowe z Raciborzem, a w latach 1875–1876 połączenie kolejowe z Nysą. W ten sposób Kędzierzyn bardzo szybko rozwinął się z wioski w osiedle dla pracowników kolei i transportu wodnego.

Liczba ludności w miejscowości 1845 1855 1861
Kędzierzyn/Pogorzelec (Kandrzin/Pogorzelletz) 365 621 810

Źródło: „Kędzierzyn-Koźle Monografia Miasta”, Państwowy Instytut Naukowy w Opolu, Opole 2001.

W latach 1880–1890 wybudowano most nadziemny nad torami.

Wzrost znaczenia Kędzierzyna[edytuj | edytuj kod]

W 1902 rozrastający się Kędzierzyn wchłonął wioskę Pogorzelec. W 1910 w Kędzierzynie żyło już 3552 mieszkańców.

W 1915 w Kędzierzynie wybudowano nowy dworzec kolejowy.

8 grudnia 1918 Górnoślązacy przedstawili w Kędzierzynie pomysł utworzenia śląskiej autonomii w ramach państwa pruskiego.

9 listopada 1919 władze niemieckie przeprowadziły na Górnym Śląsku wybory komunalne. W powiecie kozielskim strona polska zdobyła w Kędzierzynie 2 z 12 mandatów.

III powstanie śląskie[edytuj | edytuj kod]

Pociąg wykolejony przez powstańców pod Kędzierzynem

Na samym początku III powstania śląskiego 3 maja 1921 polscy powstańcy zajęli na kilka godzin miasto i dworzec kolejowy w Kędzierzynie, nie zdołali jednak utrzymać swoich pozycji.

6 maja 1921 Naczelna Komenda Wojsk Powstańczych rozkazała dwóm pułkom rozpocząć natarcie z zadaniem zajęcia Kędzierzyna. Z Sośnicowic wyruszył 2 pułk piechoty wojsk powstańczych im. T. Kościuszki dowodzony przez kpt. Pawła Cymsa. Rozpoczął on ciężkie walki usiłując przedrzeć się do Kędzierzyna od strony Bierawy, Starego Koźla i Pogorzelca. Równocześnie z Łabęd wyruszył 1 katowicki pułk piechoty im. J. Piłsudskiego dowodzony przez ppor. W. Fojkisa.

9 maja 1921 nacierające od wschodu siły ppor. W. Fojkisa zdobyły wieczorem Kędzierzyn. Do szczególnie ciężkich walk doszło w Lenartowicach i Brzeźcach.

4 czerwca 1921 niemieckie oddziały przeszły do kontrofensywy, zdobywając Koźle-Port, Kłodnicę i Kędzierzyn.

W lipcu 1922 powiat kozielski został oficjalnie przekazany administracji niemieckiej i włączony do Niemiec.

Liczba ludności w miejscowości 1910 1925
Kędzierzyn/Pogorzelec (Kandrzin/Pogorzelletz) 4.024 5.471

Źródło: S.Golachowski „Materiały do statystyki narodowościowej Śląska Opolskiego z lat 1910-1939”, Poznań-Wrocław 1950.

III Rzesza[edytuj | edytuj kod]

W latach 1933–1937 naziści przeprowadzili na Śląsku akcję usuwania nazw geograficznych posiadających niegermańską (zwykle słowiańską) etymologię. Z tego powodu w 1934 słowiańsko brzmiący Kandrzin zmienił nazwę na Heydebreck, upamiętniając w ten sposób dowódcę oddziału Freikorpsu z okresu powstań śląskich.

W ramach rozpoczętej przez nazistów walki z bezrobociem podjęto budowę Kanału Gliwickiego (lata 1934–1938), który połączył Gliwice z Koźlem-Port. W latach 1934–1936 wybudowano linię kolejową Kędzierzyn-Strzelce Opolskie. Rozwój gospodarczy sprzyjał wzrostowi liczebności mieszkańców.

Liczba ludności w miejscowości 1929 1935 1939
Kędzierzyn (Kandrzin) 5.003 6.372 6.308

Źródło: S.Popiołek „Ziemia kozielska”, Koźle 1963.

W Polsce Ludowej[edytuj | edytuj kod]

W dniu 31 stycznia 1945 Armia Czerwona zajęła Kędzierzyn. 21 marca 1945 rozpoczęło się przejmowanie od Armii Czerwonej obiektów gospodarczych w powiecie kozielskim.

Na początku 1946 w Kędzierzynie mieszkało 4866 osób.

Rozbudowa przemysłu[edytuj | edytuj kod]

W 1948 rząd podjął decyzję o wybudowaniu w Kędzierzynie trzeciej w kraju obok Chorzowa i Tarnowa fabryki nawozów sztucznych. Fabryka otrzymała nazwę: Zakłady Przemysłu Azotowego „Kędzierzyn”. Pierwszą produkcję chemikaliów uruchomiono w październiku 1949. Kędzierzyn przestał być „miastem kolejarzy” na rzecz „miasta chemików”.

2 marca 1951 Kędzierzyn otrzymał prawa miejskie.

Ludność miejscowości według spisu powszechnego 1950 1960 1970
Kędzierzyn 9.824 20.446 32.400

Źródło: „Narodowy spis powszechny 1970 r.”, GUS, Warszawa 1971.

Dla potrzeb nowych pracowników rozbudowywanych zakładów chemicznych w 1953 rozpoczęto budowę nowych domów mieszkalnych na wznoszonym osiedlu im. M. Buczka (na południe od Śródmieścia).

1 stycznia 1973 do Kędzierzyna przyłączono Blachownię.

Kędzierzyn-Koźle[edytuj | edytuj kod]

15 października 1975 nastąpiło połączenie miast Koźla, Kędzierzyna, Kłodnicy i Sławięcice oraz 3 wsi (Lenartowic, Miejsca Kłodnickiego i Cisowej) – początek dzisiejszego miasta Kędzierzyn-Koźle.

Information icon.svg Osobny artykuł: Historia Kędzierzyna-Koźla.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Największe przedsiębiorstwa[edytuj | edytuj kod]

Handel[edytuj | edytuj kod]

W Kędzierzynie znajdują się sklepy sieci: Biedronka, Lidl, Żabka, E.Leclerc i Lewiatan, a także Carrefour, Kaufland oraz Castorama.

Transport[edytuj | edytuj kod]

Układ drogowy[edytuj | edytuj kod]

Przez Kędzierzyn przebiega ważna droga krajowa: 40. Omija ona centrum miasta obwodnicą.

Komunikacja miejska[edytuj | edytuj kod]

Miejski Zakład Komunikacyjny w Kędzierzynie-Koźlu posiada w dzielnicy Kędzierzyn 16 przystanków autobusowych: Kędzierzyn Dworzec PKP, K. Miarki, Bank PKO, Ratusz, Pionierów, W. Polskiego Hala Sportowa, W. Polskiego „Arka”, W. Polskiego, Komenda Policji, Szkoła podstawowa 6, 1 Maja I, Restauracja „Kosmos”, Gazownia, Grunwaldzka I, Spółdzielnia Inparco, Stalmacha.

Zbiegają się tutaj i krzyżują wszystkie linie autobusowe z całego miasta.

Transport kolejowy[edytuj | edytuj kod]

Kędzierzyn-Koźle leży na trasie ważnych linii o znaczeniu krajowym i międzynarodowym. W Kędzierzynie znajduje się główny dworzec kolejowy miasta:

Kultura[edytuj | edytuj kod]

  • W Kędzierzynie działają domy kultury.
    • RSM „Chemik” (ul. 9 Maja 6). Działa tutaj Klub Tańca Towarzyskiego „Czar Par”, Klub Tańca Współczesnego oraz klub szachowy. Oferuje dostęp do licznych seminariów, spotkań, zajęć ruchowych dla kobiet oraz siłowni.
    • Dom Kultury „Chemik” (al. Jana Pawła II 27).
  • W Śródmieściu znajdują się:
    • Filia nr 5 (ul. Damrota 32) Miejskiej Biblioteki Publicznej w Kędzierzynie-Koźlu.
    • Filia nr 12 (Al. Jana Pawła II 27) Miejskiej Biblioteki Publicznej w Kędzierzynie-Koźlu.

Kina[edytuj | edytuj kod]

Dom Kultury i Kino „Chemik”
  • Kino „Chemik” posiada nowoczesny system dźwiękowy Dolby Digital Surround Ex. Obiekt przystosowany jest do obsługi osób niepełnosprawnych.
Kino Lokalizacja Liczba miejsc www
Kino "Chemik" Aleja Jana Pawła II nr 27 300 http://www.mok.com.pl

Oświata[edytuj | edytuj kod]

  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 1 im. Powstańców Śląskich, ul. Kościelna 19
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 6 im. Marii Skłodowskiej-Curie, ul. Stalmacha 20
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 4, ul. Kozielska
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 11, os. Pogorzelec Płd.
  • Publiczna Szkoła Podstawowa nr 19 im. Bronisława Malinowskiego, ul. Mieszka I 4
  • Publiczna Sportowa Szkoła Podstawowa nr 9 im. Jurija Gagarina, ul. Gagarina 3
  • Publiczne Gimnazjum nr 4, ul 1 Maja 3
  • Publiczne Sportowe Gimnazjum nr 5 im. Polskich Olimpijczyków, ul. Mieszka I 4
  • II Liceum Ogólnokształcące, ul. Matejki 19
  • I Liceum Ogólnokształcące, ul. Piramowicza 36

Kościoły i związki wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

Kościół rzymskokatolicki:

Inne:

Sport[edytuj | edytuj kod]

Kryta pływalnia w Kędzierzynie
Information icon.svg Osobny artykuł: Sport w Kędzierzynie-Koźlu.

W Kędzierzynie znajdują się następujące obiekty sportowe:

  • Hala widowiskowo-sportowa (al. Jana Pawła II 29) – wykorzystywany do szkolenia w piłce siatkowej oraz do przeprowadzenia imprez sportowych, rekreacyjnych, kulturalnych i innych.
  • Kryta pływalnia (al. Jana Pawła II 31) – wykorzystywany jest do zajęć objętych programem nauczania w szkołach, treningów i organizacji zawodów o randze do poziomu Mistrzostw Polski, indywidualnej i grupowej nauki pływania, rekreacji, rehabilitacji, szkoleń WOPR.
  • Hala widowiskowo-sportowa na Azotach.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

  • Cmentarz wojenny Armii Radzieckiej (ul. Jana Pawła II);
  • Kościół ewangelicko-augsburski (ul. Głowackiego 17);
  • Kościół pw. św. Mikołaja (ul. Judyma);
  • Syfon w Lenartowicach (ul. Nowowiejska), gdzie rzeka Kłodnica przepływa pod Kanałem Gliwickim.

Władze miasta[edytuj | edytuj kod]

Przewodniczący prezydium miejskiej rady narodowej, od 1972 naczelnicy miasta:

Dalej patrz Kędzierzyn-Koźle.

Samorząd Osiedla Śródmieście Kadencji 2008-2012[edytuj | edytuj kod]

Poprzedni przewodniczący:

Służba zdrowia[edytuj | edytuj kod]

  • Szpital (ul. Judyma) – pulmonologia, geriatria, neurologia, dermatologia.

Służby mundurowe[edytuj | edytuj kod]

Policja[edytuj | edytuj kod]

Komenda Powiatowa Policji w Kędzierzynie-Koźlu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]