R-13 (pocisk rakietowy)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z K-13)
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
R-3/R-13
AA-2-Atoll.png
Dane podstawowe
Państwo Związek Radziecki
Producent GosMKB "Wympieł"
Rodzaj powietrze-powietrze
Przeznaczenie przeciwlotniczy średniego zasięgu
Historia
Data konstrukcji 1957 - 1961
Lata produkcji 1961 - ?
Używana w latach od 1962
Dane techniczne
Długość R-3R: 3420 mm
R-13M: 2830 mm
Średnica 127 mm
Rozpiętość 530 mm
Prędkość 2,5 Ma (3060 km/h)
Naprowadzanie R-3R: półaktywne radiolokacyjne
R-13M: termiczne
Masa R-3R: 93 kg
R-13M: 75 kg
Masa głowicy 11,3 kg
Typ głowicy odłamkowo burząca
Zasięg R-3R: 9 km
R-13M: 15 km
Użytkownicy
Polska, Związek Radziecki i inne
Wikimedia Commons

R-3/R-13radziecki pocisk rakietowy przeznaczony do zwalczania celów powietrznych na krótkich dystansach, naprowadzany półaktywnym systemem radiolokacyjnym lub termicznie, w zależności od odmiany. Pocisk zaprojektowano na podstawie przechwyconych amerykańskich pocisków AIM-9 Sidewinder. W nomenklaturze NATO pocisk nosi oznaczenie AA-2 Atoll (ang. - atol). Pociski rodziny R-3/R-13 były szeroko używane przez Związek Radziecki i kraje członkowskie Układu Warszawskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

W 1956 roku podczas walk powietrznych nad Cieśniną Tajwańską amerykańskie samoloty F-105 Thunderchief wystrzeliły w kierunku chińskich MiG-ów kilka pocisków rakietowych AIM-9B Sidewinder, które nie trafiły w cel i nie eksplodowały, ale spadły na terytorium chińskie i zostały przetransportowane do Związku Radzieckiego w celu zbadania. Istnieje również wersja mówiąca o bezpośrednim trafieniu chińskiego myśliwca MiG-17 przez pocisk Sidewinder wystrzelony z należącego do sił powietrznych Tajwanu F-86 Sabre, który nie eksplodował, ale zakleszczył się w kadłubie MiG-a i został odzyskany po wylądowaniu.

Po pozyskaniu pocisku Sidewinder, radzieckie biura konstrukcyjne OKB-134 i NII-2 rozpoczęły prace badawcze zmierzające do opracowania podobnego pocisku, lub skopiowania konstrukcji amerykańskiej. Zdobyty pocisk posiadał wiele innowacji technologicznych nieznanych w Związku Radzieckim, będąc jednocześnie prostym w produkcji i użytkowaniu. W porównaniu do Sidewindera, radzieckie pociski kierowane były bardzo skomplikowane, a ich produkcja pochłaniała bardzo wiele cennych surowców. System naprowadzania na podczerwień w pocisku Sidewinder posiadał żyroskopy o dużo mniejszych rozmiarach niż analogiczne radzieckie, a systemy kierowania były nieporównywalnie lepsze.

Odmiany pocisku[edytuj | edytuj kod]

  • R-3 — w 1957 przyjęto propozycję budowy kopii pocisku Sidewinder pod nazwą R-13. Zlecenie opracowania pocisku otrzymało biuro OKB-134, a głowicy naprowadzającej biuro CKB "Geofizika". W 1960 rozpoczęto produkcję seryjną pocisku oznaczonego jako R-3 (lub obiekt 310), zdolnego do atakowania celów powietrznych tylko z tylnej półsfery.
  • R-3S — w 1961 rozpoczęto produkcję seryjną pocisku R-13, a w 1962 pod oznaczeniem R-3S przyjęto do uzbrojenia samolotów MiG-21F i MiG-21PF. Był to pierwszy radziecki pocisk rakietowy produkowany masowo, który jednak okazał się gorszy od pierwowzoru. Do uchwycenia celu przez R-3S było potrzeba 2 razy więcej czasu niż w przypadku Sidewindera. Zasięg pocisku wynosił do 8 km, a pułap przechwytywania od 1000 do 20000 metrów. R-3S posiadał odłamkowo-burzącą głowicę bojową ze zbliżeniowym zapalnikiem fotoelektrycznym.
  • R-3R — opracowana w 1961 roku wersja pocisku do przechwytywania celów na dużych pułapach naprowadzana półaktywną głowicą radiolokacyjną, która została wprowadzona na uzbrojenie samolotów MiG-21MB i MiG-21bis w 1966 roku. Pocisk został oznaczony jako R-3R (lub obiekt 320) i był zdolny do przechwytywania celów na pułapie do 21000 metrów w odległości od 300 metrów do 15 km. Wersja ta została oznaczona w kodzie NATO jako AA-2B Advanced Atoll (ang. - zaawansowany)
  • R-3U — (od ros. учебный - szkolny), treningowa wersja pocisku bez możliwości wystrzeliwania, wyposażona tylko w systemy naprowadzania. Służyła do ćwiczeń namierzania celu.
  • R-13M — opracowana pod koniec lat 60. wersja pocisku z systemem naprowadzającym chłodzonym ciekłym azotem i nowym radiowym zapalnikiem zbliżeniowym.
  • R-13M1 — ostatnia zmodyfikowana wersja zdolna do atakowania celów manewrujących z przeciążeniami do 6 g.

Użycie bojowe[edytuj | edytuj kod]

Pociski rakietowe R-3/R-13 były używane podczas wojny wietnamskiej od 1970 roku, oraz podczas konfliktu w Egipcie w 1973. Wszystkie odmiany pocisków dostarczano do takich krajów jak Afganistan, Algieria, Angola, Azerbejdżan, Bangladesz, Białoruś, Kambodża, Chiny, Chorwacja, Kongo, Kuba, Czechy, Egipt, Etiopia, Finlandia, Gruzja, Gwinea, Węgry, Indie, Irak, Kazachstan, Korea Północna, Laos, Libia, Madagaskar, Mali, Mołdawia, Mongolia, Mozambik, Nigeria, Peru, Polska, Rumunia, Słowacja, Somalia, Sudan, Syria, Ukraina, Wietnam, Jemen, Jugosławia (Serbia i Czarnogóra) i Zambezi.

Obecnie pocisk nadal pozostaje na uzbrojeniu wielu mniejszych krajów. Produkcję licencyjną R-3 pod nazwą A-91 prowadzono w Rumunii, a jako PL-2 w Chinach. Zmodyfikowane chińskie wersje pocisków oznaczono jako PL-3 i PL-5.