Kałków (województwo świętokrzyskie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy wsi w województwie świętokrzyskim. Zobacz też: inne miejscowości o tej nazwie.
Kałków
Sanktuarium w Kałkowie, Golgota
Sanktuarium w Kałkowie, Golgota
Państwo  Polska
Województwo świętokrzyskie
Powiat starachowicki
Gmina Pawłów
Wysokość ok. 325 m n.p.m.
Liczba ludności 490
Strefa numeracyjna (+48) 41
Kod pocztowy 27-225 Pawłów
Tablice rejestracyjne TST
SIMC 0260416
Położenie na mapie województwa świętokrzyskiego
Mapa lokalizacyjna województwa świętokrzyskiego
Kałków
Kałków
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kałków
Kałków
Ziemia 50°57′36″N 21°10′02″E/50,960000 21,167222Na mapach: 50°57′36″N 21°10′02″E/50,960000 21,167222
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Kałkówwieś w Polsce położona w województwie świętokrzyskim, w powiecie starachowickim, w gminie Pawłów.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwsza wzmianka o Kałkowie pochodzi z 1578 roku, z Kroniki Jana Długosza:

„Wioska położona w parafii Krynki, w której jest osiem łanów kmiecych, a także jest dwie karczmy mające pole, także młyn Zapniów mający pole, koło którego jest karczma biskupia mająca pole. Z tego wszystkiego wyznaczana i oddawana jest dziesięcina snopowa i koriopna dla biskupstwa krakowskiego. Wartość jej obliczano na osiem marek własnych biskupstwa krakowskiego. Kałków, w którym jest arodników 13 łanów 6,5. Ogrodników z polem 2, komorników 1, biedny 1, smolarzy 3”.

Od 1775 roku wieś Kałków należała do dworu Godów. W 1827 roku w Kałkowie było 18 domów i 102 mieszkańców, w 1882 roku mieszkało tu 298 mieszkańców w 47 domach. We wsi było wówczas 648 mórg ziemi włościańskiej i 2 morgi ziemi rządowej. W 1900 roku wielki pożar zniszczył całą wieś. W 1907 roku uwłaszczono chłopów i przedzielono działki miedzami. W tym też roku powstała druga ulica w Kałkowie.

W czasie II wojny światowej w Kałkowie stacjonował niewielki niemiecki oddział kawalerii. Żołnierze korzystali z gospodarstw mieszkańców. W drugiej połowie 1942 roku powstały pierwsze zalążki podziemnej organizacji wojskowej Bataliony Chłopskie w Kałkowie i Godowie. Ich organizatorem był Stanisław Piwnik z Kałkowa, do którego dołączyli Jan Duda z Zapniowa i Stanisław Przygoda z Bukówki (ps. Sęp), który przed wojną uzyskał stopień podoficera Wojska Polskiego. 11 października 1942 roku w Kałkowie złożyli oni przysięgę wojskową i przyjęli pseudonimy. W krótkim czasie placówka w Bukówce i Zapniowie liczyła 20 zakonspirowanych ludzi. Pod koniec 1942 roku została włączona do jednego z plutonów III Rejonu Gór Świętokrzyskich „Świt”.

W 1955 roku z inicjatywy Piotra Czajkowskiego została powołana jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej. Na początku skupiała ona dwunastu strażaków. Do akcji strażacy wykorzystywali wóz trakcji konnej, na którym umieszczano motopompę.

W latach 1837-1844 wieś administracyjnie należała do guberni sandomierskiej, w powiecie iłżeckim. W latach 1844-1914 do guberni radomskiej, w powiecie iłżeckim. W latach 1918-1975 miejscowość położona była w województwie kieleckim, w powiecie iłżeckim. W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie kieleckim.

Sanktuarium[edytuj | edytuj kod]

Sanktuarium pod wezwaniem Bolesnej Królowej Polski
Golgota
Dąb pamięci poświęcony prezydentowi RP Lechowi Kaczyńskiemu

W latach osiemdziesiątych XX wieku, w Kałkowie, z inicjatywy księdza Czesława Wali (obecnego kustosza), powstało sanktuarium pod wezwaniem Matki Bolesnej. Na jego terenie znajduje się między innymi budowla zwana Golgotą – wysoki na 33 metry budynek, w którym usytuowane są kaplice upamiętniające martyrologię narodu polskiego.

Kościół Bolesnej Królowej Polski[edytuj | edytuj kod]

Świątynia Bolesnej Królowej Polski została wzniesiona w latach 1983-1984 według projektu inż. Romana Wdowicza z Kielc. Jest dwupoziomowa, jednonawowa z dwoma kaplicami, z prezbiterium zwróconym ku północy. Architektura oraz wystrój wnętrza są utrzymane w stylu barokowym. Świątynia górna jest miejscem kultu Matki Bożej w kopii obrazu Bolesnej Królowej Polski z Lichenia. Nad głównym ołtarzem rozpościera się baldachim z koroną, jako wyraz królewskiego hołdu należnego Maryi.

Z lewej strony ołtarza głównego znajduje się kaplica Wieczystej Adoracji, zaprojektowana i wykonana przez artystę-plastyka z Krakowa Józefa Palkę. Jej ściany i kopułę zdobią ornamenty stiukowe, połączone polichromią. Przy głównej ścianie niewielki ołtarz z tronem pod monstrancję, która znajduje się za kuloodporną szybą. Obok ołtarza stoi figura Chrystusa „Ecce Homo”, ukoronowanego cierniem, bodego, ze związanymi sznurem rękami. Kaplicę poświęcił 30 maja 1992 biskup Stefan Siczek z Radomia.

Po prawej stronie prezbiterium jest duży obraz św. Maksymiliana, namalowany przez franciszkanina z Niepokalanowa, brata Felicissimusa. Z lewej strony przy wejściu do kościoła znajduje się kaplica Miłosierdzia Bożego, z obrazem „Jezu ufam Tobie”. W dolnej świątyni, przedzielonej rzędami kolumn, w ołtarzu w prezbiterium jest obraz św. Brata Alberta Chmielewskiego. Z lewej strony znajduje się kaplica żołnierzy Armii Krajowej z kopią wizerunku Matki Bożej Bolesnej z Wykusu.

Dom Jana Pawła II[edytuj | edytuj kod]

W 1988, z okazji dziesiątej rocznicy pontyfikatu Papieża-Polaka, rozpoczęto w Kałkowie budowę Domu Jana Pawła II. Ukończono go w 1991. Jest to trzypiętrowy budynek. Parter zajmuje ogromna aula, z kasetonami u sufitu. W niej przez kilka lat znajdował się obraz „Polonia” Antoniego Tańskiego. Obecnie znajduje się w auli cykl obrazów przedstawiających życie sługi Bożego kardynała Stefana Wyszyńskiego. Sala służy do wystawiania przedstawień religijno-patriotycznych, misteriów wielkopostnych, jasełek, organizowania konferencji, wykładów. Na piętrach znajdują się pokoje dla pielgrzymów. Przedłużeniem Domu Jana Pawła II jest herbaciarnia, parterowy budynek służący pielgrzymom za stołówkę i miejsce odpoczynku.

Grota Lourdzka[edytuj | edytuj kod]

Została zbudowana z ogromnych głazów skalnych w artystycznym założeniu brata Felicissimusa z Niepokalanowa, jej projektanta. Jest wierną kopią groty w Lourdes, miejsca objawień Matki Bożej Niepokalanie Poczętej św. Bernadecie Soubirous w 1858 roku. Wewnątrz groty umieszczono obraz św. Maksymiliana Kolbe, pędzla brata Felicissimusa. Jest tam również świecznik wzorowany na znajdującym się takim samym w Lourdes. Realizacji tej skomplikowanej technologicznie budowy podjął się Zbigniew Malicki ze Starachowic. Grotę lourdzką poświęcono 14 sierpnia 1999 roku.

Droga krzyżowa[edytuj | edytuj kod]

Stanowi ją zespół czternastu stacji wzniesionych według artystycznego projektu Haliny Tobiasz, zakonnicy ze zgromadzenia sióstr Służek. Stacje zbudowane na specjalnie usypanym wale ziemnym, zajmują znaczną część sanktuarium. Stacje, są to krzyże z umieszczonymi na nich tablicami przedstawiającymi drogę krzyżową. Obok krzyża stoją wielkie figury przedstawiające postacie biorące udział w tym wydarzeniu.

Dęby Pamięci[edytuj | edytuj kod]

13 kwietnia 2010 w rejonie Golgoty uroczyście posadzono dwa Dęby Pamięci – jeden poświęcony prezydentowi RP Lechowi Kaczyńskiemu, który zginął 10 kwietnia 2010 w Katastrofie polskiego Tu-154 w Smoleńsku, i drugi, poświęcony gen. Władysławowi Kuleszy, zamordowanemu w 1940 roku w Katyniu[1].

Pomnik katastrofy smoleńskiej[edytuj | edytuj kod]

24 czerwca 2012 odsłonięto Pomnik katastrofy smoleńskiej, na który składa się sylwetka z żelbetu wzorowana na Tu-154M. Ma ona wymiary dziesięć na jedenaście metrów. Ma odlane z betonu skrzydła, pod którymi zamontowano koła z poloneza. W oknach makiety widnieje sześć portretów osób, które zginęły 10 kwietnia 2010 roku w Smoleńsku: prezydenta Lecha Kaczyńskiego i jego żony Marii, prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Janusza Kurtyki, posła PiS Przemysława Gosiewskiego, ostatniego prezydenta Polski na uchodźstwie Ryszarda Kaczorowskiego i współzałożycielki „Solidarności” Anny Walentynowicz. Wewnątrz Golgoty Narodu Polskiego umieszczono urnę z ziemią z miejsca tragedii, a także tableau z wizerunkami pary prezydenckiej i osób, które zginęły w katastrofie. W krzyż wkomponowany jest wizerunek żołnierza z przestrzeloną głową w objęciach Matki Boskiej oraz kontury mapy Polski i samolotu[2].

Szkolnictwo[edytuj | edytuj kod]

Mieszkańcy Kałkowa od 1775 roku uczęszczali do szkoły przy kościele parafialnym w Krynkach. Szkołę prowadził, aż do 1795 roku Marian Kulpiński. W czasie zaborów nauczanie w Kałkowie prowadzili nauczyciele wędrowni opłacani przez mieszkańców. Było to nauczanie bardzo ryzykowne, zakazane przez władze carskie, a przestrzegania tego zakazu pilnowali żandarmi. Za nieposłuszeństwo groziła zsyłka lub kara śmierci. Ten sposób nauczania praktykowano w Kałkowie, aż do odzyskania przez Polskę w 1918 roku niepodległości. W latach 1918-1920 nauczania nie prowadzono. Zmieniło się to wraz, z zorganizowaniem „Publicznej Szkoły Podstawowej w Kałkowie”, która posiadała cztery klasy. Szkoła mieściła się w budynkach wynajętych, posiadała ziemię tzw. „kaczmarkę”. Nauczanie systematyczne prowadzono w szkole do 1 września 1939 roku.

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Kałków jest punktem początkowym szlak turystyczny czerwony czerwonego Szlaku Milenijnego prowadzącego do Skarżyska-Kamiennej. Przez wieś przechodzi szlak turystyczny niebieski niebieski szlak turystyczny z Łysej Góry do Pętkowic oraz szlak rowerowy niebieski niebieski szlak rowerowy ze Skarżyska-Kamiennej do Ostrowca Świętokrzyskiego.

Agroturystyka[edytuj | edytuj kod]

Bazę noclegową w Kałkowie i okolicy stanowią Dom Pielgrzyma w Sanktuarium Bolesnej Królowej Polski w Kałkowie Godowie oraz Gospodarstwo Agroturystyczne „Gościniec”.

Sport[edytuj | edytuj kod]

Od 4 lipca 2002 roku w Kałkowie działa Klub Sportowy Arka Kałków[3]. Obecnie drużyna występuje w świętokrzyskiej Klasie A grupie IV. Trenerem drużyny seniorów jest Janusz Ćwieluch. W sezonie 2006/07 Arka na koniec rozgrywek zajęła 5 miejsce.

Przypisy

  1. Dąb Pamięci i przemówienie prezydenta Lecha Kaczyńskiego w Kałkowie (pol.). echodnia.pl, 2010-04-14. [dostęp 2010-07-16]. koło Starachowic.
  2. Nowy pomnik katastrofy smoleńskiej. wp.pl, 2012-06-24. [dostęp 2012-06-25].
  3. Według strony internetowej klubu.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Filip Sulimierski, Bronisław Chlebowski, Władysław Walewski, Słownik Geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Warszawa 1880
  • Ks. Adam Orczyk Zarys Dziejów Parafii Św. Jana Chrzciciela w Pawłowie, Starachowice 2007, ISBN 978-83-924900-6-7.
  • Związek Kombatantów Rzeczypospolitej Polskiej i Byłych Więźniów Politycznych. Komisja Historyczna w Starachowicach, Kronika okupowanego miasta Starachowic i powiatu iłżeckiego 1939-1945, Starachowice 1998, s. 71-72.
  • Ryszard Garus, Znakowane szlaki turystyczne województwa kieleckiego, Kielce 1990

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]