Kałusz

Kałusz
Herb Kałusza Flaga Kałusza
Państwo	Ukraina
Obwód	iwanofrankiwski
Powierzchnia	65 km²
Populacja (2006) • liczba ludności • gęstość	67 700 1052,02 os./km²
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego Kałusz
Położenie na mapie Ukrainy Kałusz
49°01′N 24°22′E

Kałusz (ukr. Калуш) – miasto na Ukrainie, w obwodzie iwanofrankiwskim, siedziba rejonu kałuskiego.

Historia

Historia

W 1469 roku król Kazimierz Jagiellończyk ufundował w leżącej w dobrach królewskich wsi Kałusz łaciński kościół parafialny. W 1549 roku na polecenie króla Zygmunta Augusta hetman wielki koronny Mikołaj Sieniawski lokował w tym miejscu miasto. W 1553 roku Zygmunt August za zasługi nadał Kałusz i przyległości hetmanowi Sieniawskiemu i jego potomkom w linii męskiej. Miasto w tym czasie było ośrodkiem wydobycia soli (nawiązuje do tego herb miasta przedstawiający poza literą K i półksiężycem 3 bałwany soli). W 1595 roku liczące około 55 domów miasto złupili Turcy^{[potrzebne źródło]}. W 1661 roku odnotowano istnieniu tu niewielkiego zamku otoczonego wałem. Tu też rozegrały się zwycięskie bitwy wojsk polskich: hetmana Jana Sobieskiego z Tatarami Selim Gereja w 1672 i Andrzeja Potockiego z Turkami w 1675. Miasto rozwijało się do 1770 roku gdy wyludniła je zaraza. W 1782 roku miasto zajęli Austriacy. W 1810 roku urodził się w Kałuszu Franciszek Smolka – polski prawnik i działacz społeczny, prezydent parlamentu Austro-Węgier.

W II Rzeczypospolitej stolica powiatu w województwie stanisławowskim. W 1914 roku pobudowano w Kałuszu nowoczesną kopalnię eksploatacji soli potasowych i kainitu, która ze względu na wybuch pierwszej wojny światowej, produkcję rozpoczęła dopiero po odzyskaniu przez Polskę niepodległości (w 1922 otwarto siostrzaną kopalnię w Stebniku koło Drohobycza).

II wojna światowa

II wojna światowa wstrząsnęła życiem mieszkańców Kałusza, wśród których przeważali górnicy, kupcy, rzemieślnicy. Sowieci zajęli miasto ok. 21 września i wywieźli w 1940 r. w głąb Rosji przeważnie polskich mieszkańców miasta. Po wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej 22 czerwca 1941 r. miasto przeszło pod okupację niemiecką. W październiku 1941 r. Niemcy dokonali morderstw tysięcy Żydów z Kałusza i okolic, a w kwietniu 1942 r. z miejscowego getta wywieziono pozostałych do obozu w Bełżcu lub przeniesiono (w sierpniu) do obozu w Stanisławowie. Zaciąg Ukraińców do niemieckiej dywizji SS Galizien organizował w Kałuszu Ukrainiec Izydor Pigulak. 3 listopada 1943 r. Niemcy rozstrzelali w Kałuszu 18 ukraińskich uczniów szkoły handlowej, a dnia 6 maja 1944 r. 42 innych Ukraińców. Kałusz został wyzwolony przez 11 Dywizję Piechoty Podkarpackiej AK w ramach Akcji Burza. W 1945 r. polskich mieszkańców Kałusza przymusowo przesiedlono w nowe granice Polski, do PRL.

Mapa z 1889 r.

Ludzie związani z miastem

• Leopold Hauser – polski prawnik, działacz społeczny, poeta, urodzony w Kałuszu,
• Emil Krcha – polski malarz, postimpresjonista, urodzony w Kałuszu,
• Juliusz Majerski – polski malarz, abstrakcjonista, urodzony w Kałuszu,
• Antoni Odrowąż (1897–1976) – polski aktor, urodzony w Kałuszu,
• Stanisław Podgórski – polski malarz, pejzażysta, urodzony w Kałuszu,
• Franciszek Jan Smolka – polski prawnik działacz społeczny, prezydent parlamentu Austro-Węgier; twórca Kopca Unii Lubelskiej, we Lwowie, urodzony w Kałuszu,
• Jonasz Stern – polski malarz, grafik i pedagog, urodzony w Kałuszu,
• Baltazar Szopiński – polski prawnik, kolekcjoner dzieł tatrzańskich, zmarły w Kałuszu.

Pobliskie miejscowości

• Halicz
• Rożniatów
• Iwano-Frankiwsk
• Wojniłów

Miasta partnerskie

• Bačka Palanka
• Grand Prairie
• Gorlice, Polska
• Kędzierzyn-Koźle

Linki zewnętrzne

• СТАРИЙ КАЛУШ.
• Kałusz w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III (Haag – Kępy) z 1882 r.