Kabirowie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kabirowie (gr. Κάβειροι Kábeiroi, l.poj. Κάβειρος Kábeiros łac. Cabeiri, Cabiri, l.poj. Cabirus) – grupa najdawniejszych greckich bóstw chtonicznych uchodzących za mieszkających w trzewiach Ziemi, Wielkiej Matki, opiekunów metali; to także greckie bóstwa płodności, których główne ośrodki kultu znajdowały się w Samotrace, Lemnos i Tebach; zgodnie ze świadectwem Herodota czczono ich także w Memfis, w Egipcie.

Imię i przymioty Kabirów[edytuj | edytuj kod]

Byli służebnikami bogini Rei, Wielkiej Matki, i z tego względu często mylono ich z Korybantami i Kuretami. Ze względu na starożytną genezę, Kabiry uchodzą za bóstwa dość zagadkowe, a o ich pochodzeniu, imionach, liczbie i właściwościach wiemy niewiele, to zaś, co wiemy, często wydaje się sprzeczne, z pewnością zaś nie jest jednoznaczne. Paradoksy te dają o sobie znać już w samym ich imieniu: bogowie ci, przedstawiani jako karły, noszą imię utworzone zapewne od lemnijskiego czy semickiego słowa kabir – „wielki” i powszechnie znani byli jako Megaloi Theoi (gr. Μεγάλοι Θεοί Megáloi Theoí) – "wielcy bogowie". Mianem tym zwracali się do nich podczas sztormu żeglarze, dla których byli oni bóstwami zbawczymi. Kabirowie byli też położnikami – przede wszystkim dlatego, że wydobywali to na zewnątrz to, co ukryte w trzewiach: metale – kowalami – cecha ta wskazuje na ich szczególne związki z podziemnym światem metali – i czarownikami.

Diodor Sycylijski nazywa Kabiry Idaioi Daktyloi (gr. Ἰδαῖοι Δάκτυλοι Idaîoi Dáktyloi) – „daktyle idajskie”, dosł. „karły” Idy, od Idy – góry w Grecji, gdzie podług najdawniejszej tradycji miał mieszkać Zeus, sam uważany za jednego z Kabirów, w najdawniejszym okresie religii greckiej przedstawiany jako karzeł wielkości kciuka. Stosowała się do niego formuła: „Mniejszy niż mały, lecz większy niż wielki”. Herakles, najsilniejszy, najpotężniejszy spośród mężów, w prehistorycznym etapie religii greckiej również był karłem. Daktyle znane też były jako Kabiry – w języku syryjskim i arabskim oznacza to „potężnych”, „wielkich” – postacie te otaczane były kultem głównie w Samotrace. Oddawano im tam cześć jako małym figurkom wielkości jednej stopy.

Kabirami byli też dwa inni herosi greccy, Kastor i Polluks, bogowie nawigacji widoczni na niebie jako piękne gwiazdy. Umieszczane na skałach nadmorskich ich posągi miały wysokość jednej stopy; określano ich mianem „wielkich”, mimo że przedstawiano jako malutkich.

Pochodzenie Kabirów[edytuj | edytuj kod]

Przypisywano im różne pochodzenie i liczebność. Znamy przekaz, iż pochodzą z góry Kabejros w Berektynii należącej do frygijskiej Macierzy Bogów; mieli tam trafić z Samotraki, swej świętej wyspy. Najczęściej uważano ich za potomków Hefajstosa i nimfy Kabejro – postać tożsama z Reą, Demeter, Hekate i Afrodytą. Podaje tak m.in. Ferekydes, który pisał, iż byli także rodzeństwem trzech nimf Kabiryd.

Akusilaos twierdził, iż Hefajstos ze związku z Kabejro miał syna Kadmilosa, który spłodził trzech kabirów. Oni natomiast byli ojcami trzech Kabiryd. Inne wersje przekazują, iż było ich siedmiu, a ich ojcem był Fenicjanin Sydyk, zaś bratem Asklepios. Jeszcze inne źródło podaje, iż było dwóch Kabirów, synów Hefajstosa i Kabejro – Alkon i Eurymedont.

Mnaseas z Patara wymieniał czterech Kabirów: Aksierosa, Aksiokersę, Aksiokersosa, Kadmilosa. Byli oni utożsamiani z kultami, Dionizosa, Hadesa, Hermesa i Demeter oraz z Kuretami, Korybantami i Dioskurami. Zaś Rzymianie kojarzyli ich Jowiszem, Merkurym, Junoną, Minerwą. Jednakże Mnaseas nie podaje ich pochodzenia. W tej wersji było to tylko określenie funkcji wzywanych bogów. Z tej racji byli też identyfikowani z Jazjonem i Dardanosem, herosami z Samotraki.

Kult Kabirów[edytuj | edytuj kod]

Ukrywano ich, tak jak ukrywa się skarby. W każdym greckim domu znajdowała się kista (gr. κίστη kístē), coś w rodzaju skrzyni, w której przechowywano w ukryciu kilka takich Kabirów, starannie zawiniętych w sukna, ubieranych w mikroskopijnej wielkości szaty; zawsze starannie ukrywano ich w ciemnej kista, uważano bowiem, że – adekwatnie do swego chtonicznego charakteru – mieszkają w ciemnych jaskiniach. W świątyniach wznoszonych ku czci Kabirów posążki te przechowywano w adyton (gr. ἄδυτον ádyton), w "świętym świętych", wewnętrznym sanktuarium, w miejscu, gdzie nikt nie mógł wejść poza kapłanem, który – najczęściej raz w roku – składał ofiarę. Ze względu na otaczanie Kabirów kultem misteryjnym, nazywanie ich po imieniu groziło karą.

Najdawniejsze znane przedstawienia Kabirów cechują się wielkim schematyzmem: przedstawiano ich jako postacie w kształcie trójkątów z trójkątnymi, spiczastymi kapturami na głowie (cucculatus); twarze nie zdradzają cech indywidualnych; często trzymają w rękach latarenkę, której blask rozświetla ciemności panujące we wnętrzu ziemi.

Późniejsza ewolucja[edytuj | edytuj kod]

W późniejszym czasie Kabiry – bogowie czy po prostu duchy metali – przekształciły się w duchy planetarne czy w bogów utożsamianych z planetami; za pośrednictwem parającej się procesem transsubstancjacji alchemii stały się zatem symbolami duszy świata uwięzionej w materii (mit gnostycki), a tym samym – pośrednio – legły u podstaw współczesnych nauk przyrodniczych.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]