Kacwin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Kacwin
Kościół Wszystkich Świętych w Kacwinie
Kościół Wszystkich Świętych w Kacwinie
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat nowotarski
Gmina Łapsze Niżne
Wysokość 530-980 m n.p.m.
Liczba ludności (2006) 980
Strefa numeracyjna (+48) 18
Kod pocztowy 34-441 Niedzica
Tablice rejestracyjne KNT
SIMC 0443022
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Kacwin
Kacwin
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Kacwin
Kacwin
Ziemia 49°22′N 20°17′E/49,366667 20,283333Na mapach: 49°22′N 20°17′E/49,366667 20,283333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Ogólny widok miejscowości

Kacwin (słow. Kacvín, węg. Szentmindszent, niem. Katzwinkel – koci zakątek) – wieś w Polsce położona na Spiszu w województwie małopolskim, w powiecie nowotarskim, w gminie Łapsze Niżne. W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa nowosądeckiego.

Położenie[edytuj | edytuj kod]

Znajduje się na Pogórzu Spiskim w etnograficznym regionie zwanym Zamagurzem[1]. Miejscowość położona jest w dolinie potoku Kacwinianka i na zboczach otaczających je wzniesień: Tylki Hawiarskie (783 m), Kunia Góra[2] (756 m), Serwoniec (787 m), Hajszyna (731 m), Majowa Góra 741 m). Przez granicę ze Słowacją sąsiaduje z Wielką Frankową. Do miejscowości dochodzi szosa z Niedzicy (4 km)[3] i planowane jest przedłużenie jej przez granicę do Wielkiej Frankowej.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Jedna z najstarszych miejscowości Spiszu, wymieniana w dokumentach historycznych już w 1320 tu cytat z zachowanych dokumentów: W tym roku Magister Kokosz sprzedał bratu swemu Janowi i jego synowi Michałowi ziemie: Frydman, Niedzicę, Kacwin i Frankową. W dokumencie jest mowa o Niedzicy i Kacwinie jako wioskach już istniejących, natomiast Frydman i Frankowa są opisane jako miejsca przygotowane pod założenie osiedli. Jeszcze na początku XIV w. Ziemia położona na północny zachód od Magury pokryta była lasami. Wiadomość o tym czerpiemy z dokumentu odnoszącego się do Rużbach – W 1303 Henryk, sołtys z Podolinca, zawiera umowę z siostrą swoją Hildegundą i jej mężem Henrykiem w sprawie objęcia sołectwa w Rużbachach i rozciągnięcia kolonizacji na dalsze lasy naprzeciwko Czorsztyna. Sołtys podoliniecki nazywa lasy dziedzictwem swoim.

Zarys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Nazwa miejscowości Kacwin wywodzi się od niemieckiego Katzwinkel, co oznacza Koci Zakątek. Nieopodal wsi znajduje się wzgórze, które kacwinianie nazywają Koci Zomek, Udokumentowana historia 84-łano-wej wsi (dla porównania: Niedzica 60 łanów, Frydman 60 łanów) lokowanej na prawie niemieckim sięga I poł. XIV w. (1320 r.), kiedy to Kokosz Berzewiczy, właściciel obszaru Magury Spiskiej, dokonał sprzedaży wsi swemu bratu Janowi. Wieś dzieliła koleje losu Polskiego Spisza, znajdują­cego się w rękach możnych rodów węgierskich – Berzewiczych, Horwathów i Salamonów. Jednak po I wojnie światowej Kacwin pozostaje w granicach państwa polskiego. Natomiast w latach 1939-1945 wieś zostaje włączona do Słowacji, by na powrót być przywrócona Polsce po zakończeniu działań wojennych.

Kacwin pozostawał przez długi czas własnością panów klucza dunajeckiego, którzy około 1400 r. ufundowali w miejscowości kościół p. w. Wszystkich Świętych. W 1431 r. świątynia została sprofanowana przez husytów, oblegających wówczas spiskie miejscowości. Natomiast w XVII w. wieś, uzależniona od religii wyznawanej przez panów na zamku Dunajec, znalazła się pod wpływem prądów protestanckich. Kościół kacwiński pozostawał w rękach luteranów prawdopodobnie do roku 1666, gdyż właśnie wtedy we wsi pojawił się katolicki kapłan Bartłomiej Rozmus[4]. Zachowane z tego okresu księgi metrykalne (z 1679 r.) podają łacińską nazwę miejscowości: Kacvinensis lub Kaczvinkensis. Ostatni taki zapis pojawia się jeszcze w roku 1919 (wpisu dokonał ks. Pataky).

Atrakcje turystyczne[edytuj | edytuj kod]

  • zimą w Kacwinie funkcjonuje otwarty w 2006 wyciąg narciarski;
  • dawne spichlerze, młyn sprzed dwustu lat;
  • XV-wieczny zabytkowy kościół, zabytkowe kaplice;
  • jedyne zachowane w Polsce "Sypańce" czyli miejsca do przechowywania zboża;
  • wodospady;

Folklor[edytuj | edytuj kod]

Region Spisza posiada wyraźnie wyodrębnioną autentyczną i żywą kulturę lokalną, na którą składa się folklor śpiski; m.in. gwara śpiska[potrzebne źródło], będąca w ogóle nie rozpoznawalna w Polsce, a zazwyczaj uznawana za mowę podhalańską. Charakterystyka folkloru widoczna jest dodatkowo w kuchni, rękodziele ludowym, a także muzyce, tańcu i oryginalnym stroju śpiskim, w odmianie zwanej kacwińską[potrzebne źródło].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  2. Kunia góra w Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IV (Kęs – Kutno) z 1883 r.
  3. Geoportal. [dostęp 2010-07-15].
  4. A. Skorupa Zabytkowe kościoły Polskiego Spisza, Kraków 2001, s. 44

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]