Kaijū

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Kaijū (jap. 怪獣 kaijū?)japońskie słowo znaczące dosłownie „dziwną bestię”[1]. Stało się ono szerzej znane dzięki produktom kinematografii japońskiej. Termin ten jest kojarzony z pojęciem tokusatsu, czyli efektami specjalnymi. Pokrewnymi terminami są: kaijū-eiga (怪獣映画, filmy z potworami w rolach głównych), dai-kaijū (大怪獣, wielkie potwory) i kaijin (怪人, potwory-humanoidy). Produkcje o tematyce kaijū zaliczane są do filmów z gatunków fantastycznonaukowych i katastroficznych. Prawdopodobnie najsłynniejszym kaijū jest Godzilla oraz King Kong. Inne znane kaijū to m.in. King Ghidorah, Mothra, Rodan lub Anguirus, (należące do wytwórni Tōhō), czy też Gamera i Daimajin (należące do wytwórni Daiei). Istnieje też termin ultra-kaijū na określenie setek potworów występujących w serialach i filmach o Ultramanie. Kaijū pojawiają się również w komiksach i grach komputerowych, najczęściej bazujących na filmach fabularnych.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Plakat filmu Godzilla: król potworów z 1954 roku.

Gatunek kaijū-eiga narodził się w Japonii latach 30. XX wieku, wraz z powstaniem filmów, będących kopiami oryginalnego amerykańskiego King Konga z 1933 roku: Wasei Kingu Kongu z 1933 roku i Edo ni Arawareta Kingu Kongu z 1938 roku (do dzisiaj nie przetrwała ani jedna kopia tych filmów)[2][3]. Zaczął się szybko rozwijać dopiero od 1954 roku, tj. od powstania filmu Godzilla: król potworów. Godzilla oraz większość innych potworów wywodziła z doświadczeń japońskiego społeczeństwa z końca II wojny światowej, związane z użyciem broni jądrowej (zrzucenie bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki), a takze wyrażała obawy przed możliwymi konsekwencjami jej ponownego użycia (incydent z japońskim kutrem Daigo Fukuryū Maru z 1954 roku)[1][4][5].

Cechą charakterystyczną kaijū-eiga jest to, że potwory zawsze grane są przez aktorów w specjalnych kostiumach, a fabuła często jest schematyczna. Przykładowa fabuła takiej produkcji to pojawienie się potwora lub kosmitów, co zazwyczaj obserwuje młody naukowiec lub grupa starców. Nikt im nie wierzy, nawet po nagłym ataku i miejscowej masakrze. Wojskowi nadal ignorują osobę, która to zauważyła. Dopiero ponowny atak potwora i jeszcze większa masakra zmienia postać rzeczy. Na naradzie wszyscy zastanawiają się nad słabymi punktami przeciwnika. Zazwyczaj odkrywa je młody naukowiec, a następnie tworzy się nową broń i niszczy potwora. Naukowiec i jego dziewczyna przytuleni obserwują jego śmierć lub ucieczkę.

Od lat 60. i 70. XX wieku w filmach zaczęły się również pojawiać kaijū, które nie były zagrożeniem dla ludzkości, ale jej sojusznikami i obrońcami przed innymi potworami. Przykładem są tu m.in.:

  • seria o Gamerze,
  • ostatnie filmy o Godzilli z serii Shōwa,
  • filmy o Mothrze m.in. trylogia Mothry

Kaijū i kaijin przeważnie wyglądem przypominają zwierzęta (np. Godzilla należy do przetrwałego przedstawiciela fauny mezozoicznej, który uległy mutacji na skutek testów jądrowych), olbrzymie insekty (np. Mothra), olbrzymie roboty (nazywane Mecha np. Mechagodzilla z filmów o Godzilli), czy też stworzenia pochodzenia pozaziemskiego (np. Gigan z filmów o Godzilli) lub mitologicznego (np. Yamata no Orochi z filmu Czas Bogów z 1959 roku).

Bardziej ezoteryczne monstra występują w serialach z gatunku tokusatsu, jak np. Chōjin Sentai Jetman, w którym bohaterowie walczą z potworami przypominającymi np. pomidora, albo Kamen Rider Super-1, gdzie zobaczyć można było potwory bazujące na przedmiotach znajdujących się w domu, jak chociażby parasolka czy drabina[6][7].

Filmy o podobnej tematyce poza Japonią[edytuj | edytuj kod]

Za pierwsze amerykańskie filmy ukazujące olbrzymie potwory uznaje się m.in niemy film Zaginiony świat (The Lost World) z 1925 w reżyserii Harry'ego O. Hoyta, będącym adaptacją powieści Arthura Conan Doyle'a pod tym samym tytułem, oraz film King Kong z 1933 w reżyserii Meriana C. Coopera oraz Ernesta B. Schoedsacka[8]. W obu filmach za efekty specjalne (animację poklatkową) odpowiedzialny był Willis O’Brien[9]. W latach 50. XX wieku pojawiły się m.in. takie filmy jak Bestia z głębokości 20.000 sążni (The Beast from 20,000 Fathoms) z 1953 roku, który uważany jest za jedną z inspiracji dla japońskiej Godzilli, One! (Them!) z 1954 roku o olbrzymich mrówkach, To przyszło z głębin morza (It Came from Beneath the Sea) z 1955 o olbrzymiej ośmiornicy, Tarantula z 1955 roku o olbrzymim pająku, czy też 20 Million Miles to Earth z 1957 roku o potworze z kosmosu[4][10][11][12]. W 1976 roku powstał remake King Konga w reżyserii Johna Guillermina. W latach 90. powstały m.n takie filmy jak Wstrząsy (Tremors) z 1990 roku z czterema sequelami, wyreżyserowany przez Stevena Spielberga film Park Jurajski (Jurassic Park) na podstawie książki Michaela Crichtona o tym samym tytule, który doczekał się dwóch sequeli (trzeci planowany jest na 2015), oraz amerykański remake Godzilli (Godzilla z 1998 roku w reżyserii Rolanda Emmericha), który poniosła artystyczną i finansową klęskę[11][13]. W 2005 roku Peter Jackson zrealizował remake oryginalnego King Konga. Kolejnymi amerykańskimi filmami o tematyce kaiju były: Projekt: Monster (Cloverfield) z 2008 roku w reżyserii Matta Reevesa, Pacific Rim z 2013 w reżyserii Guillermo del Toro[11]. Na 2014 planowana jest premiera remake'u Godzilli w reżyserii Garetha Edwardsa[14].

Na Półwyspie Koreańskim powstały m.in. południowokoreańskie Yonggary (kor. 대괴수 용가리, Taekoesu Yonggary) z 1967 roku, który doczekał się remake'u pod tytułem Potwór Yonggary (znany też pod tytułem Reptilian) z 1999 roku, pastisz King Konga pod tytułem A*P*E (kor. 킹콩의 대역습, King Kong eui daeyeokseup) z 1976 roku lub D-War: Wojna smoków (kor. 디워, D-War), a także północnokoreański film Pulgasari (kor. 불가사리, Pulgasari) z 1985 roku[12][15].

W Europie powstały m.in. takie filmy jak brytyjskie The Giant Behemoth z 1959 roku, Konga z 1961 roku, Potwór z otchłani (Gorgo) z 1961 roku, czy też duński Reptilicus[11][12].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Dominik Bear: Kaiju Crush – The Origin of the Giant Monsters (ang.). The Uncanny Book-Club, 11 lipca 2013. [dostęp 28 listopada 2013].
  2. Phil Hall: The Bootleg Files: The Japanese King Kong Ripoffs (ang.). Film Threat, 11 maja 2012. [dostęp 05 stycznia 2014].
  3. Phil Hall: Film Threat's Top 10 Lost Films, Part 4 (ang.). Film Threat, 01 marca 2007. [dostęp 05 stycznia 2014].
  4. 4,0 4,1 J.D. Lees, Marc Cerasini: The Official Godzilla Compendium: A 40 Year Retrospective. Random House Books, marzec 1998, s. 12; 17, seria: Official Godzilla. ISBN 0679888225. (ang.)
  5. Miss Cellania: How to Make a Monster: The Story of Godzilla (ang.). Neatorama, 02 września 2013. [dostęp 28 listopada 2013].
  6. UkiyaSeed: Choujin Sentai Jetman 46 –The Great King of the Tomato Fields (ang.). Orends: Range, 24 lipca 2012. [dostęp 28 listopada 2013].
  7. Kamen Rider Super-1
  8. Darren Wheeling: GIANT MONSTER Movie Archives 1912-1959 (ang.). The Long Morrow, 03 września 2012. [dostęp 09 grudnia 2013].
  9. ceo: MONSTER FILM GIANTS – Willis O’Brien (ang.). Movie Times, 16 marca 2010. [dostęp 09 grudnia 2013].
  10. Robert Greenberger: Meet Godzilla. Rosen Pub Group, luty 2005, s. 15, seria: Famous Movie Monsters. ISBN 978-1404202696. (ang.)
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 Luke Owen: Pacific Rim: Giant monster movies are making a comeback (ang.). Metro, 28 czerwca 2013. [dostęp 09 grudnia 2013].
  12. 12,0 12,1 12,2 Den Valdron: THE OTHER KAIJU: FOREFATHERS, COUSINS, AND ILLEGITIMATE OFFSPRING OF THE TOHO SHOWA KAIJU (ang.). Angelfire. [dostęp 09 grudnia 2013].
  13. Kuba: Godzilla wróci do kin (pol.). Onet.pl, 14 września 2012. [dostęp 09 grudnia 2013].
  14. Marcin Pietrzyk: Autor "Potworów" nakręci "Godzillę" (pol.). Filmweb, 5 stycznia 2011. [dostęp 09 grudnia 2013].
  15. Adam Douglas: Yongary Vs. Pulgasari: Two Koreas, Two Kaijuu (ang.). VCinema Podcast and Blog, 05 marca 2012. [dostęp 16 grudnia 2013].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]