Kajetan Koźmian

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Kajetan Koźmian
KajetanKozmianMorawska.jpg
Data i miejsce urodzenia 31 grudnia 1771 Gałęzów
Data i miejsce śmierci 7 marca 1856 Piotrowice
Narodowość polska
Dziedzina sztuki literatura
Styl klasycyzm
Ważne dzieła Ziemiaństwo polskie (1802-1812)
Stefan Czarniecki (1832-1847)
Oda czytana... w dzień uroczystości zawieszenia orłów francuskich w Lublinie (1809)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Kajetan Koźmian w Wikicytatach
Kajetan Koźmian
Nałęcz
Nałęcz
Rodzina Koźmian
Rodzice Andrzej Alojzy Koźmian
Małżeństwo Anna Mossakowska
Marianna Mossakowska
Dzieci Andrzej Edward Koźmian

Kajetan Koźmian herbu Nałęcz, krypt.: X., (ur. 31 grudnia 1771 w Gałęzowie, zm. 7 marca 1856 w Piotrowicach) – polski prawnik i poeta, reprezentant klasycyzmu, krytyk literacki i teatralny, publicysta, pamiętnikarz, tłumacz; członek Konfederacji Generalnej Królestwa Polskiego.

Rodowód[edytuj | edytuj kod]

Urodził się w roku 1771, jako syn Andrzeja (Alojzego), sędziego ziemskiego, i Anny z Kiełczewskich. Był bratem Józefa Szczepana i ojcem Andrzeja Edwarda.

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Odebrał staranne wykształcenie prawnicze w Zamościu (1781-1784) i Lublinie (1780-1781 i 1784-1787), a następnie aplikował (do roku 1792) w palestrze lubelskiej, gdzie poznał Ludwika Osińskiego i Alojzego Felińskiego. Pełnił wiele stanowisk urzędniczych i politycznych:

Po śmierci ojca (1795) powrócił do rodzinnych Piotrowic pod Lublinem. W roku 1802 poślubił Annę Mossakowską, a po jej śmierci (1806) ożenił się z jej siostrą Marianną. W okresie odwrotu armii napoleońskiej z Rosji, przybywał krótko w: Krakowie, Bejscach i Piotrowicach. W czasach Królestwa Kongresowego mieszkał na stałe w Warszawie, gdzie piastował kolejno wysokie stanowiska urzędowe.

Związany był również z masońską lożą Świątynia Izis i towarzystwem Iksów (1815-1819). Przyjaźnił się z wieloma wybitnymi osobistościami, m.in. Zygmuntem Krasińskim, Cyprianem Kamilem Norwidem, Stanisławem Staszicem, Julianem Ursynem Niemcewiczem i Fryderykiem Chopinem. W środowisku literackim Warszawy był przywódcą i naczelnym ideologiem obozu pseudoklasyków. Uczestniczył w obiadach literackich W. Krasińskiego. Należał do największych przeciwników romantyzmu, uznając Mickiewicza za wichrzyciela. Był również przeciwnikiem powstania listopadowego. Potępiony przez sejm powstańczy, w lutym roku 1831 wyjechał do Kalisza. Kilka miesięcy później (latem roku 1831) powrócił do Warszawy i tam zastała go kapitulacja powstańców. Jesienią osiadł na stałe w rodzinnych Piotrowicach, utrzymując kontakty tylko kilkoma pisarzami starszego pokolenia, m.in.: F. Morawskim i F. Wężykiem oraz jednym spośród młodszych – z Z. Krasińskim. Odznaczony Orderem Świętego Stanisława I klasy z nadania Aleksandra I Romanowa[2]. Zmarł 7 marca 1856 w rodzinnych Piotrowicach.

Twórczość literacka[edytuj | edytuj kod]

Jako poeta Koźmian zadebiutował bajką Sosna i małe drzewka, którą napisał w 1800 roku, a 3 lata później opublikował w różnych czasopismach (Nowy Pamiętnik Warszawski, Gazeta Warszawska oraz Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego). Po raz pierwszy zbiór jego wierszy wydano w Krakowie w 1881 (Różne wiersze). Siedem lat później, również w Krakowie wydano Pisma prozą. Koźmian pracował również jako tłumacz i publicysta, zajmował się krytyką literacką. Pisał ponadto pamiętnik (wydany we Wrocławiu w 1972 roku z komentarzem M. Kaczmarka).

Ważniejsze dzieła[edytuj | edytuj kod]

  1. Wiersze z lat 1787-1792, nieznane, inform. (za Pamiętnikami Koźmiana) K. Wojciechowski: K. Koźmian. Życie i dzieła, Lwów 1897, s. 17
  2. Wierszowana korespondencja z Joachimem Owidzkim i Tadeuszem Kownackim, powst. po roku 1795, (nieznana, inform. K. Wojciechowski jak wyżej, s. 22)
  3. Do Ignacego Potockiego, powst. 1797; Wanda 1821; tekst pierwotny zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2059, k. 108-110
  4. Do Aleksandra Zamoyskiego, ordynata, w dzień jego imienin, powst. około roku 1797, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2059, k. 107v-108
  5. Wierszowana polemika z Mikołajem Wolskim, (nieznana, inform. K. Wojciechowski jak wyżej poz. 1, s. 24)
  6. Modlitwa o pokój, powst. 1800, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr.: J. Tuwim w: Księga wierszy polskich XIX w. t. 1, Warszawa 1954, wyd. 2 Warszawa 1956; P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, Warszawa 1959; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2053, k. 36v-37; 2059, k. 38-39
  7. Do kochanki; Do tejże, powst. 1800, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2053, k. 26-27; 2059, k. 77v-79
  8. Oda na wojnę w roku 1800, ukończoną batalią pod Marengo, powst. 1800, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2053, k. 1-3, (oda stanowi początek cyklu utworów poświęconych Napoleonowi)
  9. Sosna i małe drzewka. Bajka, powst. 1800; Nowy Pamiętnik Warszawski t. 9 (1803); Gazeta Warszawska 1803, nr 22; Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego 1803; rękopis: Ossolineum, sygn. 12982/II (14)
  10. Oda do księżnej generałowej Czartoryskiej przy poświęceniu kościoła Sybilli, powst. pomiędzy rokiem 1800 a 1808, rękopis: zaginął
  11. Do księżnej Stanisławowej Jabłonowskiej, wyjeżdżającej do Paryża w czasie kampanii 1809 roku, powst. 1809, fragmenty ogł. A. E. Koźmian: Wspomnienia moje t. 1, Poznań 1867, s. 23; całość zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr. P. Hertz w: Zbiór poetów polskich XIX w. księga 1, Warszawa 1959; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2053, k. 28
  12. Oda czytana na posiedzeniu u... Kajetana Hebdowskiego, zastępcy ministra wojny i generała komenderującego w obydwóch Galicjach, w dzień uroczystości zawieszenia orłów francuskich w Lublinie... W Zamościu d. 4. sierpnia 1809 r., Warszawa (1809); brak miejsca wydania (1809); wyd. następne: Warszawa 1810; fragmenty ogł. A. E. Koźmian: Wspomnienia moje t. 1, Poznań 1867, s. 34-35; przedr. Sto lat myśli polskiej t. 2 (1907); rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2053, k. 4v-6
  13. Przestroga dla ziomków w teraźniejszych czasach, powst. około roku 1809; Czas 1880, nr 179-181, 183; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn.: 2055, k. 100-115, (naśladowanie Horacjusza Beatus ille...
  14. Druga przestroga dla ziomków, a raczej dla biurokratów, powst. 1809, ogłoszono pt. Naśladowanie ody Horacjusza 3 z ks. III. Napisane po przyłączenie Galicji do Księstwa Warszawskiego roku 1809, Pamiętnik Warszawski t. 14 (1819), s. 362-368; zobacz Wydania zbiorowe poz. 1
  15. Oda na zawarcie pokoju w dzień publikacji onego w Lublinie 25 października 1809, Warszawa (1809); pt. Oda na zawarty pokój 1809, Gazeta Warszawska 1809, nr 89; wyd. następne: Warszawa 1810; pt. Oda na pokój w roku 1809, zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr. P. Hertz jak wyżej poz. 6; przekł. francuski (brak daty przekładu)
  16. Uczniowie dawnej Szkoły Kadetów do ks. Adama Czartoryskiego. Puławy, 24 grudnia 1809, Lublin 1809; wyd. następne zmienione: Pamiętnik Warszawski 1801, nr 1; przypisy do wyd.: Ziemiaństwo. Wrocław 1839 (zobacz poz. 44); zobacz Wydania zbiorowe poz. 1
  17. Kantata na rocznicę koronacji Napoleona, powst. 1810, wydano pt. Hymn z okazji koronacji Najj. Napoleona W..., Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego 1810, nr 97 Dodatek; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 154
  18. Hymn żałobny na obchód zgonu B∴ Jana Pawła Łuszczewskiego, powst. 1810, odśpiewany w roku 1812 na zebraniu masońskim; wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1
  19. Mowa Katona cenzora, miana w Senacie, o obyczajach rzymskich. (Wyjęto z rękopismu roku 1811); Pamiętnik Warszawski t. 12 (1818), s. 315-320; wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 158-161
  20. Mowa o życiu i pismach ks. Ignacego Nagurczewskiego, wygł. 1811, Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego 1811, nr 40-41; wyd. następne: Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk t. 9 (1816) i wyd. osobno, brak roku wydania; fragmenty przedr. I. Szydłowski w: Przykłady stylu polskiego t. 1, Wilno 1827; zobacz Wydania zbiorowe poz. 2
  21. Dzieje powstania Polski, pod panowaniem Domu Austriackiego będącej..., powst. przed rokiem 1812, fragm. Czas 1879, nr 215-247 (z niewielkimi przerwami); przedr. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2054, k. 72-99
  22. Odezwy Konfederacji Jeneralnej Królestwa Polskiego, powst. 1812, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, s. 214-250, 318-320, (tu m.in.: Odezwa do narodu z okoliczności wzięcia Moskwy)
  23. Oda na pożar Moskwy, powst. 1812, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 4-5; sygn. 2057, k. 37-38
  24. Do tańcującego Krakowa, powst. 1813, fragmenty ogł. A. E. Koźmian, jak wyżej poz. 11, s. 105; całość zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr.: Sto lat myśli polskiej t. 2 (1907); P. Hertz, jak wyżej poz. 6; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 42
  25. Na pogrzeb poczciwego człowieka, na którym nikt nie był w Krakowie, powst. 1813, ogłoszono pt. Myśl z okazji śmierci poczciwego człowieka..., Pamiętnik Warszawski 1815; wyd. następne zmienione zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 43
  26. Oda na upadek dumnego, powst. 1813 (według F. Morawskiego; H. Galle i inni datują rok 1815), wyd. J. J. Szczepański, Polihymnia t. 1, Lwów 1827; wyd. następne: Przyjaciel Ludu 1837/1838, nr 10; Pokłosie 1856; zobacz Wydania zbiorowe poz. 1 (tu uwaga: "Oda ta napisana wcześniej, lecz doszła do wiadomości publicznej dopiero w r. 1822"); Sto lat myśli polskiej t. 2 (1907); P. Hertz, jak wyżej poz. 6; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3599; Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 6v-9, (teksty różnią się znacznie)
  27. O duchu publicznym, powst. w latach 1807-1815, fragm. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; rękopis fragm.: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 136-139
  28. Postrzeżenie ogólne o sądownictwie, powst. w latach 1807-1815, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2
  29. Raport o Śpiewach historycznych Niemcewicza, powst. w latach 1807-1815 dla Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2
  30. Prośba wieśniaka do Fortuny, powst. przed rokiem 1815, czytana na posiedzeniu Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk w roku 1819; Pszczoła Polska 1820, t. 2, s. 45-49; wyd. następne: Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk t. 14 (1821), s. 137-142; Biblioteka Polska 1826, t. 3, s. 285-288; zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 45-48, (teksty różnią się)
  31. Recenzje teatralne, ogł. w czasopismach w latach 1815-1830; 4 recenzje: Zdanie o nowej tragedii A. Hoffmanna pt. "Heligunda"; "Filip"; O powtórnym wznowieniu "Andromaki"; "Starościanka Malwina" – z rękopisu wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; recenzja: "Filip" i "Starościanka Malwina" z Gazety Warszawskiej 1816, nr 98 i Gazety Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego 1817, nr 19 – przedr. J. Lipiński w: Recenzje teatralne Towarzystwa Iksów, 1815-1819, Wrocław 1956, Materiały do Dziejów Teatru w Polsce nr 4; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 5207 (z poprawkami autora); Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 159 (fragmenty)
  32. Pochwała Jana Henryka Dąbrowskiego, z polecenia Towarzystwa Przyjaciół Nauk Warszawskiego napisana, powst. w latach 1815-1830, Przegląd Polski 1874/1875, t. 1 i odb. (Warszawa 1874); rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 15-53
  33. Raport o stanie umysłów Polaków dla cesarza Aleksandra. Przedstawiony na sejmie 1818 r. (nieznany, inform. K. Wojciechowski, jak wyżej poz. 1, s. 96)
  34. Parnas nowy, do autora wierszy o nim, wyd. w druku: Niesnaski Parnasu, Warszawa 1818; także wyd. 2 rozszerzone Warszawa 1821, (wyd. 1 odbito w 12 egz., oba wydania niezachowane, wyd. 2 znajdowało się w Bibliotece Krasińskich; wiersz skierowany przeciw K. Jaxie Marcinkowskiemu)
  35. Fragment wierszowanej poetyki, powst. po roku 1820; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2054, k. 226; fragmenty ogł. A. Bar: Kumoszki na Parnasie, Kraków (1947), s. 166-167
  36. Mowa przy żałobnym obchodzie zgonu Stanisława Mokronowskiego, bywszego generała lejtnanta wojsk polskich, w kościele Św. Krzyża powiedziana... d. 6 listopada 1821, fragm. Astrea 1821, t. 1; całość wyd. osobno Warszawa 1821; Warszawa brak roku wydania; wyd. następne Warszawa 1822; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2057, k. 18-25 (w jęz. francuskim)
  37. Biografia księcia Adama Czartoryskiego, jenerała ziem podolskich, powst. 1823, Czas. Dodatek Miesięczny t. 8 (1857); wyd. następne: Czas 1878, nr 61; zobacz Wydania zbiorowe poz. 2, (teksty różnią się między sobą); przekł. francuski (brak roku przekładu)
  38. Mowa na pogrzebie Marcina Badeniego... miana przy złożeniu zwłok jego w kościele O. O. Kapucynów... d. 15 listopada 1824 r., Warszawa 1824; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 60-71
  39. Cnota i rozum. Powieść (wierszem); Astrea 1825, t. 1, nr 1
  40. Naśladowanie Pieśni czerkieskiej w Bibliotece Polskiej umieszczonej – napisane po czerkiesku, powst. 1825; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 108; fragmenty ogł. A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 235
  41. Odpis Franciszkowi Morawskiemu jenerałowi na list jego o klasykach i romantykach, przypisany Julianowi Niemcewiczowi w r. 1825, powst. 1825, wydano pt. List. Odpowiedź Franciszkowi Morawskiemu na jego list o klasykach i romantykach, zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr.: Sto lat myśli polskiej t. 2 (1907); S. Kawyn w: Walka romantyków z klasykami, Lublin 1947 (fragm.); P. Hertz, jak wyżej poz. 6; S. Kawyn w: Walka romantyków z klasykami, Wrocław (1963), Biblioteka Narodowa seria I, nr 183; autograf: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2056, k. 7-11 (różny od tekstu w Wydaniu zbiorowym); inne rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052-2054
  42. Żywot Staszica, powst. 1826 dla Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk, Przyjaciel Ludu 1837, nr 33-34
  43. O życiu Tadeusza Kościuszki, powst. 1828 (na prośbę I. Czartoryskiej), Czas 1878, nr 15; przedr. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2057, k. 4-13
  44. Ziemiaństwo polskie. Poema w 4 pieśniach, powst. 1802-1830 (według A. Bara, jak wyżej poz. 35, s. 179; pierwsza wersja całości była gotowa już w roku 1812); fragm.: Spotkanie się rolnika z rycerzem, Gazeta Warszawska 1812, nr 36; Zalety ziemi polskiej, Pszczoła Polska 1820, t. 2, także przedr.: Wanda 1821, nr 1, Pszczółka Krakowska 1822, t. 4, Polihymnia t. 1, Lwów 1827, Motyl 1828, nr 5; fragm. księgi I, Sybilla Nadwiślańska 1821, nr 6 (ten fragment nie został zamieszczony w wydaniu całości); Pieśni nr 1-2 wyd. osobne (Puławy 1830; druk przerwany wybuchem powstania listopadowego, tekst różny od tekstu wydania całości); fragm. Przyjaciel Ludu 1835; całość wyd. Wrocław 1839 (tu w przypisach poz. 16); fragm. nieogłoszony w wydaniu całości: Bal w stolicy (1818); Rzeź Chmielnickiego, Przegląd Poznański 1857; fragm. poematu przedrukowali m.in.: J. Kott, A. Ważyk w: Wiersze, które lubimy. Antologia, Warszawa 1951; J. Tuwim, jak wyżej poz. 6; P. Hertz, jak wyżej poz. 6; autograf i odpis I red. pieśni 1 w rękopisie Biblioteki PAN Kraków, sygn. 2054, tam także szereg wersji brulionowych i porzuconych wariantów; opis rękopisu i druk nieznanych wariantów ogł. M. Kaczmarek, K. Pecold: Z zagadnień edytorskich pełnego i poprawnego tekstu "Ziemiaństwa polskiego", Prace Polonistyczne seria XVIII (1962); rękopisy pieśni 1-4 w Bibliotece PAN Kraków, sygn. 2052 a); przekł. angielski (przed rokiem 1874); przekł. francuski (brak roku przekładu)
  45. Przeciwko nowym senatorom z r. 1831 (Obierz Zamoyskich z szkarłartu...), fragm. cytował K. Wojciechowski, jak wyżej poz. 1, s. 111-112
  46. Na Lafajeta polskiego z r. 1831 (Czemu Paryża mordy nie splamiły krwawe...), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 2; fragm. cytował A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 203-204
  47. Na fałszywych patriotów (Rozrządzić losem wszystkich pokoleń zuchwale...), powst. 1831; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 85; fragm. cytował A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 204-205
  48. Kilka słów o Joachimie Lelewelu i o rewolucji 1830 r., powst. po roku 1831, fragmenty wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; rękopisy: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 5207; Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 140-154
  49. Do fałszywych Jeremiaszów, powst. po roku 1831, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 147v; sygn. 2056, k. 88
  50. O gminowładztwie (Gruby, ciemny, niesforny, gdyby trzoda bydła...), powst. po roku 1831; rękopis znajdował się w Bibliotece Krasińskich, sygn. 6521; fragmenty ogł. A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 205-206
  51. List do Jędrzeja, syna, o rządzie reprezentacyjnym i rewolucji polskiej, powst. przed rokiem 1832, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 138-142; sygn. 2053, k. 54-56
  52. Drugi list do Jędrzeja, syna, dlaczego rząd umiarkowany monarchią przekłada nad gminny, powst. 1832, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 133-137
  53. Partyzant. Ballada, powst. na przełomie 1831/1832, fragmenty ogł. A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 247-250; całość z autografu wyd. M. Kaczmarek, K. Pecold: Nie drukowany paszkwil K. Koźmiana (Partyzant – ballada); w zbiorze: Miscellanea z l. 1800-1850, Wrocław 1963, Archiwum Literatury nr 7; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 79-82 (odpis), sygn. 2057, k. 27-31 (autograf); paszkwil na F. Grzymałę, znany też pt. Grzymaliada
  54. List do Franciszka Morawskiego 1832 r., wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1 (z wieloma opuszczeniami); przedr. P. Hertz, jak wyżej poz. 6; fragm. z rękopisu Biblioteki PAN Kraków, sygn. 2056, k. 73, ogł. A. Bar, jak wyżej poz. 35, s. 213-214; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 50-53 oraz Dzwon Zygmunta w Krakowie, wiersz powstał około roku 1841
  55. Rys życia Jan Feliksa hr. Tarnowskiego, fragmenty Biblioteka Naukowa Zakładu im. Ossolińskich 1842, t. 3; całość, Przyjaciel Ludu 1842, nr 5-14 i wyd. osobne Lwów 1842; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2055, k. 5-14
  56. Do jenerała Wincentego Krasińskiego w roku 1843, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 165, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 11 (odpis w papierach F. Wężyka)
  57. Stefan Czarniecki. Poemat w 12 pieśniach, powst. w latach 1832-1847, fragmenty ogł.: Przyjaciel Ludu 1838, nr 23-24; 1839, nr 4; Przegląd Poznański 1845, 1847, 1851; całość wyd. Poznań 1858 (tekst różny od tekstów fragmentów); fragm. rękopisy Biblioteki PAN Kraków, sygn. 2056, k. 36-62; sygn. 2057, k. 44, (dedykowany Z. Krasińskiemu)
  58. Do Zofii Przewłockiej, przepisującej Czarnieckiego; wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 148, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 6 (odpis w papierach F. Wężyka)
  59. Do demagogów, powst. 1850, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 167v, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 7
  60. Żywot Stanisława Nałęcz Małachowskiego, generała wojsk polskich, senatora Królestwa Polskiego, powst. 1850, Czas 1878, nr 145-146, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2056, k. 23-25
  61. Do Zygmunta Krasińskiego cztery wiersze, powst. przed rokiem 1850 lub po roku 1851; Wiersz drugi, Nowiny 1855, nr 1; dwa wiersze, Czas 1859, nr 244; cztery wiersze, zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 142v-167, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 12 (odpis w papierach F. Wężyka)
  62. Żywot ks. Józefa Szczepana z Rzeczycy Koźmiana, biskupa kalisko-kujawskiego. Przez... brata jego w r. 1851 skreślony, Poznań 1864
  63. Do panny Jadwigi Łuszczewskiej... dnia 20 listopada 1852, Gazeta Codzienna 1853, nr 27; wyd. następne: wyd. A. E. Koźmian, jak wyżej poz. 11, t. 2, s. 122; zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2052, k. 137, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 10
  64. Stary rymokleta parafianin do swego pasterza, ks. Walentego Baranowskiego, kanonika lubelskiego, proboszcza bychowskiego, Pokłosie 1853, wyd. następne zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2056, k. 82, Ossolineum, sygn. 12323/III, poz. 7
  65. Oda żałobna na grobie Ludwika Osińskiego, powst. 1853, Pokłosie 1855; wyd. następne: wyd. A. E. Koźmian w art.: Znad Bystrzycy, Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych 1856, nr 14; pt. Żałość na grobie..., zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; przedr. P. Hertz, jak wyżej poz. 6; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 60-63
  66. Pieśń kościelna dla uczniów szkółki w Bychowce ułożona, brak miejsca wydania 1854
  67. Odpowiedź 82-letniego starca do Zygm. Kaczkowskiego, Lwów 1855
  68. Pamiętniki t. 1-3, powst. w latach 1850-1855 (oddz. 1-2: wspomnienia z lat 1780-1815; t. 3: od roku 1815), fragm.: Gazeta Codzienna 1854, nr 197-202; Nowiny 1854, nr 137-139; Przegląd Poznański 1857, t. 1, s. 1-26; Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych 1857, nr 74, 76-80; całość: oddz. 1-2, Poznań 1858; t. 3 Kraków 1865 (z licznymi zmianami wprowadzonymi przez syna, A. E.), fragm.: Ustęp z pozostałego w rękopisie 3 tomu "Pamiętników", Chwila 1864, nr 53-54, 56, 58, 60, 62, 65-66; wyd. następne: cz. 1-6, Warszawa 1907, Biblioteka Dzieł Wyborowych nr 491-492, 496-497, 499, 502; wyd. skrócone pt. Z pamiętników K. Koźmiana. Cz. 1 (od 1779 do Sejmu Czteroletniego); z objaśnieniami P. Parylaka i wstępem S. Tarnowskiego, Lwów 1891, Biblioteka dla Młodzieży nr 5; fragm. z t. 3 przedr. S. Kawyn (Biblioteka Narodowa), jak wyżej poz. 41; nieznane fragmenty wyd. z autografu M. Kaczmarek, K. Pecold, Pamiętnik Literacki rocznik 51 (1960) zeszyt 1; całość z autografu wyd. A. Kopacz, J. Willaume, M. Kaczmarek, K. Pecold, t. 1-2, Wrocław (1968?); autograf: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2049, t. 1-3
  69. Napisy pod wizerunkami znakomitych rodaków, znajdującymi się u K. Koźmiana, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; podobiznę napisu pod portretem S. Staszica ogł. A. Kraushar: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 4, Warszawa 1902, s. 214; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 64; sygn. 2056, k. 87 (tekst różny od drukowanego)
  70. O tłumaczeniach pieśni Horacjusza w języku polskim rzecz krótka, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2.

Ponadto drobne utwory znajdują się w Wydaniach zbiorowych poz. 1-2. Kilka ogł.: A. E. Koźmian: Wspomnienia moje, Dziennik Poznański 1866-1867 i wyd. osobno Poznań 1867 (t. 1-2); S. Kawyn w: Walka romantyków z klasykami, Wrocław (1963), Biblioteka Narodowa seria I, nr 183.

Utwory Koźmiana ogłaszano także w czasopismach: Astrea (1821, 1825), Biblioteka Naukowa Zakładu Narodowego im. Ossolińskich (1842), Biblioteka Polska (1826), Biblioteka Warszawska (1853 t. 1), Czas (1852, 1856-1857), Czas. Dodatek Miesięczny (1856-1857), Dziennik Literacki (1853 nr 12), Dziennik Warszawski (1856 nr 71), Gazeta Codzienna (1853), Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego (1803, 1810-1811, 1815-1819), Gazeta Warszawska (1803, 1809, 1812, 1815-1819), Kronika Wiadomości Krajowych i Zagranicznych (1856-1857), Kurier Warszawski (1842 nr 42, 1848 nr: 106, 247), Magazyn Mód (1853 nr 13), Motyl (1828, 1830), Nowiny (1854-1855), Nowy Pamiętnik Warszawski (1803 t. 9 i 11, 1805), Pamiętnik Warszawski (1810, 1815, 1818-1819), Pokłosie (1853, 1855-1856), Przegląd Poznański (1845, 1847, 1851, 1857), Przyjaciel Ludu (1835, 1837-1839, 1842, 1846), Pszczoła Polska (1820), Pszczółka Krakowska (1822), Rocznik Towarzystwa Warszawskiego Przyjaciół Nauk (1816, 1821), Sławianin (1837), Sybilla Nadwiślańska (1821), Tygodnik Polski (tu: Oda do chwały, 1832), Wanda (1821).

Przekłady[edytuj | edytuj kod]

  1. J. Delille: Polowanie na jelenia, powst. około roku 1800; rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 36; Ossolineum, sygn. 1595/I, s. 40-42, (fragm. z L'Homme des champs; fragmenty przekł. z poematu O imaginacji w rękopisie Biblioteki PAN Kraków, sygn. 2053, k. 102-107)
  2. Q. F. Horatius: Ody (wybrane), tłum. w latach 1800-1829, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; dwie pierwsze wersje ody 8 z księgi II ogł.: Nowy Pamiętnik Warszawski 1803; A. E. Koźmian, jak wyżej Ważniejsze dzieła poz. 11, s. 98; autografy kilku ód: rękopisy Biblioteki PAN Kraków, sygn. 2052, 2057 k. 16; Ossolineum, sygn. 12323/III, (według K. W. Wójcickiego tłumaczenia Koźmiana jest także oda "Do Wirgiliusza", Nowy Pamiętnik Warszawski 1805)
  3. Tibullus: Elegie (wybrane), tłum. w latach 1800-1829, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1; elegia 1 z księgi I tłum. około roku 1800, tekst pierwotny w rękopisie Ossolineum, sygn. 159/II; wersję II ogł. Nowy Pamiętnik Warszawski 1802; wersja III w Wydaniach zbiorowych poz. 1; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2053, k. 71-76
  4. Ch. G. Étienne: Oda na zwycięstwo pod Jeną, przetłumaczona w roku 1807, (przekł. zaginął; inform. K. Wojciechowski, jak wyżej Ważniejsze dzieła poz. 1, s. 76; tytuł oryginału: L'Homme du destin)
  5. Baron Serra: In Varsoviam vota reducis amici; przekł. polski Gazeta Korespondenta Warszawskiego i Zagranicznego 1811 nr 100 Dodatek
  6. Dies irae, tłum. po roku 1831, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 1
  7. P. M. Vergilius: Bukoliki, rękopisy: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2051, 2053 k. 90-101, (tekst łaciński i polski z uwagami tłumacza)
  8. Q. F. Horatius: List do Pizonów, niewydany, (inform.: wydawca Różnych wierszy).

Według K. W. Wójcickiego przekładu Koźmiana jest także: Piosnka z pana J. Ségur, Nowy Pamiętnik Warszawski 1803. Drobne przekłady ogłaszano też w czasopismach i Ważniejszych dziełach.

Wydania zbiorowe[edytuj | edytuj kod]

  1. Różne wiersze, Przegląd Polski 1881/1882, t. 1 i odb. Kraków 1881; wyd. niezupełne; zawiera m.in.: Ważniejsze dzieła poz. 3-4, 6-8, 11, 13-19, 23-26, 30, 41, 49, 51-52, 54, 56, 58-59, 61, 63-65, 70; Przekłady poz. 2-3, 6
  2. Pisma prozą, wyd. S. Koźmian, Kraków 1888; wyd. niezupełne; zawiera m.in.: Ważniejsze dzieła poz. 20-22, 27-29, 31 (4 recenzje), 37, 43, 60, 71.

Listy[edytuj | edytuj kod]

  1. Do S. Staszica z roku 1811, ogł. A. Kraushar: Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk t. 3, Warszawa 1902
  2. List z roku 1811 w zbiorze listów pisanych przeważnie do J. Januszewicza, rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 3758
  3. Do S. K. Potockiego, rękopis: Archiwum Główne Akt Dawnych (Archiwum Wilanowskie, sygn. 265/I-VIII)
  4. Do A. E. Koźmiana i F. Morawskiego zbiór listów z lat 1824-1830, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2035; fragm. listu do Morawskiego z 3 marca 1827 ogł. S. Kawyn w: Walka romantyków z klasykami, Wrocław (1963), Biblioteka Narodowa seria I, nr 183; do tegoż Morawskiego 3 listy z lat 1827-1829 ogł. W. Bilip, jak wyżej, (zobacz także poz. 25)
  5. Do A. E. Koźmiana 31 listów z lat 1825-1830 i bez daty oraz do F. Morawskiego 8 listów z roku 1829 i bez daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2036; list do Morawskiego z kwietnia 1829 i do A. E. Koźmiana(?) dat. jak wyżej (bez początku) ogł. W. Bilip w: Mickiewicz w oczach współczesnych. Dzieje recepcji na ziemiach polskich w l. 1818-1830, Wrocław 1962, (zobacz także poz. 25)
  6. Cztery listy z lat 1831-1832 z papierów A. Batowskiego ogł. Ł. Kipowa: Z listów o powstaniu listopadowym, Droga 1930, s. 811-820
  7. Do L. Osińskiego 2 listy z lat 1832-1833, rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 6233 III
  8. Do I. Czartoryskiej, w zbiorze korespondencji z lat 1791-1834, rękopis: Biblioteka Czartoryskich, sygn. 624 (Archiwum Domowe nr 56)
  9. Do W. Krasińskiego z 1 września 1839, rękopis znajdował się w Bibliotece Krasińskich, sygn. 6288; fragm. cytował A. Bar: Kumoszki na Parnasie, Kraków (1947), s. 217
  10. Do E. Raczyńskiego (około roku 1839), rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2054
  11. Do W. Krasińskiego 6 listów z lat 1841-1844, rękopis znajdował się w Bibliotece Krasińskich, sygn. 6206; fragm. cytował A. Bar: Kumoszki na Parnasie, Kraków (1947), s. 208-210, 216, 218-219
  12. Do A. E. Koźmiana z lat 1841-1856, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2037
  13. Do F. Morawskiego 2 listy z lat: 1842, 1856; rękopis: Biblioteka Jagiellońska, sygn. 9331 II t. 3
  14. Do J. Kruszyńskiego i F. S. Dmochowskiego z lat 1854-1855, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 716; fragm. cytował A. Bar: Kumoszki na Parnasie, Kraków (1947), s. 209, 217
  15. Do Jana i Marii Wentzlów 5 listów z lat 1845-1855, rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. 2963
  16. Korespondencja z F. Wężykiem z lat 1845-1856, wyd. I. Skrochowski, Przegląd Polski 1874/1875, t. 4 (kwiecień-czerwiec); wyd. S. Tomkiewicz: Korespondencja literacka K. Koźmiana z Franciszkiem Wężykiem 1845-1856, Archiwum do Dziejów Literatury i Oświaty w Polsce nr 14 (1914) i odb. (Kraków 1913); rękopisy: Ossolineum, sygn. 12317/II, 12322/II (Papiery F.Wężyka)
  17. Do A. E. i Teofili Koźmianów z roku 1846; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2039
  18. Do F. Morawskiego 6 listów z lat 1847-1852, ogł. A. E. Koźmian, Przewodnik Naukowy i Literacki 1890; przedr. w: Listy (1829-1864) t. 2, Lwów 1894 (tu także dopiski Kajetana w listach syna do Morawskiego)
  19. Do S. Koźmiana brak daty; do W. Krasińskiego brak daty; do M. Koźmianowej brak daty; do F. Morawskiego z roku 1850; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 4042
  20. Do Olimpii z Wentzlów Łaniewskiej w korespondencji z lat 1851-1887; rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. 2964
  21. Do A. E. Odyńca z: 1 lipca i 10 sierpnia 1852 oraz bez daty, ogł. K. W. Wójcicki, Biblioteka Warszawska 1867, t. 1, s. 465-468
  22. Do nieznanego adresata z roku 1853, rękopis: Ossolineum, sygn. 12293/II
  23. Do W. Krasińskiego z 20 grudnia 1853, ogł. H. Kopia, Pamiętnik Literacki rocznik 30 (1933); rękopis: Ossolineum, sygn. 12036/II
  24. Wyjątek z listu Koźmiana wraz z wierszem o Mickiewiczu, Gazeta Polska 1875 nr 133
  25. Do F. Morawskiego, ogł. L. Siemieński: Obóz klasyków, Kraków 1866 i wyd. następne; fragmenty przedr. S. Kawyn, jak wyżej poz. 4; m.in. z rękopisów zapisanych w poz. 4-5
  26. Do Rozalii Rzewuskiej, fragmenty pt. List o Puławach, wyd. zobacz Wydania zbiorowe poz. 2; inny tekst ogł. L. Dębicki: Puławy t. 3, Lwów 1888
  27. Do L. Platera i I. Sobolewskiego brak daty, rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 1
  28. Od różnych osób z lat 1800-1833, m.in. od: A. J. Czartoryskiego 2 listy – z roku 1815 i bez daty; A. K. Czartoryskiego 8 listów – z lat 1812-1813 i bez daty; J. M. Fredry brak daty; K. Kosseckiego 2 listy z roku 1833; W. Krasińskiego 2 listy z roku 1823; T. Matuszewicza 5 listów – z lat 1814-1816 i bez daty; F. Morawskiego 4 listy bez daty; T. Mostowskiego 3 listy z lat 1820-1828; J. U. Niemcewicza 2 listy z roku 1826; L. Osińskiego 5 listów – z lat 1831-1832 i bez daty; S. Staszica z roku 1813; J. K. Szaniawskiego z roku 1815; Jana Śniadeckiego z roku 1825; M. Wolskiego z roku 1800; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 1
  29. Od A. K. Czartoryskiego z 12 czerwca 1813; T. Matuszewicza z 6 kwietnia 1814; A. J. Czartoryskiego z 14 marca 1815; ogł. A. E. Koźmian: Wspomnienia moje, Dziennik Poznański 1866-1867 i wyd. osobno t. 1, Poznań 1867, s. 125-127, 130-131
  30. Od różnych osób z lat 1813-1839; m.in. od: A. J. Czartoryskiego z roku 1817; F. S. Dmochowskiego z roku 1839; F. Gawdzickiego z roku 1825; E. Jaraczewskiej 3 listy – z lat 1821, 1828 i bez daty; W. Krasińskiego 10 listów z lat 1822-1839; T. Matuszewicza brak daty; F. Morawskiego 9 listów bez daty; T. Morawskiego 9 listów bez daty; T. Morskiego bez daty; J. U. Niemcewicza z roku 1824; K. Tańskiej bez daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 2
  31. Od różnych osób z lat 1814-1842; m.in. od: W. Krasińskiego 4 listy z lat 1840-1842; T. Matuszewicza z roku 1814; F. Morawskiego 9 listów z lat 1840-1842; L. Osińskiego 2 listy z roku 1832; F. Wężyka z roku 1840; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2031, t. 3; list L. Osińskiego z 18 października 1832, ogł. Z. Jabłoński, Rocznik Biblioteki PAN w Krakowie rocznik 1, 1955 (Wrocław 1957)
  32. Od J. B. D. Le Nain de Rosemont z roku 1824; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2060, k. 91-92
  33. Od F. Morawskiego 8 listów – z roku 1824 i bez daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2034, t. 1
  34. Od F. Morawskiego z lat 1824-1827 i 1 list do Morawskiego bez daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2032; częściowo ogł. L. Siemieński, jak wyżej poz. 25
  35. Od A. E. Koźmiana – z lat: 1829-1830, 1833-1842, 1851-1856; wyd. w: A. E. Koźmian: Listy t. 1-2, Lwów 1894; list z kwietnia 1829 ogł. ponadto: Z. Jabłoński, jak wyżej poz. 31; W. Bilip, jak wyżej poz. 5; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2041, t. 1-3
  36. Od F. Morawskiego 40 listów – z lat 1845-1849 i bez daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2034, t. 2
  37. Od F. S. Dmochowskiego brak daty; A. E. Koźmiana brak daty; rękopis: Biblioteka PAN Kraków, sygn. 2063
  38. Od W. Krasińskiego brak daty; rękopis: Biblioteka Narodowa, sygn. 7112.

Bardziej uszczegółowioną bibliografię twórczości Koźmiana podaje K. Wojciechowski: K. Koźmian. Życie i dzieła, Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznań rocznik 23 (1896) i odb. (Lwów 1897)

Działalność masońska[edytuj | edytuj kod]

Był członkiem loży wolnomularskiej Świątynia Izis w XVIII wieku i w 1811/1812 roku[3].

Opracowania monograficzne[edytuj | edytuj kod]

  • K. Wojciechowski: K. Koźmian. Życie i dzieła, Rocznik Towarzystwa Przyjaciół Nauk Poznań, rocznik 23 (1896) i odb. (Lwów 1897).

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • T. 5: Oświecenie. W: Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1967, s. 172–183.

Przypisy

  1. Aleksander Kraushar, Towarzystwo Warszawskie Przyjaciół Nauk 1800-1832: monografia historyczna osnuta na źródłach archiwalnych. Ks. 4, Czasy polistopadowe: epilog: 1831-1836, 1906, s. 488
  2. Zbigniew Dunin-Wilczyński, Order Św. Stanisława, Warszawa 2006 s. 220.
  3. Stanisław Małachowski-Łempicki, Wykaz polskich lóż wolnomularskich oraz ich członków w latach 1738-1821, w: Archiwum Komisji Historycznej, t. XIV, Kraków 1930, s. 236.