Kalendarium historii Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nowy Rynek (obecnie plac Wolności) w XIX-wiecznej Łodzi

Kalendarium historii Łodzi[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1850[edytuj | edytuj kod]

  • XI-XIII wiek – powstanie najstarszych wsi na obszarze obecnego miasta Łodzi, m.in. osady służebnej Łagiewniki, wsi Radogoszcz i wsi parafialnej Mileszki. Wieś Łodzia powstaje przy komorze celnej w miejscu, gdzie handlowy szlak piotrkowsko-łęczycki przecina rzeczkę, później nazwaną Łódką.
  • 1242 – Pierwsza wzmianka źródłowa o wsi Radogoszcz (obecnie część Łodzi).
  • 1332 – Pierwsze zachowane wzmianki o wsi Łodzi; 6 września książę na Łęczycy i Dobrzyniu Władysław (bratanek króla Władysława Łokietka) nadaje immunitet dobrom biskupów kujawskich z siedzibą we Włocławku, a wśród nich Łodzi. Pozwolenie przeniesienia tych wsi na prawo niemieckie lub polskie.
  • 1387 – Przeniesienie wsi Łodzi i Widzewa przez biskupa włocławskiego Jana Kropidło na prawo niemieckie (średzkie) i ustanowienie sołectwa; sołtysem zostaje Jan Piotrowic
  • 1414 – Wydanie (15 maja) przez kapitułę włocławską (właściciela Łodzi) przywileju lokacyjnego, uznającego mieszkańców wsi za mieszczan (postanowienie miało moc obowiązującą w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych, określających uposażenie, uprawnienia, powinności i posługi mieszkańców); jednocześnie zwrócenie się przez kapitułę do króla z prośbą o przywilej monarszy i uznanie Łodzi za miasto pod względem prawno-ustrojowym
  • 1423 – Nadanie Łodzi (29 lipca) praw miejskich przez króla Władysława Jagiełło w Przedborzu nad Pilicą, a tym samym przywilejów handlowych (prawo odbywania targów we środy i dwóch jarmarków rocznie)
  • 1496 – Potwierdzenie przez króla Jana Olbrachta przywilejów królewskich dla Łodzi na odbywanie jarmarków i targów
  • 1534 – Pierwszy spis ludności wykazuje ponad 70 rodzin mieszczańskich, ok. 30 domów, 6 karczem oraz 6 rzemieślników
  • 1535 – Najstarsza znana pieczęć miejska na dokumencie
Herb Łodzi z 1577 roku (Sigillum opidi Lodzia 1577)
  • 1585 – Zawarcie przez władze miejskie umowy z Maciejem Doczekałowiczem w sprawie budowy drewnianego ratusza
  • 1676 – Powstanie drewnianej kapliczki pw. św. Antoniego w Łagiewnikach – obecnie najstarszy zachowany budynek Łodzi
  • 1768 – Oddanie – na Górkach Plebańskich (dziś Plac Kościelny) – drewnianego kościoła parafialnego pw. Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, wzniesionego w latach 1765-1768 z fundacji biskupa Antoniego Ostrowskiego (przeniesiony w 1891 r. na ul. Ogrodową – istniejący do dziś pw. św. Józefa)
  • 1793
  • 1798 – Sekularyzacja dóbr biskupstwa włocławskiego przez władze pruskie, a tym samym przejęcie majętności kościelnych (w tym Łodzi) przez państwo
  • 1806 – Utworzenie (w czerwcu) łódzkiej gminy żydowskiej; wcześniej łódzcy żydzi należeli do gminy lutomierskiej; wystarczyło zalewie sto lat, by z 50 osób społeczność łódzkich żydów urosła do drugiej w Europie i liczyła blisko ćwierć miliona ludzi
  • 1807 – Przyłączenie Łodzi do Księstwa Warszawskiego utworzonego z ziem drugiego, trzeciego i części pierwszego zaboru pruskiego
  • 1808 – Powstanie na Starym Mieście pierwszej rządowej szkoły elementarnej (drugą założono w 1829 r. w osadzie fabrycznej Łódka)
  • 1815 – Przyłączenie Łodzi do Królestwa Polskiego w zaborze rosyjskim
  • 1820
Plan rozbudowy Łodzi z 1823
  • 1821-1823 – Wytyczenie osady sukienniczej – Nowe Miasto (na południe od Starego Miasta) z ośmiobocznym rynkiem w centrum (obecny Plac Wolności); wydarzenie to uważa się za początek "Łodzi przemysłowej"
  • 1823
    • Sprowadzenie do Łodzi przez rząd Królestwa Polskiego pierwszych tkaczy z Grünbergu (Zielona Góra)
    • Przemianowanie starego traktu piotrkowskiego (prowadzącego z Piotrkowa w kierunku Zgierza) na ulicę Piotrkowską; pierwsze tabliczki zostają zawieszone przez burmistrza Starego Miasta – Czarnkowskiego – na terenie dzisiejszej ul. Nowomiejskiej
Dom Kopischa (zdjęcie archiwalne)
  • 1824
    • Wytyczenie osady tkackiej Łódka na południe od Nowego Miasta, wzdłuż ul. Piotrkowskiej
    • Zamieszkanie pierwszych osadników przy Piotrkowskiej; na północnym odcinku ulicy (tj. od Rynku Nowego Miasta do ul. Cegielnianej) – sukiennicy przybyli z Dolnego Śląska i z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, zaś na południowym (od ul. Dzielnej do Górnego Rynku) – tkacze lnu i bawełny, pochodzący z Dolnego Śląska, Czech, Prus i Saksonii
    • Rozpoczęcie budowy (przez administrację rządową) zakładu płócienniczego – najstarszego, nie zachowanego do dzisiaj, obiektu przemysłowego Łodzi – przy ulicy św. Emilii (obecnie ul. ks. W. Tymienieckiego), obejmującego bielnik, krochmalnię, suszarnię, folusz i magiel; w 1826 r. oddany do użytku, w 1828 r. stał się własnością pochodzącego z Kowar na Dolnym Śląsku Tytusa Kopischa; po gruntownej renowacji jeden z najlepiej zachowanych obiektów przemysłowych tego okresu w Polsce (znany jako Bielnik Kopischa błędnie, bo to inny obiekt mieszkalno-przemysłowy z 1829 r. – patrz niżej, właściwy bielnik, znajdujący się nieopodal nie zachował się)
    • Powstanie Towarzystwa Strzeleckiego, zwanego "Bractwem Kurkowym"
  • 1825
    • Powiększenie terenu miasta o tzw. osadę prządków
    • Zawarcie umowy z proboszczem łódzkim F. Zengtellerem, na mocy której posiadłość Księży Młyn przeszła w wieczystą dzierżawę przybyłego z Saksonii Kristiana Fryderyka Wendischa
    • Wzniesienie drewnianego budynku tkalni ręcznej na Księżym Młynie
    • Wydanie przez Namiestnika Królestwa Polskiego edyktu, wyznaczającego ludności żydowskiej specjalny rewir na Starym Mieście (zniesiony w 1862 r.)
Ratusz w Łodzi, widok współczesny
  • 1827
    • Powstanie pierwszego murowanego ratusza w Rynku Nowego Miasta (obecnie pl. Wolności 1, Archiwum Państwowe), według projektu Bonifacego Witkowskiego; najcenniejszy i najstarszy w Łodzi zabytek architektury klasycystycznej
    • Uruchomienie pierwszej przędzalni bawełny, wybudowanej przez K. F. Wendischa; zmechanizowane urządzenia przędzalnicze posiadały napęd wodny
  • 1828
    • Przybycie w styczniu do Łodzi "fabrykanta bawełnianych wyrobów mody" Ludwika Geyera z Saksonii oraz w lutym fabrykanta z Kowar Tytusa Kopischa
    • Poświęcenie – na Rynku Nowego Miasta (dziś Plac Wolności) – klasycystycznego kościoła luterańskiego Świętej Trójcy, wybudowanego według projektu Bonifacego Witkowskiego w latach 1826-1828 (zastąpiony w 1891 r. przez kościół neorenesansowy)
    • Założenie osady przemysłowej "Ślązaki" ("Szlezyng")
  • 1829
    • Tzw. Bielnik Kopischa – powstał przy ul. Emilii ob. ks. W. Tymienieckiego (najstarszy budynek mieszkalno-fabryczny w Łodzi), nigdy bielnikiem nie był[1],
  • 1830
    • Łódź liczy 4343 mieszkańców
    • Otwarcie (3 lutego) przez Karola Ketschena pierwszej apteki w Łodzi; mieściła się ona w domu murowanym, wzniesionym przez piwowara Antoniego Bittdorfa w Rynku Nowego Miasta 2 (obecnie Plac Wolności 7), przeniesionej później na Rynek Nowego Miasta 7, obecnie Plac Wolności 2. W 2008 r. otwarto tutaj Muzeum farmacji.
    • Ostatni rok autonomii Królestwa Polskiego, dzięki której i przychylności jej władz powstał w Łodzi przemysł włókienniczy. Niektórzy historycy twierdzą, że gdyby autonomia Królestwa trwała dłużej, Łódź byłaby rozbudowywana bardziej planowo w kolejnych latach
  • 1834 – Umieszczenie zegara na wieży ratusza (dar fabrykanta Schlössera z Ozorkowa)
  • 1835 – Rozpoczęcie oświetlania ulic latarniami oliwnymi
  • 1836 – Utworzenie pierwszego stanowiska lekarza miejskiego
Biała fabryka, widok współczesny
  • 1837 – Oddanie monumentalnej Białej Fabryki Ludwika Geyera przy ul. Piotrkowskiej 282 (dzisiaj w jej murach znajduje się Centralne Muzeum Włókiennictwa); w latach 40. XIX wieku była to największa w Królestwie fabryka bawełniana
  • 1838 – Pierwsze jatki rzeźniczo-piekarskie murowane w Rynku Nowego Miasta
  • 1839
    • Zainstalowanie w fabryce L. Geyera pierwszej w polskim przemyśle bawełnianym maszyny parowej o mocy 60 KM
    • Otwarcie pierwszej prywatnej szkoły elementarnej przy ul. Piotrkowskiej przez Mikołaja Olszewskiego
Park Źródliska
  • 1840
    • Zatwierdzenie przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych projektu włączenia do Łodzi terenów leśnictw Łaznów i Pabianice
    • Wytyczenie "Nowej Dzielnicy", ulokowanej na wschód od Nowego Miasta i Łódki, której najważniejszą arterią jest ul. Główna (obecnie al. Piłsudskiego); założenie na jej osi dużego centralnego placu, nazywanego ze względu na sąsiedztwo terenów podmokłych Wodnym Rynkiem (obecnie pl. Zwycięstwa)
    • Utworzenie w Nowej Dzielnicy pierwszego w Łodzi parku publicznego (o powierzchni ok. 2 ha), który dzięki właściwościom terenu otrzymuje nazwę Źródliska (obecnie na jego terenie znajduje się m.in. Palmiarnia oraz kolekcja 45 sztuk ok. 250-letnich dębów szypułkowych, stanowiąca najcenniejszy zabytek przyrody na obszarze Łodzi)
    • Narodziny komunikacji miejskiej – pojawienie się na ulicach pierwszych dorożek konnych
  • 1841
    • Łódź staje się stolicą okręgu i otrzymuje prawa przysługujące miastom gubernialnym
    • Utworzenie urzędu prezydenta miasta – jako pierwszy sprawuje tę funkcję (od 23 czerwca) Karol Tangermann (do 1844 r.)
    • Pierwsza publiczna studnia w Rynku Nowego Miasta
  • 1842 – Zawarcie (13 czerwca) z władzami miasta kontraktu na założenie fabryki wyrobów włókienniczych przez Traugotta Grohmanna
  • 1843 – Łódź liczy 15764 mieszkańców
  • 1844 – Prezydentem Łodzi zostaje Franciszek Traeger; funkcję pełni do 1862 r.
  • 1845
    • Otwarcie pierwszego szpitala miejskiego w Rynku Fabrycznym (obecnie budynek Seminarium Duchownego)
    • Otwarcie pierwszej szkoły średniej (Powiatowa Szkoła Realna tzw. niemiecko-rosyjska); w 1856 r. przeniesiona do budynku przy Rynku Nowego Miasta, specjalnie wzniesionego dla potrzeb szkoły (obecnie gmach Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego)
  • 1846 – Powstanie z inicjatywy L. Geyera i A. Siebera Łódzkiego Męskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego ("Lodzer Männer-Gesang-Verein")
  • 1848 – Założenie przy ul. Nowomiejskiej pierwszej stałej księgarni przez Jankiela Gutsztadta (rok później przeniesiona na Piotrkowską 75)

Lata 1850-1900[edytuj | edytuj kod]

  • 1850
    • Założenie Łódzkiego Stowarzyszenia Kupców, przekształconego później w Zgromadzenie Kupców m. Łodzi
  • 1851
    • Powstanie pierwszej w Łodzi Kasy Oszczędności
Plan miasta Łodzi z 1853 roku
Stary Cmentarz, grób Ludwika Grohmana
  • 1855
    • Rozpoczęcie budowy zespołu fabrycznego przez Karola Scheiblera na Wodnym Rynku; w przyszłości (wraz z innymi zespołami fabrycznymi, m.in. na Księżym Młynie), największe przedsiębiorstwo bawełniane w kraju
    • Założenie zespołu cmentarzy przy ul. Ogrodowej i Srebrzyńskiej (ewangelicki, katolicki, prawosławny), zwanego dziś Starym Cmentarzem
  • 1857
    • Łódź liczy 27890 mieszkańców stałych (39.420 ogółem stałych i niestałych)
  • 1858
    • Pierwsze zastosowanie węgla jako opału (dotąd nawet maszyny parowe opalane były drewnem lub torfem)
    • Powstanie łódzkiej filii Banku Polskiego
  • 1859-1860 – Powstanie dwóch pierwszych drukarni i zakładów litograficznych: Feliksa Gotza a następnie Jana Petersilgego
  • 1861
    • Bunt tkaczy ręcznych (22-23 kwietnia), połączony z niszczeniem maszyn
  • 1862
    • Prezydentem Łodzi zostaje Andrzej Rosicki; funkcję pełni do 1865 r.
    • Zniesienie przez władze ograniczeń mieszkaniowych w stosunku do Żydów (dotychczas mogli zamieszkiwać jedynie wytyczony obszar Starego Miasta)
    • Powstanie pierwszego zakładu fotograficznego Józefa Zajączkowskiego w Rynku Nowego Miasta (obecnie Plac Wolności); według niektórych historyków[według kogo?] pierwszym fotografem osiadłym w Łodzi był Dominik Zoner w 1860 r.
Łódzkie Ogłoszenia/Łodźer Anzeiger z 1863
  • 1863
  • 1864
    • Pojawienie się na łódzkich ulicach pierwszych skrzynek pocztowych
    • Utworzenie urzędu architekta miasta – został nim mianowany Jan Bojankowski (następcą w 1870 r. został Jan Karol Mertsching, a od 1872 r. funkcję tę pełnił Hilary Majewski)
  • 1865
    • Łódź liczy 32427 mieszkańców stałych (40.121 ogółem stałych i niestałych)
    • Prezydentem Łodzi zostaje Edmund Pohlens; funkcję pełni do 1869 r.
    • Wybudowanie przez Jana Blocha w ciągu 3 miesięcy Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej (27 km) z Łodzi do Koluszek, gdzie połączyła się z linią Warszawsko-Wiedeńską i od 18 listopada rozpoczęcie przewożenia towarów
  • 1866
    • Otwarcie (1 czerwca) dla ruchu pasażerskiego linii kolejowej do Koluszek, zbudowanej w 1865 r.
  • 1867
    • W wyniku podziału Królestwa Polskiego na 10 guberni, Łódź znajduje się w guberni piotrkowskiej (poprzednio od 1837 w guberni mazowieckiej i od 1845 w guberni warszawskiej)
Dworzec Łódź Fabryczna, widok sprzed zamknięcia dworca na czas realizacji projektu "Nowego Centrum Łodzi wraz z podziemną stacją kolejową.
  • 1869
    • Prezydentem Łodzi zostaje Maurycy Taubwurcel; funkcję pełni do 1878 r.
    • Zniesienie przez carat samorządu miejskiego, rozwiązanie Rady Miejskiej oraz rozpoczęcie rusyfikacji szkolnictwa
    • Powstanie Łódzkiego Towarzystwa Gazowego i rozpoczęcie (13 lipca) oświetlania gazowego ulic; pierwsze latarnie tego typu na ul. Piotrkowskiej
    • Otwarcie średniej szkoły technicznej zwanej Wyższą Szkołą Rzemieślniczą
    • Powstanie w Łodzi zboru baptystów (dziś kancelaria i miejsce nabożeństw mieści się przy ul. Nawrot 27)
    • Powstanie z inicjatywy Karola Scheiblera pierwszego dworca kolejowego – Łódź Fabryczna
  • 1870-1900 – Okres najintensywniejszej w dziejach Łodzi rozbudowy przemysłu
  • 1870
  • 1871
    • Oddanie – przy ul. Wolborskiej – synagogi ortodoksyjnej Alte Szil (mauretańskiej), wybudowanej według projektu Jana Karola Mertschinga; w 1900 r. zakończenie przebudowy według projektu Adolfa Zeligsona; w listopadzie 1939 r. podpalona przez Niemców, a potem rozebrana; w 1995 r. w miejscu po synagodze stanął Pomnik Dekalogu
Jeden z budynków fabrycznych Poznańskiego, foto z 2005
Domy robotnicze na Księżym Młynie
Willa Edwarda Herbsta, foto z 2005
  • 1877
    • Łódź liczy 41079 mieszkańców stałych (51.385 ogółem stałych i niestałych)
    • Oddanie zespołu pałacowego Edwarda Herbsta na rogu ulic Przędzalnianej i św. Emilii (dziś ks. W. Tymienieckiego); obecnie filia Muzeum Sztuki
    • Sprowadzenie przez drukarza Jana Petersilgego pierwszej drukarskiej maszyny cylindrycznej
  • 1878
  • 1879
  • 1880
    • Oddanie – przy ul. Mikołajewskiej (dziś H. Sienkiewicza) – neoromańskiego kościoła katolickiego pw. Podwyższenia Świętego Krzyża, wybudowanego według projektu Franciszka Tournelle w latach 1860-1880
    • Zatwierdzenie statutu pierwszej w Łodzi spółki akcyjnej – Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych K. Scheiblera
Karol Scheibler
  • 1881
  • 1882
  • 1883
    • Zainstalowanie pierwszych w Łodzi telefonów ("na korbkę", tarcze numerowe wprowadzono w 1929 r.); utworzenie sieci telefonicznej napowietrznej
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego
  • 1884
    • Ukazuje się (6 stycznia) pierwsza polska gazeta w języku narodowym – Dziennik Łódzki (ukazywała się do 1892 roku, następnie w latach 1919, 1931-1939 i od 1945 roku do dziś)
    • Poświęcenie – przy ul. Mikołajewskiej 60 (dziś Sienkiewicza) – neoromańskiego kościoła luterańskiego św. Jana, wybudowanego w latach 1880-1884, według projektu Ludwika Schreibera; od 1945 r. kościół rzymskokatolicki Najświętszego Imienia Jezus obsługiwany przez ojców jezuitów
    • Oddanie – przy ul. Widzewskiej (dziś Kilińskiego) – neobizantyjskiej cerkwi św. Aleksandra Newskiego, wybudowanej w latach 1880-1884, według projektu Hilarego Majewskiego
    • Otwarcie pierwszego szpitala fabrycznego (im. św. Anny) – na rogu ul. Milionowej i Przędzalnianej – przy zakładach K. Scheiblera, z inicjatywy Karola Jonschera – lekarza rodziny Scheiblerów; budowę sfinansowała wdowa po największym łódzkim fabrykancie – Anna z Wernerów; od lat 50. XX wieku szpital im. Karola Jonschera
    • Posadzenie pierwszych drzewek na Rynku Nowego Miasta (obecnie Plac Wolności)
  • 1885
    • Łódź liczy 55134 mieszkańców stałych (108 450 ogółem stałych i niestałych)
  • 1886
    • Powstanie pierwszej w Łodzi instytucji o charakterze naukowym – Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego
  • 1887
    • Przebudowa budynku fabryki wyrobów wełnianych L. Meyera na Hotel Grand
    • Oddanie – przy ul. Spacerowej (dziś Aleja T. Kościuszki) – synagogi "postępowej", wybudowanej w latach 1881-1887, według projektu Adolfa Wolffa (najprawdopodobniej przy współudziale Hilarego Majewskiego); zniszczona w listopadzie 1939 r. przez hitlerowców
  • 1888
  • 1890
Lecznica Pod koniem
Tramwaje na Piotrkowskiej, foto z przełomu XIX i XX wieku

Lata 1900-1939[edytuj | edytuj kod]

  • 1900
    • Łódź liczy 92286 mieszkańców stałych (283 206 ogółem stałych i niestałych)
Bazylika archikatedralna, foto z 2006
Poczta Główna, foto z 2007
  • 1903
    • Powstanie dworca Łódź Kaliska
    • Przeniesienie Poczty Głównej do specjalnie wybudowanego po raz pierwszy dla jej potrzeb budynku przy ul. Przejazd 38 (obecnie ul. J. Tuwima), u zbiegu z ul. Widzewską (obecnie J. Kilińskiego)
    • Oddanie – przy ul. Wólczańskiej 31/33 – secesyjnej willi dla fabrykanta Leopolda Kindermanna, wybudowanej w latach 1902-1903 według projektu Gustawa Landau-Gutentegera, zachowanej do dziś, jako wzorcowy przykład obiektu secesyjnego (obecnie siedziba Miejskiej Galerii Sztuki "Pod Jabłoniami")
  • 1904
  • 1905
  • 1905-1907 – Główny ośrodek ruchu rewolucyjnego
EC-1, zdjęcie archiwalne
Kościół św. Mateusza, foto z 2007
Bitwa pod Łodzią
  • 1914
    • Łódź liczy 213564 mieszkańców stałych (477 862 ogółem stałych i niestałych)
    • Bitwa pod Łodzią (na przełomie listopada i grudnia) pomiędzy armią niemiecką i rosyjską – jedna z większych bitew I wojny światowej na froncie wschodnim
    • Wkroczenie wojsk niemieckich do Łodzi (6 grudnia)
  • 1914-1918 – Okupacja niemiecka (do 11 listopada 1918 roku); dewastacja fabryk przez wojska niemieckie
  • 1915
    • Powiększenie przez Niemców obszaru miasta o Bałuty (liczące ok. 100 tys. mieszkańców), Widzew, Radogoszcz, Żabieniec, Zarzew, Dąbrowę, Chojny, Rokicie. Obszar miasta powiększył się o 1.503 ha.
    • Premierowy Koncert Łódzkiej Orkiestry Symfonicznej (17 lutego) w Grosses Theater przy ul. Konstantynowskiej (dziś Legionów), której założycielem i pierwszym dyrygentem był Tadeusz Mazurkiewicz; to druga po Filharmonii Narodowej najstarsza stała orkiestra w Polsce
  • 1917
  • 1918
    • Rozbrajanie Niemców, ostatni dzień okupacji miasta (11 listopada); Łódź po 125 latach niewoli jest wolna od zaborców.
Rozpoczęcie rozbrajania patroli niemieckich przez mieszkańców Łodzi następuje 11 listopada po południu. Największa potyczka ma miejsce na Nowym Rynku (pl. Wolności), gdzie grupa polskich bojowników z różnych partii w drodze do koszar (na ul. Konstantynowskiej) zostaje niespodziewanie ostrzelana przez żołnierzy niemieckich. W czasie tej potyczki padają ofiary po obydwu stronach. Około godziny 22:00 padają po szturmach dwa łódzkie dworce: Kaliski i Fabryczny. Było to nie tylko uzyskanie przez Polaków kontroli nad węzłem komunikacyjnym, ale także przejęcie znacznych zapasów broni. Zawarcie rozejmu pomiędzy stroną polską a niemiecką następuje po północy – 12 listopada. Ostatni transport niemieckich żołnierzy opuszcza Łódź 20 listopada[3].
Port lotniczy Łódź, foto z 2006
Pomnik Tadeusza Kościuszki, foto z 2006
  • 1930
  • 1931
  • 1933
  • 1934
    • Uruchomienie tzw. luxtorpedy (pociąg ekspresowy napędzany silnikiem spalinowym), który pokonywał odcinek z Łodzi do Warszawy w 88 minut
  • 1935
    • Tymczasowym Prezydentem Łodzi (od lipca) zostaje Wacław Głazek; funkcję pełni do czerwca 1936 r.
  • 1936
    • Tymczasowym Prezydentem Łodzi (od czerwca) zostaje Mikołaj Godlewski; funkcję pełni do marca 1939 r.
    • Zatwierdzenie (5 czerwca) funkcjonującego do dziś herbu miasta Łodzi (na podstawie godła z pieczęci używanego w latach 1577-1817)
    • Oddanie – na Widzewie (przy ul. Niciarnianej) – kościoła katolickiego pw. św. Kazimierza, wybudowanego w latach 1925-1936 według projektu Józefa Kabana
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, foto z 2007

Lata 1939-1945[edytuj | edytuj kod]

  • 1939
    • Bitwa pod Łodzią (1939)
    • Wkroczenie wojsk niemieckich do Łodzi (8 września) i początek okupacji. Przez półtora miesiąca Łódź pełni funkcję czasowego ośrodka niemieckiej administracji wojennej zajętymi terenami polskimi (m.in. druk rozporządzeń, gazet, itp.)
    • Utworzenie i ustalenie granic Generalnego Gubernatorstwa (26 października) oraz włączenie (na skutek protestów łódzkich Niemców) Łodzi (niem. Lodsch) do III Rzeszy, w obrębie tzw. "Kraju Warty" (Wartheland).
    • Spalenie wszystkich większych łódzkich synagog, z wyjątkiem synagogi Wilker Shul, którą spalono w połowie 1940 roku.
    • Stworzenie i zatwierdzenie przez Fredericha Übelhöra (10 grudnia) projektu budowy zamkniętej, ściśle izolowanej, dzielnicy żydowskiej
Przed wejściem do łódzkiego getta
Stacja Radegast, foto z 2006
  • 1942
    • Odjazd (18 stycznia) ze stacji Radegast pierwszego transportu Żydów z getta do obozu zagłady w Kulmhof. W ciągu czterech miesięcy, do 15 maja 1942 roku, z getta zostali wysłani na śmierć wszyscy pobierający zasiłki, więźniowie i handlarze, a zaraz po nich Żydzi zachodnioeuropejscy
    • Odjazd ze stacji Radegast licznych transportów z żydowskimi starcami i dziećmi do obozu zagłady w Kulmhof (wrzesień 1942 r.). Tzw. "wielka szpera" przekształciła dzielnicę żydowską w wielki obóz niewolniczej pracy dla hitlerowskiego państwa
    • Utworzenie (w listopadzie) obozu dla młodocianych (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt) przy ul. Przemysłowej oraz jego filii w Dzierżąznej k. Zgierza
  • 1944
    • Likwidacja getta w Łodzi – ostatni transport odjeżdża 29 sierpnia 1944 r. do obozu zagłady w Auschwitz; getto przeżyło ok. 900 osób
Mauzoleum na Radogoszczu
  • 1945
    • Podpalenie (w nocy z 17 na 18 stycznia) przez uciekających z Łodzi okupantów obozu – więzienia w dawnej fabryce Samuela Abbego na Radogoszczu; zginęło ok. 2 tys. więźniów (pogrzeb ofiar Radogoszcza odbył się 28 lutego 1945 roku na cmentarzu pod wezwaniem św. Rocha). Wyrazem pamięci ofiar było odsłonięcie Pomnika-Mauzoleum oraz "Iglicy" 9 września 1961 roku. Na sarkofagu umieszczono napis: Tu spoczywamy zamordowani w przeddzień wolności. Imiona i ciała zabrał nam ogień, żyjemy tylko w waszej pamięci. Niech śmierć tak nieludzka nie powtórzy się więcej. 19 stycznia 1976 roku otworzono na terenie byłego więzienia Muzeum Martyrologii, które obecnie jest oddziałem Muzeum Tradycji Niepodległościowych.
    • Zakończenie (19 stycznia) okupacji niemieckiej; wskutek terroru zginęło w tym czasie ok. 370 tys. mieszkańców (46%), natomiast straty infrastruktury miejskiej były stosunkowo nieduże (podczas całej wojny na Łódź spadły zaledwie dwie bomby). W 2006 roku z inicjatywy Urzędu Miasta Łodzi ukazał się Raport z oszacowania strat i szkód poniesionych przez miasto Łódź wskutek wybuchu i trwania II wojny światowej oraz wynikłych z organizacji i funkcjonowania Litzmannstadt Getto. Autorzy raportu (zespół ekonomistów i historyków, wśród nich starszy kustosz Archiwum Państwowego w ŁodziJulian Baranowski) zaprzeczyli powszechnemu przekonaniu, że Łódź nie poniosła znacznych strat w okresie II wojny światowej. Zwrócono uwagę na straty demograficzne – liczba ludności zmniejszyła się o ponad 350 tys. osób, oraz szkody materialne poniesione przez mieszkańców miasta, urządzenia miejskie, łódzki przemysł i handel. Podsumowano także straty wynikające z funkcjonowania Litzmannstadt Getto (grabież mienia mieszkańców, ich niewolnicza praca). Zespół autorów Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego – Oddział w Łodzi oszacował straty wojenne Łodzi, po przeliczeniu na obecną wartość pieniądza, na 40 mld zł.

Od roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Rektorat
Pałac Oskara Kona – obecnie siedziba Filmówki
    • Powstanie Państwowej Wyższej Szkoły Teatralnej i Filmowej (z połączenia działającej w Łodzi od 1949 r. Państwowej Wyższej Szkoły Aktorskiej z istniejącą tamże od 1948 r. Państwowej Wyższej Szkoły Filmowej – obecnie PWSFTViT im. Leona Schillera)
    • Początki systemu ciepłowniczego miasta – uruchomienie EC II
    • Zdobycie przez piłkarzy ŁKS-u pierwszego dla Łodzi mistrzostwa Polski w piłce nożnej (kolejne w 1998 r.)
  • 1959
  • 1960
  • 1964
    • Zostaje zlikwidowane gazowe oświetlenie miasta
  • 1967
  • 1975
    • Zlikwidowanie (28 maja) z mapy administracyjnej Polski województwa łódzkiego i utworzenie w jego miejsce kadłubowego województwa miejskiego łódzkiego, o powierzchni zaledwie 1.500 km²; z dotychczasowego dużego regionu powstają mniejsze ośrodki administracyjne ze stolicami w Łodzi, Kaliszu, Koninie, Piotrkowie Trybunalskim, Płocku, Sieradzu i Skierniewicach
    • Powołanie Muzeum Historii Miasta Łodzi w dawnym pałacu I. Poznańskiego
  • 1976
    • Łódź liczy 800 tys. mieszkańców
    • Otwarcie (19 czerwca) kąpieliska Fala przy al. Unii na Zdrowiu (m.in. 4 baseny, w tym jeden ze sztuczną falą); przeznaczone było dla 4 tys. osób i zajmowało 7 ha
  • 1978
  • 1979
Trasa W-Z w kierunku wschodnim
  • 1994
    • Prezydentem Łodzi zostaje (w czerwcu) Marek Czekalski; funkcję pełni do listopada 1998 r.
  • 1995
Pomnik Dekalogu
    • Odsłonięcie Pomnika Dekalogu – autorstwa Gustawa Zemły – na skarpie parku staromiejskiego przy ul. Wolborskiej w obrębie dawnego getta (niedaleko miejsca zniszczonej przez nazistów synagogi w 1939 r.); w dolnej części posągu Mojżesza, trzymającego Tablice z przykazaniami, przedstawiono płomienie symbolizujące piece krematoryjne; w podstawę pomnika zostaje wmurowana urna z ziemią z Jerozolimy
  • 1996
  • 1998
    • Łódź liczy 793 tys. mieszkańców
    • Uroczystości 575. rocznicy nadania Łodzi praw miejskich
    • Prezydentem Łodzi zostaje (w listopadzie) Tadeusz Matusiak; funkcję pełni do 7 marca 2001 r.
  • 1999
  • 2001
  • 2002
    • Oddanie do użytku po kapitalnym remoncie (trwającym od 1999 r.) budynku Palmiarni, znajdującego się w najstarszym miejskim parku Źródliska. Po modernizacji łódzka Palmiarnia staje się jedną z najnowocześniejszych w Europie, zapewniającą nie tylko optymalne warunki dla roślin, ale i zmieniającą całkowicie komfort pobytu zwiedzających
    • Ustalenie, że geograficznym środkiem Łodzi jest kamienica przy ulicy Przędzalnianej 8; na budynku umieszczono pamiątkową tablicę
  • 2004
Kopiec pamięci w Parku Ocalałych
    • Obchody zaplanowanej na wielką skalę 60. Rocznicy Likwidacji Litzmannstadt Getto; bierze w nich udział kilka tysięcy osób z Polski i z zagranicy; odsłonięcie (29 sierpnia) nowego pomnika na stacji kolejowej Radegast – autorstwa Czesława Bieleckiego – kształtem nawiązującego do macew, wspominającego ostatnią podróż łódzkich Żydów do obozu zagłady; ustanowienie sześciohektarowego "Parku Ocalałych", na terenach przylegających do Litzmannstadt Getto
nowy budynek Filharmonii
    • Otwarcie (10 grudnia) – po wieloletniej przebudowie – nowoczesnego, wręcz futurystycznego, gmachu Filharmonii im. Artura Rubinsteina przy ul. Narutowicza 20/22; budynek, którego projektantem był krakowski architekt Romuald Loegler, nawiązuje do charakteru Sali Koncertowej Ignacego Vogla z przełomu XIX i XX wieku
    • Podjęcie decyzji (17 grudnia) przez Komisję Europejską o przyznaniu miastu 71 mln euro (połowa potrzebnej kwoty) na rozbudowę i modernizację sieci wodno-kanalizacyjnej; w ramach projektu wybudowanych zostanie ponad 169 km kanalizacji sanitarnej, 93 km kanalizacji deszczowej i prawie 64 km sieci wodociągowej; dzięki dotacji do końca 2009 r. sieć wodociągów i kanałów ściekowych obejmie całą zurbanizowaną strefę miasta; to największy tego typu projekt w kraju
Tor saneczkowy na Rudzkiej Górze
    • Uruchomienie całorocznego toru saneczkowego na Rudzkiej Górze, jedynego i pierwszego tego typu obiektu w okolicy.
  • 2005
    • Uroczystości żałobne po śmierci Papieża Jana Pawła II4 kwietnia ok. 150 tys. łodzian oddaje hołd Papieżowi w Białym Marszu, który przechodzi z Placu Wolności pod łódzką katedrę; 8 kwietnia kilkadziesiąt tys. ludzi w ciszy i skupieniu ogląda transmisję uroczystości pogrzebowych z Watykanu na czterech telebimach, rozstawionych na kilkusetmetrowym odcinku al. Piłsudskiego
    • Łódź otrzymuje prawie 100 mln zł z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na przebudowę ważnych dla miasta dróg krajowych – nr 1 i nr 72, co oznacza wyremontowanie na całej długości al. Włókniarzy oraz po części ul. Wojska Polskiego i ul. Brzezińskiej
    • Oddanie do użytku na Lublinku nowej sortowni i stacji przeładunkowej odpadów (1 lipca) oraz kompostowni biokontenerowej (5 września); łódzka sortownia staje się najnowocześniejszym i największym tego typu obiektem w Polsce i jednym z największych w Europie – zajmuje 7,6 tys. m² powierzchni i może przerobić ponad 82 tys. ton odpadów rocznie; w kompostowni może być przerobionych 19 tys. ton odpadów organicznych rocznie
Nowy Terminal na Lublinku
    • Otwarcie (17 maja) Manufaktury (po pięciu latach opracowywania projektu i prawie czterech latach budowy) – największego centrum handlowo-rekreacyjno-kulturalnego w Polsce i jednego z największych w Europie (powierzchnia 27 ha), mieszczącego się pomiędzy ulicą Zachodnią, Ogrodową, Drewnowską i nowo wybudowaną ulicą Karskiego. Centrum powstało na terenach pofabrycznych Izraela Poznańskiego, jednego z największych fabrykantów łódzkich.
    • Otwarcie (31 maja) Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii UNESCO przy ul. Tylnej 3. To pierwsza tego typu placówka na świecie, i drugie centrum pod auspicjami UNESCO w Polsce (po Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie).
  • 2007
  • 2010
  • 2011
  • 2012
  • 2013

Status Łodzi[edytuj | edytuj kod]

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Łodzi
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XIV w.-1414 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia
1414-1423 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia/Miasto Ostroga¹
1423-1569 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Miasto Łódź
1569-1793 Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Rzeczpospolita Obojga Narodów województwo łęczyckie, powiat brzeziński Miasto Łódź
1793-1795 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus departament łęczycki/piotrkowski², powiat zgierski Miasto Łódź
1795-1807 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1807-1815 Grand Coat of Arms of Duchy of Warsaw.svg Księstwo Warszawskie I Cesarstwo Francuskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1815-1816 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1816-1837 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie województwo mazowieckie, powiat zgierski Miasto Łódź
1837-1844 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia mazowiecka, powiat zgierski Miasto Łódź
1845-1867 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia warszawska, powiat łęczycki Miasto Łódź
1867-1916 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1916-1918 Flag of the German Empire.svg Królestwo Polskie II Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1918-1939 Polska II Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)
1939-1940 III Rzesza III Rzesza Niemiecka okręg poznański/Kraj Warty³, rejencja kaliska Łódź (miasto wydzielone)
1940-1945 III Rzesza III Rzesza Niemiecka okręg Kraj Warty, rejencja Litzmannstadt Litzmannstadt (miasto wydzielone)
1945-1952 Polska Rzeczpospolita Polska (Polska Ludowa) województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1952-1975 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1975-1989 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
1989-1998 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
od 1999 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (miasto na prawach powiatu)


¹ prawa miejskie nadane w 1414 r. przez kapitułę włocławską, miały moc jedynie w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych,
pod względem prawno-ustrojowym Łodzia/Ostroga była nadal wsią
² 25 maja 1793 r. departament łęczycki przemianowano na departament piotrkowski
³ w styczniu 1940 r. okręg poznański przemianowano na okręg Kraj Warty

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. przypis, Michał Domińczak Bielnik Kopischa w świetle najnowszych ustaleń badawczych s. 40 w Sztuka w Łodzi 2, Sesja SHS 8-9 października 2001, Łódź 2003 ISBN 83-88820-03-6 )
  2. 2,0 2,1 Krzysztof Stefański: Gmachy użyteczności publicznej dawnej Łodzi. Łódź: Widzewska Oficyna Wydawnicza "ZORA", Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oddział w Łodzi., 2000, s. 86-87, seria: Biblioteczka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Łodzi. ISBN 83-86699-45-0.
  3. Rafał Jaksa: Jak Feniks z popiołów (pol.). [dostęp 22.01.2009].
  4. Jacek Majchrowski (red.), Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, biogram nr 2109 (autor: Czesław Brzoza), s. 556–557
  5. Christian Raitz von Frentz (1999), "Deutscher Volksverband". A Lesson Forgotten: Minority Protection Under the League of Nations: the Case of the German Minority in Poland, 1920–1934. LIT Verlag Münster. str. 250–251. ISBN 3-8258-4472-2.
  6. Prezydent do Tuska: Życzę spełnienia obietnic – Dziennik.pl
  7. Bruksela aprobuje przejęcie łódzkiej fabryki Della przez Tajwańczyków (pol.). gazetaprawna.pl, 2010-09-29. [dostęp 2010-10-27].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]