Kalendarium historii Łodzi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Nowy Rynek (obecnie plac Wolności) w XIX-wiecznej Łodzi

Kalendarium historii Łodzi[edytuj | edytuj kod]

Do roku 1850[edytuj | edytuj kod]

Herb Łodzi z 1577 roku (Sigillum opidi Lodzia 1577)
Plan rozbudowy Łodzi z 1823
  • 1821-1823 – Wytyczenie osady sukienniczej – Nowe Miasto (na południe od Starego Miasta) z ośmiobocznym rynkiem w centrum (obecny Plac Wolności); wydarzenie to uważa się za początek "Łodzi przemysłowej"
  • 1823
    • Sprowadzenie do Łodzi przez rząd Królestwa Polskiego pierwszych tkaczy z Grünbergu (Zielona Góra)
    • Przemianowanie starego traktu piotrkowskiego (prowadzącego z Piotrkowa w kierunku Zgierza) na ulicę Piotrkowską; pierwsze tabliczki zostają zawieszone przez burmistrza Starego Miasta – Czarnkowskiego – na terenie dzisiejszej ul. Nowomiejskiej
  • 1824
    • Wytyczenie osady tkackiej "Łódka" na południe od Nowego Miasta, wzdłuż ul. Piotrkowskiej
    • Zamieszkanie pierwszych osadników przy Piotrkowskiej; na północnym odcinku ulicy (tj. od Rynku Nowego Miasta do ul. Cegielnianej) – sukiennicy przybyli z Dolnego Śląska i z Wielkiego Księstwa Poznańskiego, zaś na południowym (od ul. Dzielnej do Górnego Rynku) – tkacze lnu i bawełny, pochodzący z Dolnego Śląska, Czech, Prus i Saksonii
Dom Kopischa (zdjęcie archiwalne)
    • Rozpoczęcie budowy (przez administrację rządową) zakładu płócienniczego – najstarszego, nie zachowanego do dzisiaj, obiektu przemysłowego Łodzi – przy ulicy św. Emilii (obecnie ul. ks. W. Tymienieckiego), obejmującego bielnik, krochmalnię, suszarnię, folusz i magiel; w 1826 r. oddany do użytku, w 1828 r. stał się własnością pochodzącego z Kowar na Dolnym Śląsku Tytusa Kopischa; po gruntownej renowacji jeden z najlepiej zachowanych obiektów przemysłowych tego okresu w Polsce (znany jako Bielnik Kopischa błędnie, bo to inny obiekt mieszkalno-przemysłowy z 1829 r. - patrz niżej, właściwy bielnik, znajdujący się nieopodal nie zachował się)
    • Powstanie Towarzystwa Strzeleckiego, zwanego "Bractwem Kurkowym"
  • 1825
    • Powiększenie terenu miasta o tzw. osadę prządków
    • Zawarcie umowy z proboszczem łódzkim F. Zengtellerem, na mocy której posiadłość Księży Młyn przeszła w wieczystą dzierżawę przybyłego z Saksonii Kristiana Fryderyka Wendischa
    • Wzniesienie drewnianego budynku tkalni ręcznej na Księżym Młynie
    • Wydanie przez Namiestnika Królestwa Polskiego edyktu, wyznaczającego ludności żydowskiej specjalny rewir na Starym Mieście (zniesiony w 1862 r.)
Ratusz w Łodzi, widok współczesny
  • 1827
    • Powstanie pierwszego murowanego ratusza w Rynku Nowego Miasta (obecnie pl. Wolności 1, Archiwum Państwowe), według projektu Bonifacego Witkowskiego; najcenniejszy i najstarszy w Łodzi zabytek architektury klasycystycznej
    • Uruchomienie pierwszej przędzalni bawełny, wybudowanej przez K. F. Wendischa; zmechanizowane urządzenia przędzalnicze posiadały napęd wodny
  • 1828
    • Przybycie w styczniu do Łodzi "fabrykanta bawełnianych wyrobów mody" Ludwika Geyera z Saksonii oraz w lutym fabrykanta z Kowar Tytusa Kopischa
    • Poświęcenie – na Rynku Nowego Miasta (dziś Plac Wolności) – klasycystycznego kościoła luterańskiego Świętej Trójcy, wybudowanego według projektu Bonifacego Witkowskiego w latach 1826-1828 (zastąpiony w 1891 r. przez kościół neorenesansowy)
    • Założenie osady przemysłowej "Ślązaki" ("Szlezyng")
  • 1829
    • Tzw. Bielnik Kopischa - powstał przy ul. Emilii ob. ks. W. Tymienieckiego (najstarszy budynek mieszkalno-fabryczny w Łodzi), nigdy bielnikiem nie był[1],
  • 1830
    • Łódź liczy 4.343 mieszkańców
    • Otwarcie (3 lutego) przez Karola Ketschena pierwszej apteki w Łodzi; mieściła się ona w domu murowanym, wzniesionym przez piwowara Antoniego Bittdorfa w Rynku Nowego Miasta 2 (obecnie Plac Wolności 7), przeniesionej później na Rynek Nowego Miasta 7, obecnie Plac Wolności 2. W 2008 r. otwarto tutaj Muzeum farmacji.
    • Ostatni rok autonomii Królestwa Polskiego, dzięki której i przychylności jej władz powstał w Łodzi przemysł włókienniczy. Niektórzy historycy twierdzą, że gdyby autonomia Królestwa trwała dłużej, Łódź byłaby rozbudowywana bardziej planowo w kolejnych latach
  • 1834 – Umieszczenie zegara na wieży ratusza (dar fabrykanta Schlössera z Ozorkowa)
  • 1835 – Rozpoczęcie oświetlania ulic latarniami oliwnymi
  • 1836 – Utworzenie pierwszego stanowiska lekarza miejskiego
Biała fabryka, widok współczesny
  • 1837 – Oddanie monumentalnej Białej Fabryki Ludwika Geyera przy ul. Piotrkowskiej 282 (dzisiaj w jej murach znajduje się Centralne Muzeum Włókiennictwa); w latach 40. XIX wieku była to największa w Królestwie fabryka bawełniana
  • 1838 – Pierwsze jatki rzeźniczo-piekarskie murowane w Rynku Nowego Miasta
  • 1839
    • Zainstalowanie w fabryce L. Geyera pierwszej w polskim przemyśle bawełnianym maszyny parowej o mocy 60 KM
    • Otwarcie pierwszej prywatnej szkoły elementarnej przy ul. Piotrkowskiej przez Mikołaja Olszewskiego
  • 1840
    • Zatwierdzenie przez Komisję Rządową Spraw Wewnętrznych projektu włączenia do Łodzi terenów leśnictw Łaznów i Pabianice
    • Wytyczenie "Nowej Dzielnicy", ulokowanej na wschód od Nowego Miasta i Łódki, której najważniejszą arterią jest ul. Główna (obecnie al. Piłsudskiego); założenie na jej osi dużego centralnego placu, nazywanego ze względu na sąsiedztwo terenów podmokłych Wodnym Rynkiem (obecnie pl. Zwycięstwa)
Park Źródliska
    • Utworzenie w Nowej Dzielnicy pierwszego w Łodzi parku publicznego (o powierzchni ok. 2 ha), który dzięki właściwościom terenu otrzymuje nazwę Źródliska (obecnie na jego terenie znajduje się m.in. Palmiarnia oraz kolekcja 45 sztuk ok. 250-letnich dębów szypułkowych, stanowiąca najcenniejszy zabytek przyrody na obszarze Łodzi)
    • Narodziny komunikacji miejskiej – pojawienie się na ulicach pierwszych dorożek konnych
  • 1841
    • Łódź staje się stolicą okręgu i otrzymuje prawa przysługujące miastom gubernialnym
    • Utworzenie urzędu prezydenta miasta – jako pierwszy sprawuje tę funkcję (od 23 czerwca) Karol Tangermann (do 1844 r.)
    • Pierwsza publiczna studnia w Rynku Nowego Miasta
  • 1842 – Zawarcie (13 czerwca) z władzami miasta kontraktu na założenie fabryki wyrobów włókienniczych przez Traugotta Grohmanna
  • 1843 – Łódź liczy 15.764 mieszkańców
  • 1844 – Prezydentem Łodzi zostaje Franciszek Traeger; funkcję pełni do 1862 r.
  • 1845
    • Otwarcie pierwszego szpitala miejskiego w Rynku Fabrycznym (obecnie budynek Seminarium Duchownego)
    • Otwarcie pierwszej szkoły średniej (Powiatowa Szkoła Realna tzw. niemiecko-rosyjska); w 1856 r. przeniesiona do budynku przy Rynku Nowego Miasta, specjalnie wzniesionego dla potrzeb szkoły (obecnie gmach Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego)
  • 1846 – Powstanie z inicjatywy L. Geyera i A. Siebera Łódzkiego Męskiego Stowarzyszenia Śpiewaczego ("Lodzer Männer-Gesang-Verein")
  • 1848 – Założenie przy ul. Nowomiejskiej pierwszej stałej księgarni przez Jankiela Gutsztadta (rok później przeniesiona na Piotrkowską 75)

Lata 1850-1900[edytuj | edytuj kod]

  • 1850
    • Założenie Łódzkiego Stowarzyszenia Kupców, przekształconego później w Zgromadzenie Kupców m. Łodzi
  • 1851
    • Powstanie pierwszej w Łodzi Kasy Oszczędności
Plan miasta Łodzi z 1853 roku
Stary Cmentarz, grób Ludwika Grohmana
    • Założenie zespołu cmentarzy przy ul. Ogrodowej i Srebrzyńskiej (ewangelicki, katolicki, prawosławny), zwanego dziś Starym Cmentarzem
  • 1857
    • Łódź liczy 27.890 mieszkańców stałych (39.420 ogółem stałych i niestałych)
  • 1858
    • Pierwsze zastosowanie węgla jako opału (dotąd nawet maszyny parowe opalane były drewnem lub torfem)
    • Powstanie łódzkiej filii Banku Polskiego
  • 1859-1860 – Powstanie dwóch pierwszych drukarni i zakładów litograficznych: Feliksa Gotza a następnie Jana Petersilgego
  • 1861
    • Bunt tkaczy ręcznych (22-23 kwietnia), połączony z niszczeniem maszyn
  • 1862
    • Prezydentem Łodzi zostaje Andrzej Rosicki; funkcję pełni do 1865 r.
    • Zniesienie przez władze ograniczeń mieszkaniowych w stosunku do Żydów (dotychczas mogli zamieszkiwać jedynie wytyczony obszar Starego Miasta)
    • Powstanie pierwszego zakładu fotograficznego Józefa Zajączkowskiego w Rynku Nowego Miasta (obecnie Plac Wolności); według niektórych historyków[według kogo?] pierwszym fotografem osiadłym w Łodzi był Dominik Zoner w 1860 r.
  • 1863
Łódzkie Ogłoszenia/Łodźer Anzeiger z 1863
  • 1864
  • 1865
    • Łódź liczy 32.427 mieszkańców stałych (40.121 ogółem stałych i niestałych)
    • Prezydentem Łodzi zostaje Edmund Pohlens; funkcję pełni do 1869 r.
    • Wybudowanie przez Jana Blocha w ciągu 3 miesięcy Drogi Żelaznej Fabryczno-Łódzkiej (27 km) z Łodzi do Koluszek, gdzie połączyła się z linią Warszawsko-Wiedeńską i od 18 listopada rozpoczęcie przewożenia towarów
  • 1866
    • Otwarcie (1 czerwca) dla ruchu pasażerskiego linii kolejowej do Koluszek, zbudowanej w 1865 r.
  • 1867
    • W wyniku podziału Królestwa Polskiego na 10 guberni, Łódź znajduje się w guberni piotrkowskiej (poprzednio od 1837 w guberni mazowieckiej i od 1845 w guberni warszawskiej)
  • 1869
    • Prezydentem Łodzi zostaje Maurycy Taubwurcel; funkcję pełni do 1878 r.
    • Zniesienie przez carat samorządu miejskiego, rozwiązanie Rady Miejskiej oraz rozpoczęcie rusyfikacji szkolnictwa
    • Powstanie Łódzkiego Towarzystwa Gazowego i rozpoczęcie (13 lipca) oświetlania gazowego ulic; pierwsze latarnie tego typu na ul. Piotrkowskiej
    • Otwarcie średniej szkoły technicznej zwanej Wyższą Szkołą Rzemieślniczą
    • Powstanie w Łodzi zboru baptystów (dziś kancelaria i miejsce nabożeństw mieści się przy ul. Nawrot 27)
Dworzec Łódź Fabryczna, widok sprzed zamknięcia dworca na czas realizacji projektu "Nowego Centrum Łodzi wraz z podziemną stacją kolejową.
Jeden z budynków fabrycznych Poznańskiego, foto z 2005
Domy robotnicze na Księżym Młynie
Willa Edwarda Herbsta, foto z 2005
  • 1878
  • 1879
  • 1880
    • Oddanie – przy ul. Mikołajewskiej (dziś H. Sienkiewicza) – neoromańskiego kościoła katolickiego pw. Podwyższenia Świętego Krzyża, wybudowanego według projektu Franciszka Tournelle w latach 1860-1880
    • Zatwierdzenie statutu pierwszej w Łodzi spółki akcyjnej – Towarzystwa Akcyjnego Wyrobów Bawełnianych K. Scheiblera
Karol Scheibler
Cerkiew św. Aleksandra Newskiego
    • Oddanie – przy ul. Widzewskiej (dziś Kilińskiego) – neobizantyjskiej cerkwi św. Aleksandra Newskiego, wybudowanej w latach 1880-1884, według projektu Hilarego Majewskiego
    • Otwarcie pierwszego szpitala fabrycznego (im. św. Anny) – na rogu ul. Milionowej i Przędzalnianej – przy zakładach K. Scheiblera, z inicjatywy Karola Jonschera – lekarza rodziny Scheiblerów; budowę sfinansowała wdowa po największym łódzkim fabrykancie – Anna z Wernerów; od lat 50. XX wieku szpital im. Karola Jonschera
    • Posadzenie pierwszych drzewek na Rynku Nowego Miasta (obecnie Plac Wolności)
  • 1885
    • Łódź liczy 55.134 mieszkańców stałych (108.450 ogółem stałych i niestałych)
  • 1886
    • Powstanie pierwszej w Łodzi instytucji o charakterze naukowym – Łódzkiego Towarzystwa Lekarskiego
  • 1887
    • Przebudowa budynku fabryki wyrobów wełnianych L. Meyera na Hotel Grand
    • Oddanie – przy ul. Spacerowej (dziś Aleja T. Kościuszki) – synagogi "postępowej", wybudowanej w latach 1881-1887, według projektu Adolfa Wolffa (najprawdopodobniej przy współudziale Hilarego Majewskiego); zniszczona w listopadzie 1939 r. przez hitlerowców
  • 1888
  • 1890
  • 1891
Lecznica Pod koniem
Tramwaje na Piotrkowskiej, foto z przełomu XIX i XX wieku

Lata 1900-1939[edytuj | edytuj kod]

Bazylika archikatedralna, foto z 2006
Poczta Główna, foto z 2007
EC-1, zdjęcie archiwalne
Kościół św. Mateusza, foto z 2007
Bitwa pod Łodzią
Rozpoczęcie rozbrajania patroli niemieckich przez mieszkańców Łodzi następuje 11 listopada po południu. Największa potyczka ma miejsce na Nowym Rynku (pl. Wolności), gdzie grupa polskich bojowników z różnych partii w drodze do koszar (na ul. Konstantynowskiej) zostaje niespodziewanie ostrzelana przez żołnierzy niemieckich. W czasie tej potyczki padają ofiary po obydwu stronach. Około godziny 22:00 padają po szturmach dwa łódzkie dworce: Kaliski i Fabryczny. Było to nie tylko uzyskanie przez Polaków kontroli nad węzłem komunikacyjnym, ale także przejęcie znacznych zapasów broni. Zawarcie rozejmu pomiędzy stroną polską a niemiecką następuje po północy - 12 listopada. Ostatni transport niemieckich żołnierzy opuszcza Łódź 20 listopada[3].
Port lotniczy Łódź, foto z 2006
Pomnik Tadeusza Kościuszki, foto z 2006
Wojewódzka i Miejska Biblioteka Publiczna, foto z 2007

Lata 1939-1945[edytuj | edytuj kod]

Przed wejściem do łódzkiego getta
Stacja Radegast, foto z 2006
    • Odjazd (18 stycznia) ze stacji Radegast pierwszego transportu Żydów z getta do obozu zagłady w Kulmhof. W ciągu czterech miesięcy, do 15 maja 1942 roku, z getta zostali wysłani na śmierć wszyscy pobierający zasiłki, więźniowie i handlarze, a zaraz po nich Żydzi zachodnioeuropejscy
    • Odjazd ze stacji Radegast licznych transportów z żydowskimi starcami i dziećmi do obozu zagłady w Kulmhof (wrzesień 1942 r.). Tzw. "wielka szpera" przekształciła dzielnicę żydowską w wielki obóz niewolniczej pracy dla hitlerowskiego państwa
    • Utworzenie (w listopadzie) obozu dla młodocianych (Polen-Jugendverwahrlager der Sicherheitspolizei in Litzmannstadt) przy ul. Przemysłowej oraz jego filii w Dzierżąznej k. Zgierza
  • 1944
    • Likwidacja getta w Łodzi – ostatni transport odjeżdża 29 sierpnia 1944 r. do obozu zagłady w Auschwitz; getto przeżyło ok. 900 osób
  • 1945
Mauzoleum na Radogoszczu
"Tu spoczywamy zamordowani w przeddzień wolności. Imiona i ciała zabrał nam ogień, żyjemy tylko w waszej pamięci. Niech śmierć tak nieludzka nie powtórzy się więcej"
19 stycznia 1976 roku otworzono na terenie byłego więzienia Muzeum Martyrologii, które obecnie jest oddziałem Muzeum Tradycji Niepodległościowych.
    • Zakończenie (19 stycznia) okupacji niemieckiej; wskutek terroru zginęło w tym czasie ok. 370 tys. mieszkańców (46%), natomiast straty infrastruktury miejskiej były stosunkowo nieduże (podczas całej wojny na Łódź spadły zaledwie dwie bomby). W 2006 roku z inicjatywy Urzędu Miasta Łodzi ukazał się Raport z oszacowania strat i szkód poniesionych przez miasto Łódź wskutek wybuchu i trwania II wojny światowej oraz wynikłych z organizacji i funkcjonowania Litzmannstadt Getto. Autorzy raportu (zespół ekonomistów i historyków, wśród nich starszy kustosz Archiwum Państwowego w ŁodziJulian Baranowski) zaprzeczyli powszechnemu przekonaniu, że Łódź nie poniosła znacznych strat w okresie II wojny światowej. Zwrócono uwagę na straty demograficzne – liczba ludności zmniejszyła się o ponad 350 tys. osób, oraz szkody materialne poniesione przez mieszkańców miasta, urządzenia miejskie, łódzki przemysł i handel. Podsumowano także straty wynikające z funkcjonowania Litzmannstadt Getto (grabież mienia mieszkańców, ich niewolnicza praca). Zespół autorów Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego – Oddział w Łodzi oszacował straty wojenne Łodzi, po przeliczeniu na obecną wartość pieniądza, na 40 mld zł.

Od roku 1945[edytuj | edytuj kod]

Rektorat
Pałac Oskara Kona – obecnie siedziba Filmówki
Trasa W-Z w kierunku wschodnim
Pomnik Dekalogu
Kopiec pamięci w Parku Ocalałych
    • Obchody zaplanowanej na wielką skalę 60. Rocznicy Likwidacji Litzmannstadt Getto; bierze w nich udział kilka tysięcy osób z Polski i z zagranicy; odsłonięcie (29 sierpnia) nowego pomnika na stacji kolejowej Radegast – autorstwa Czesława Bieleckiego – kształtem nawiązującego do macew, wspominającego ostatnią podróż łódzkich Żydów do obozu zagłady; ustanowienie sześciohektarowego "Parku Ocalałych", na terenach przylegających do Litzmannstadt Getto
nowy budynek Filharmonii
    • Otwarcie (10 grudnia) – po wieloletniej przebudowie – nowoczesnego, wręcz futurystycznego, gmachu Filharmonii im. Artura Rubinsteina przy ul. Narutowicza 20/22; budynek, którego projektantem był krakowski architekt Romuald Loegler, nawiązuje do charakteru Sali Koncertowej Ignacego Vogla z przełomu XIX i XX wieku
    • Podjęcie decyzji (17 grudnia) przez Komisję Europejską o przyznaniu miastu 71 mln euro (połowa potrzebnej kwoty) na rozbudowę i modernizację sieci wodno-kanalizacyjnej; w ramach projektu wybudowanych zostanie ponad 169 km kanalizacji sanitarnej, 93 km kanalizacji deszczowej i prawie 64 km sieci wodociągowej; dzięki dotacji do końca 2009 r. sieć wodociągów i kanałów ściekowych obejmie całą zurbanizowaną strefę miasta; to największy tego typu projekt w kraju
Tor saneczkowy na Rudzkiej Górze
    • Uruchomienie całorocznego toru saneczkowego na Rudzkiej Górze, jedynego i pierwszego tego typu obiektu w okolicy.
  • 2005
    • Uroczystości żałobne po śmierci Papieża Jana Pawła II4 kwietnia ok. 150 tys. łodzian oddaje hołd Papieżowi w Białym Marszu, który przechodzi z Placu Wolności pod łódzką katedrę; 8 kwietnia kilkadziesiąt tys. ludzi w ciszy i skupieniu ogląda transmisję uroczystości pogrzebowych z Watykanu na czterech telebimach, rozstawionych na kilkusetmetrowym odcinku al. Piłsudskiego
    • Łódź otrzymuje prawie 100 mln zł z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego na przebudowę ważnych dla miasta dróg krajowych – nr 1 i nr 72, co oznacza wyremontowanie na całej długości al. Włókniarzy oraz po części ul. Wojska Polskiego i ul. Brzezińskiej
    • Oddanie do użytku na Lublinku nowej sortowni i stacji przeładunkowej odpadów (1 lipca) oraz kompostowni biokontenerowej (5 września); łódzka sortownia staje się najnowocześniejszym i największym tego typu obiektem w Polsce i jednym z największych w Europie – zajmuje 7,6 tys. m² powierzchni i może przerobić ponad 82 tys. ton odpadów rocznie; w kompostowni może być przerobionych 19 tys. ton odpadów organicznych rocznie
Nowy Terminal na Lublinku
    • Otwarcie (17 maja) Manufaktury (po pięciu latach opracowywania projektu i prawie czterech latach budowy) – największego centrum handlowo-rekreacyjno-kulturalnego w Polsce i jednego z największych w Europie (powierzchnia 27 ha), mieszczącego się pomiędzy ulicą Zachodnią, Ogrodową, Drewnowską i nowo wybudowaną ulicą Karskiego. Centrum powstało na terenach pofabrycznych Izraela Poznańskiego, jednego z największych fabrykantów łódzkich.
    • Otwarcie (31 maja) Europejskiego Regionalnego Centrum Ekohydrologii UNESCO przy ul. Tylnej 3. To pierwsza tego typu placówka na świecie, i drugie centrum pod auspicjami UNESCO w Polsce (po Instytucie Biologii Molekularnej i Komórkowej w Warszawie).
  • 2007

Status Łodzi[edytuj | edytuj kod]

Przynależność polityczno-administracyjna miasta Łodzi
Okres Państwo Zwierzchność Jednostka administracyjna Status miasta
XIV w.-1414 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia
1414-1423 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Wieś Łodzia/Miasto Ostroga¹
1423-1569 Alex K Kingdom of Poland-flag.svg Królestwo Polskie ziemia łęczycka Miasto Łódź
1569-1793 Chorągiew królewska króla Zygmunta III Wazy.svg Rzeczpospolita Obojga Narodów województwo łęczyckie, powiat brzeziński Miasto Łódź
1793-1795 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus departament łęczycki/piotrkowski², powiat zgierski Miasto Łódź
1795-1807 Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Królestwo Prus departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1807-1815 Grand Coat of Arms of Duchy of Warsaw.svg Księstwo Warszawskie I Cesarstwo Francuskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1815-1816 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie departament warszawski, powiat zgierski Miasto Łódź
1816-1837 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie województwo mazowieckie, powiat zgierski Miasto Łódź
1837-1844 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia mazowiecka, powiat zgierski Miasto Łódź
1845-1867 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia warszawska, powiat łęczycki Miasto Łódź
1867-1916 Merchant ensign of Vistula ships of Congress Poland.svg Królestwo Polskie Imperium Rosyjskie gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1916-1918 Flag of the German Empire.svg Królestwo Polskie II Rzesza Niemiecka, Austro-Węgry gubernia piotrkowska, powiat łódzki Miasto Łódź
1918-1939 Polska II Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (powiat grodzki)
1939-1940 III Rzesza III Rzesza Niemiecka okręg poznański/Kraj Warty³, rejencja kaliska Łódź (miasto wydzielone)
1940-1945 III Rzesza III Rzesza Niemiecka okręg Kraj Warty, rejencja Litzmannstadt Litzmannstadt (miasto wydzielone)
1945-1952 Polska Rzeczpospolita Polska (Polska Ludowa) województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1952-1975 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (miasto wydzielone)
1975-1989 Polska Polska Rzeczpospolita Ludowa województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
1989-1998 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (gmina miejska)
od 1999 Polska III Rzeczpospolita Polska województwo łódzkie Łódź (miasto na prawach powiatu)


¹ prawa miejskie nadane w 1414 r. przez kapitułę włocławską, miały moc jedynie w zakresie spraw gospodarczych i prawno-społecznych,
pod względem prawno-ustrojowym Łodzia/Ostroga była nadal wsią
² 25 maja 1793 r. departament łęczycki przemianowano na departament piotrkowski
³ w styczniu 1940 r. okręg poznański przemianowano na okręg Kraj Warty


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. przypis, Michał Domińczak Bielnik Kopischa w świetle najnowszych ustaleń badawczych s. 40 w Sztuka w Łodzi 2, Sesja SHS 8-9 października 2001, Łódź 2003 ISBN 83-88820-03-6 )
  2. 2,0 2,1 Krzysztof Stefański: Gmachy użyteczności publicznej dawnej Łodzi. Łódź: Widzewska Oficyna Wydawnicza "ZORA", Towarzystwo Opieki nad Zabytkami oddział w Łodzi., 2000, s. 86-87, seria: Biblioteczka Towarzystwa Opieki nad Zabytkami w Łodzi. ISBN 83-86699-45-0.
  3. Rafał Jaksa: Jak Feniks z popiołów (pol.). [dostęp 22.01.2009].
  4. Jacek Majchrowski (red.), Kto był kim w Drugiej Rzeczypospolitej, biogram nr 2109 (autor: Czesław Brzoza), s. 556–557
  5. Christian Raitz von Frentz (1999), "Deutscher Volksverband". A Lesson Forgotten: Minority Protection Under the League of Nations: the Case of the German Minority in Poland, 1920–1934. LIT Verlag Münster. str. 250–251. ISBN 3-8258-4472-2.
  6. Prezydent do Tuska: Życzę spełnienia obietnic – Dziennik.pl
  7. Bruksela aprobuje przejęcie łódzkiej fabryki Della przez Tajwańczyków (pol.). gazetaprawna.pl, 2010-09-29. [dostęp 2010-10-27].

Wybrane źródła[edytuj | edytuj kod]