Kalendarium historii Torunia

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj

Pochodzenie nazwy miasta[1][edytuj | edytuj kod]

Najstarsze zapisy z lat 1222 i 1230 mówią o osadzie Tarnowo. Po założeniu przez Krzyżaków grodu obronnego z zamkiem pojawiły się nazwy: Torun (1231), Thorun (1233), Thoron (1241), i Thorum (1248). Żadna z tych form nie ma źródła w języku niemieckim, co świadczy o przekształceniu (zniemczeniu) pierwotnej nazwy Tarnów, czyli miejsca gdzie rosła tarnina. Marcin Kromer pisał: Gedeon, biskup płocki, za zgodą kolegium kapłańskiego dodał Tarnów (Tarnovia), który teraz jest Toruniem, a jego tłumacz z łaciny, Stanisław Sarnicki, jest autorem zdania: Toruń przez nich założony, ongiś Tarnowem zwany był. Należy więc uznać, że nazwa Toruń, choć zrywa całkowicie więź z pierwotnym Tarnowem, jest repolonizacją.

Okres starożytny[edytuj | edytuj kod]

Początki i rozwój (VIII w.-1454)[edytuj | edytuj kod]

Wczesne średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

  • VIII-XII wiek – osada na miejscu późniejszego zamku krzyżackiego, przy przeprawie przez Wisłę, przy bursztynowym szlaku
  • 1217 - najazdy Prusów niszczące dzielnicę mazowiecką, w tym okolice Torunia

Pod panowaniem krzyżackim (do 1454 r.)[edytuj | edytuj kod]

  • 1231 – założenie grodu w Starym Toruniu przez landmistrza Hermana von Balka
  • 28 grudnia 1233 – otrzymanie praw miejskich, Toruń wraz z Chełmnem to pierwsze miasta na ziemiach polskich lokowane według nowoczesnych, zachodnich reguł
  • 1235 - ugoda między Konradem Mazowieckim a zakonem krzyżackim, regulująca m.in. status dotychczasowych posiadłości biskupstwa włocławskiego w Ziemi Chełmińskiej
  • 1236 – translokacja Torunia na obecne miejsce
  • 1239 – osadzenie franciszkanie w pobliżu Torunia, wówczas za murami miejskimi
  • 1242 - atak księcia Świętopełka na Ziemię Chełmińska, któremu Toruń się oparł
  • 1243 – w klasztorze franciszkanów odbył się synod z udziałem legata papieskiego Wilhelma z Modeny
  • 28 lipca 1243 utworzono diecezję chełmińską dla całej ziemi chełmińskiej
  • 1244-1247 - w Toruniu przebywa wielki mistrz krzyżacki Poppo von Osterna
  • około 1250 – biskup włocławski Wolimir przekazuje wieś Mokre mieszczanom toruńskim
  • 1 października 1251 – wydano odnowiony przywilej chełmiński
  • 1252-1259 - prawdopodobny okres poszerzenia obszaru miasta w stronę północną i zachodnią; wchłonięcie przez miasto zabudowań klasztoru franciszkanów
  • 1255 - pierwsza wzmianka o zamku krzyżackim w Toruniu
  • 1259 - przywilej wicemistrza pruskiego Gerharda von Hirzberga, pozwalający na wzniesienie domu kupieckiego na Rynku Staromiejskim w zamian za zrzeczenie się przez miasto prawa do młyna w Trzeposzu
  • 1262 - mieszczanie toruńscy zyskują 70 łanów w pobliżu posiadłości miejskich i 60 łanów we wsi Srebrniki w zamian za pastwiska w Starym Toruniu, strumień Postolsko i dochody z górnego młyna zamkowego; pierwsze znane użycie najstarszej pieczęci miejskiej przedstawiającej Madonnę z Dzieciątkiem
  • 2 kwietnia 1263 - osadzenie przez wielkiego mistrza Anno von Sangerhausena zakonu dominikanów na terenie sąsiadującym ze Starym Miastem, w granicach późniejszego Nowego Miasta
  • 13 sierpnia 1264 – lokacja Nowego Miasta
  • 1266 - przyznanie Nowemu Miastu wszystkich przywilejów, jakimi cieszyło się Stare Miasto
  • 1274 – przywilej na budowę kramów i ław chlebowych w miejscu obecnego Ratusza Staromiejskiego; równocześnie zbudowano dolną część zachowanej do dzisiaj wieży
  • 1280 – Toruń został członkiem Hanzy. Kilku torunian pełni funkcje starszych kantoru Hanzy w Brugii (m.in. burmistrz Johann von Soest)
  • 1303 - pruski mistrz krajowy Konrad Sack zastrzega dla Zakonu wszelkie dochody z domu kupieckiego i jatek rzeźniczych na Nowym Mieście
  • 1309 – rozpoczęcie budowy kościoła parafialnego Nowego Miasta pod wezwaniem św. Jakuba
W 1274 Toruń otrzymał przywilej na budowę kramów i ław chlebowych, wraz z budową wieży obecnego Ratusza Staromiejskiego
  • 1311 - pierwsza wzmianka o szpitalu dla trędowatych z kościołem św. Jerzego; szpital ten był czynny już w 2. poł. XIII w.; w tym samym roku zakon krzyżacki ufundował klasztor benedyktynek przy kościele Ducha Św.
  • ok. 1320 - rozpoczęcie budowy nowego kościoła dominikanów
  • 1335 - wyłączenie komturów toruńskich spod władzy komturów Ziemi Chełmińskiej i poddanie ich bezpośredniemu zwierzchnictwu wielkiego mistrza
  • 1345 - potwierdzenie prawa patronatu nad toruńskim kościołem św. Jakuba zakonowi żeńskiemu, prawdopodobnie cysterkom
  • 1349 - wskutek wyczerpania się miejsca na cmentarzu przy kościele śś. Janów, przekazano pod zarząd tego kościoła dotychczasową kaplicę szpitalną na Przedmieściu Chełmińskim pw. św. Wawrzyńca, z prawem pochówku tam mieszczan toruńskich
  • 10 sierpnia 1351 - pożar Starego Miasta
  • 13851386 – zbudowanie pierwszego, gotyckiego Dworu Artusa w Toruniu
  • 1389 – założenie Apteki Królewskiej działającej do dzisiaj
  • 1391-1399 – gruntowna przebudowa największego w Polsce średniowiecznego Ratusza Staromiejskiego
  • 1398 – Krzyżacy z toruńskiego zamku dokonali zbrojnego wypadu, zdobywając zamek w Bydgoszczy. Przedmiotem sporu była rywalizacja gospodarcza
  • 1399 – ukończenie budowy ratusza staromiejskiego przez mistrza Andrzeja
  • XIV-XV wiek – okres największego rozwoju miasta, Toruń stał się jednym z największych miast w Polsce, był także dużym ośrodkiem handlowym. Ludność ok. 20000 mieszkańców
  • 1403 - uzyskanie przez Toruń od wielkiego mistrza Konrada von Jungingen ograniczonego prawa składu, połączonego z przymusem drogowym
  • 1409 – Bydgoszcz ponownie stała się łupem Krzyżaków z toruńskiej twierdzy
  • 1 lutego 1411I Pokój Toruński
  • 1416 – w wyniku epidemii zmarło ośmiu radnych i burmistrz
  • 14241428 – budowa przez Władysława Jagiełłę Zamku Dybowskiego na zachodnim brzegu Wisły
  • 1440 – przystąpienie do Związku Pruskiego

I Rzeczpospolita (1454-1793)[edytuj | edytuj kod]

Złote lata (XV-XVII wiek)[edytuj | edytuj kod]

Zamek Dybowski w Toruniu, na którym w 1454 nadano przywileje "złotej wolności szlacheckiej"
Dzwon Tuba dei w 1500 w katedrze toruńskiej największym dzwonem w Polsce

Okres wojen (XVII-XVIII wiek)[edytuj | edytuj kod]

Rozbiory (1793-1920)[edytuj | edytuj kod]

Do czasów Księstwa Warszawskiego (1793-1815)[edytuj | edytuj kod]

Okres pruski (1815-1920)[edytuj | edytuj kod]

Budynek Teatru wybudowany w 1904
Siedziba najstarszego na Pomorzu Towarzystwa Naukowego w Toruniu
Plan centrum Torunia z ok. 1910

II Rzeczpospolita (1920-1939)[edytuj | edytuj kod]

Toruń, modernistyczny dom na rogu Słowackiego i Matejki, wybudowanyu w latach 30-tych.
Kościół św. Piotra i Pawła na Podgórzu włączonym w 1936 do miasta

II wojna światowa (1939-1945)[edytuj | edytuj kod]

Zniszczenie mostu drogowego w 1939 w Toruniu
Tablica upamiętniająca zniszczenie Wielkiej Synagogi w Toruniu w 1939 przez hitlerowców

Okres PRL (1945-1989)[edytuj | edytuj kod]

Toruń w województwie bydgoskim (1945-1975)[edytuj | edytuj kod]

pomnik Zbigniewa Lengrena w Toruniu, twórcy słynnego psa Filusia

Toruń stolicą województwa toruńskiego (1975-1989)[edytuj | edytuj kod]

III Rzeczpospolita (od 1989)[edytuj | edytuj kod]

Toruń stolicą województwa toruńskiego (1989-1998)[edytuj | edytuj kod]

otwarty w 1997 most przez Wisłę budowanej autostrady A1 w toruńskich Czerniewicach

Toruń współstolicą województwa kujawsko-pomorskiego (od 1999)[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Jan Miodek, Rozmyślajcie nad mową!, Prószyński i S-ka, Warszawa 1998, ISBN 83-7180-885-2